I OSK 1539/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 901/21 w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2021 r. nr DSZ.V.5321.1.96.2021.MD w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną w całości. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 901/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi S.J. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2021 r. nr DSZ.V.5321.1.96. 2021.MD w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z 18 sierpnia 2020 r. nr 12325/2020 (k. 89, 92-97 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiódł Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej Minister lub skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez r. pr. J.J., zaskarżając wyrok I SA/Wa 901/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: I. przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ppsa: art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej kpa), polegające na przekroczeniu granic sprawy administracyjnej przez kontrolę kwestii słuszności odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, wynikającej z decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego (dalej Wojewoda) z dnia 18 sierpnia 2020 r. nr 12325/2020 (dalej decyzja z 18 sierpnia 2020 r.), która nie był[a] przedmiotem zaskarżonej decyzji w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, naruszając tym samym również zasadę związania organu administracji, uprzednio wydan[ą] decyzją, od chwili jej doręczenia; w przypadku nieuwzględnienia powyższego zarzutu, Minister zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: II. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: 1. art. 267 zdanie pierwsze lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, str. 1; Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, ze zm., dalej Traktat), w związku z art. 9 oraz art. 91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, dalej Konstytucja RP), a także art. 91 § 1 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości z dnia 25 września 2012 r. (Dz. Urz. L 265 z 29.9.2012; z późn. zm., dalej Regulamin) przez ich bezpodstawne niezastosowanie, polegające na dokonaniu wykładni przepisu prawa pochodnego Unii Europejskiej z pominięciem wykładni tego przepisu dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej; 2. art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004 r., z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, z późn. zm., dalej rozporządzenie 883/2004), przez jego błędną wykładnię, polegającą na bezpodstawnym uznaniu, że ojciec dziecka S.J. (dalej wnioskodawczyni lub skarżąca) nie jest członkiem ich rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów rozporządzeni[a] 883/2004, podczas gdy literalnie brzmienie art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3, rozporządzeni[a] 883/2004 oraz przedstawiona w przedmiotowej kwestii interpretacja Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w analogicznych sprawach C-363/08 - Slanina i C-378/14 - Trapkowski, wskazują, że biologiczny ojciec, matka i dziecko zawsze winni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) rozporządzenia 883/2004, a w efekcie tego; 3. art. 16 ust. 1 uppwd przez [jego] błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki, w których mają albo mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podczas gdy zgodnie z treścią art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3 rozporządzenia 883/2004 wraz z interpretacją Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, mają one zastosowanie w przedmiotowej sprawie z uwagi na przebywanie członka rodziny wnioskodawcy świadczenia wychowawczego poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; 4. art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, przez błędne uznanie, że nie mają one zastosowania w przedmiotowej sprawie w zakresie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia rodzinnego w wysokości 6.500,00 zł za okres od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. w Polsce, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, na dziecko N.J., podczas gdy z uwagi na występowanie w przedmiotowej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na przebywanie ojca dziecka wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, powyższe świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi na mocy powyższych przepisów; 5. art. 25 ust. 1, 2 pkt 6, ust. 3 i 9 w zw. z art. 16 ust. 5 i 6 uppwd przez ich niezastosowanie oraz błędne uznanie, że nie mają one zastosowania w przedmiotowej sprawie w zakresie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia rodzinnego w wysokości 6.500,00 zł za okres od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. w Polsce, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, na dziecko N.J., podczas gdy z uwagi na występowanie w przedmiotowej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na przebywanie ojca dziecka wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, powyższe świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi na mocy powyższych przepisów; III. przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa przez bezpodstawne zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy faktycznym powodem uchylenia decyzji organów obu instancji było przyjęcie przez Sąd I instancji odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3 rozporządzenia 883/2004 a także art. 16 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, jak również obecnie obowiązujących art. 25 ust. 1, 2 pkt 6 oraz ust. 3 i 9 w zw. z art. 16 ust. 5 i 6 uppwd; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 i 80 kpa, przez bezpodstawne uznanie, że organ orzekający w sprawie nie dokonał wyczerpującego rozpatrzenia i prawidłowej oceny zabranego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym naruszył treść ww. przepisów, nie przedstawiając jednocześnie żadnych argumentów na poparcie zarzutów, podczas gdy organ wypełnił wszystkie przesłanki prawidłowego wypełnienia norm wskazanych przepisów postępowania, w szczególności dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz jego wyczerpującego rozpatrzenia, co znalazło swoje odzwierciedlenie w treści bezpodstawnie uchylonych decyzji organu oraz sporządzonych do nich uzasadnień. Minister wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ppsa i oddalenie skargi na podstawie art. 151 ppsa; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 ppsa; zasądzenie od skarżącej na rzecz Ministra [zwrotu] kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego; rozpoznanie sprawy na rozprawie. Nadto Minister wniósł o przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej w trybie art. 267 Traktatu o następującej treści: "Czy biologiczny ojciec, matka, oraz dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3 rozporządzenia 883/2004, niezależnie od sytuacji pomiędzy rodzicami dziecka, tj. czy są oni małżeństwem czy też nie, czy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe czy też nie oraz czy rodzic spełnia wobec dziecka obowiązek alimentacyjny czy też nie?" a w konsekwencji przedstawienia tego pytania, zawieszenie postępowania stosownie do art. 124 § 1 pkt 5 w zw. z art. 193 ppsa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów (k. 105-111 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę kasacyjną S.J., reprezentowana przez adw. A.D., wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych; przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części (k. 47, 121-124 akt sądowych). Na rozprawie dnia 18 kwietnia 2024 r. pełnomocnik Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej r. pr. J.J. poparł skargę kasacyjną i wnioski w niej zawarte. Adw. A.D., pełnomocnik z urzędu S.J., wniosła o: oddalenie skargi kasacyjnej, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; nieprzedstawianie Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prawnego wskazanego w skardze kasacyjnej (k. 47, 149-149v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 ppsa, zatem należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę przedstawionych zarzutów. Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest ścisłe określenie jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, wobec którego zawiera się w treści skargi kasacyjnej zarzuty (wyrok NSA z: 5.10.2010 r. I GSK125/09; 23.11.2010 r. II FSK 1165/09; 1.12.2010 r. II FSK 1507/09; 8.12.2010 r. I GSK 619/09; 19.7.2013 r. I OSK 2766/12, cbosa, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19). Zarzuty i ich uzasadnienie winny być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26.10.2000 r. IV CKN 1518/00, OSNC 2001/3/39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.8.2004 r. FSK 299/04, OSP 2005/3/36). Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa). Art. 77 kpa składa się z 4 paragrafów o różnej treści normatywnej. Autor skargi kasacyjnej ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu (w szczególności s. 12 skargi kasacyjnej), nie wskazał paragrafu art. 77 kpa, którego naruszenia się dopatruje. Z tego powodu zarzut naruszenia przepisów postępowania w części wskazującej jako wzorzec kontroli "art. 77 kpa" nie nadawał się do rozpoznania (punkt III.2 petitum skargi kasacyjnej). Istotą sporu w kontrolowanej sprawy - wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie - nie jest to, czy ojciec małoletniej N.J. (dalej córka) jest członkiem rodziny złożonej z ojca, matki i dziecka (bo stał się członkiem rodziny małoletniej dopiero z chwilą uznania ojcostwa dziecka) ani czy jest "biologicznym ojcem" (wnioskowane pytanie in principio - s. 4 pkt 5 skargi kasacyjnej), lecz to, czy uznanie ojcostwa dziecka przez Ł.M., dokonane przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego dnia 18 lipca 2017 r. (k 43-42 akt Wojewody), skutkuje tym, że z datą wsteczną - w okresie od dnia 1 września 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. - w kontrolowanej sprawie zastosowanie mają przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie świadczeniowym objętym wnioskiem z 15 września 2016 r., a Wojewoda Pomorski jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku matki małoletniej N.J. z 15 września 2016 r. na ten okres świadczeniowy. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004 r., z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, z późn. zm.). Art. 1 rozporządzenia 883/2004 ustanawia definicje legalne. "Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia: [...] i) określenie "członek rodziny" oznacza: 1. i) każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia; [...] 2. jeżeli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym, nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których się ono stosuje, to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość; 3. jeżeli, na podstawie ustawodawstwa, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym i drugim, osoba jest uważana za członka rodziny lub członka gospodarstwa domowego tylko wtedy, gdy mieszka ona w tym samym gospodarstwie co ubezpieczony [...], to warunek ten uważa się za spełniony, jeśli wspomniana osoba pozostaje głównie na utrzymaniu ubezpieczonego [...]". W doktrynie trafnie wskazuje się, że pojęcie członka rodziny odgrywa szczególne znaczenie dla świadczeń z tytułu choroby lub macierzyństwa, wynikających z art. 18, 19, 23 i n. rozporządzenia nr 883/2004 oraz świadczeń rodzinnych (K. Ślebzak, Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Komentarz, Wolters Kluwer 2012, uw. 8 do art. 1 rozporządzenia 883/2004). W świetle przytoczonej definicji legalnej określenia "członek rodziny" do celów stosowania rozporządzenia 883/2004, niewątpliwie w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego ojciec dziecka winien być traktowany jako członek rodziny, niezależnie od tego, czy rodzice dziecka pozostają w związku małżeńskim lub czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W dacie wydania decyzji z 20 września 2016 r. art. 2 pkt 16 uppwd (w brzmieniu Dz.U. z 2016 r. poz. 195 - wbrew omyłce w decyzji z 20 września 2016 r. - bez zmian - uw. NSA; k. 10-9 akt Prezydenta) stanowił: "Ilekroć w ustawie jest mowa o: [...] 16) rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców;". W dacie wydania decyzji z 20 września 2016 r. rodzice małoletniej N.J. nie byli małżeństwem; brak było aktu stanu cywilnego lub orzeczenia Sądu powszechnego, wskazujących na ojcostwo konkretnego mężczyzny. Brak było wówczas podstaw prawnych do uznania, że Ł.M. jest członkiem rodziny S.J. i N.J.. Skarżąca we wniosku z 15 września 2016 r. o świadczenie wychowawcze wskazała jako członków rodziny wyłącznie siebie (określając swój stan cywilny - panna) i pierwsze dziecko – N.J., urodzoną 14 listopada 2013 r. (określając jej stan cywilny - panna; k. 4-1v akt Prezydenta). Prezydent Miasta Szczecin przyznał wnioskodawczyni ostateczną decyzją z 20 września 2016 r. świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka N.J. w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. (k. 10-9 akt Prezydenta). Stan ten zmieniło dopiero uznanie ojcostwa dziecka – N.J. - dnia 18 lipca 2017 r. przez Ł.M. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Szczecinie (k. 43-42 akt Wojewody). W doktrynie trafnie wskazuje się, że polskie prawo przewiduje trzy sposoby ustalenia ojcostwa: 1. domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki (art. 62 kro); 2. uznanie ojcostwa (art. 73 kro); 3. ustalenie ojcostwa na mocy orzeczenia sądu (art. 72 kro). Oczywiście chodzi tu o trzy sposoby ustalenia ojcostwa prawnego, a nie biologicznego (E. Holewińska-Łapińska, Uznanie dziecka według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Warszawa 1979, s. 38), co nietrafnie pominęły organy i skarżący kasacyjnie. Pierwszy sposób dotyczy ojcostwa małżeńskiego; dwa następne - pozamałżeńskiego. W zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, w pierwszym przypadku źródłem powstania stosunku prawnego jest zdarzenie prawne sensu stricto (urodzenie się dziecka w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania; w drugim czynność prawna (oświadczenie woli mężczyzny) skuteczna ex tunc. Jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie takie zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić przez uznanie ojcostwa albo na mocy orzeczenia sądu (art. 72 § 1 kro). "[...] unormowanie zaproponowane w art. 72 § 2 ma na celu wyeliminowanie przypadków uznania w złej wierze mającego uniemożliwić ustalenie przez sąd ojcostwa zgodnie z "prawdą genetyczną" [...] (uzasadnienie projektu rządowego ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (druk Nr 888 Sejmu VI Kadencji; K. Pietrzykowski w: red. K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, C.H. Beck 2015, dalej K. Pietrzykowski, Kro. Komentarz 2015, s. 518-521, nb 1-3, 11-12 do art. 72; K. Pietrzykowski w: red. K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, C.H. Beck 2023, dalej K. Pietrzykowski, Kro. Komentarz 2023, s. 690-693, nb 1-3, 11-12 do art. 72). Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna (art. 73 § 1 kro). W doktrynie jednoznacznie uznaje się, że uznanie ojcostwa de lege lata może być traktowane wyłącznie jako oświadczenie woli (czynność prawna). Wszelkie twierdzenia o tym, że mężczyzna dokonujący uznania przyznaje w ten sposób swoje ojcostwo, nie przejawia zaś woli wywołania określonego skutku prawnego, są pozbawione podstaw prawnych. Potwierdzenie przez matkę ojcostwa dziecka mężczyzny dokonującego uznania, podobnie jak uznanie ojcostwa, jest jednostronną czynnością prawną. Potwierdzenie może być traktowane wyłącznie jako oświadczenie woli (czynność prawna), które nie zawiera żadnych elementów oświadczenie wiedzy (K. Pietrzykowski, Kro. Komentarz 2015, s. 525, nb 5; s. 531, nb 34 do art. 73; K. Pietrzykowski, Kro. Komentarz 2023, s. 698-699, nb 5; s. 706, nb 34 do art. 73). Ani przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego, ani w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, nie prowadzono dowodu dla ustalenia kto był "biologicznym ojcem" dziecka, co czyniło wniosek o przedstawienie pytania prawnego wnioskowanej treści nieuzasadnionym. W dacie urodzenia małoletniej córki wnioskodawczyni obowiązywał art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011 r. nr 212 poz. 1264; zm. z 2012 r. poz. 1525), który - w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - stanowił: "1. Jeżeli stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, dane dotyczące osoby ojca wpisuje się tylko w razie uznania dziecka przez ojca lub sądowego ustalenia ojcostwa. 2. Jeżeli nie nastąpiło uznanie dziecka lub sądowe ustalenie ojcostwa, wpisuje się do akt urodzenia dziecka jako imię ojca - imię wskazane przez przedstawiciela ustawowego dziecka, a w braku takiego wskazania - jedno z imion zwykle w kraju używanych oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe - nazwisko matki, z odpowiednią adnotacją w rubryce "Uwagi". [...]". W przypadku ojcostwa małżeńskiego (art. 62 kro) imię i nazwisko ojca pozostającego w związku małżeńskim z matką dziecka wpisuje się w akcie urodzenia dziecka we właściwej rubryce. Adnotacja w odpisie zupełnym aktu urodzenia N.J., sporządzonym dnia 24 września 2018 r., brzmi: "NA PODSTAWIE ART. 42 UST. 2 PRAWA O AKTACH STANU CYWILNEGO WPISANO NAZWISKO: J. JAKO NAZWISKO I NAZWISKO RODOWE OJCA I Z URZĘDU IMIĘ: J.JAKO IMIĘ OJCA" (pkt 8). We wzmiankach dodatkowych (pkt 7) wpisano: "W DNIU 18 LIPCA 2017 PRZED KIEROWNIKIEM URZĘDU STANU CYWILNEGO W SZCZECINIE PAN Ł.M. UZNAŁ OJCOSTWO DZIECKA, KTÓREGO DOTYCZY NINIEJSZY AKT [...]" (k. 43-42 akt Wojewody). Naczelny Sąd Administracyjny podziela podgląd Sądu I instancji, że uznanie dziecka wywiera skutki ex tunc - z mocą wsteczną - ale tylko w zakresie stosunków rodzinnoprawnych, a nie w zakresie innych czynności prawnych, w tym w zakresie uprawnień z "pomocy społecznej" [w istocie "zabezpieczenia społecznego" - uw. NSA]. W orzecznictwie prezentowana jest argumentacja, że uznanie dziecka ma charakter deklaratoryjny i działa wstecz, co wynika z deklaratoryjnego charakteru uznania. Wsteczne skutki uznania (ex tunc) rozciągają się jednak jedynie na stosunki rodzinnoprawne między uznanym a uznającym, nie dotyczą natomiast stosunków prawnych innego rodzaju, w tym stosunków publicznoprawnych (wyrok NSA z 15.7.2005 r. OSK 1411/04; wyroki WSA w Warszawie z: 13.5.2004 r. II SA/Wa 77/04; 20.6.2008 r. IV SA/Wa 2481/07; wyrok WSA w Krakowie z 22.11.2007 r. II SA/Kr 972/06; wyroki WSA w Rzeszowie z 2.4.2019 r.: II SA/Rz 129/19, II SA/Rz 130/19, II SA/Rz 131/19, cbosa). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie pogląd ten podziela. Ani w dniu składania wniosku z 15 września 2016 r., ani wydania decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na pierwszy okres świadczeniowy, ani w okresie pobierania tego świadczenia przed dokonaniem uznania ojcostwa, Ł.M. nie mógł być uważany za ojca dziecka i w konsekwencji za członka jej rodziny w rozumieniu art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3 rozporządzenia 883/2004 oraz art. 25 ust. 2 pkt 3 uppwd (w brzmieniu Dz.U. z 2019 r. poz. 2407, zm. poz. 1818, obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji). Konkluzja organów o stosowaniu przepisów o koordynacji co do pierwszego okresu świadczeniowego była wadliwa. Z ustaleń organów wynika, że ojciec dziecka nie ma uprawnień do duńskiego zasiłku na dziecko [świadczenia rodzinnego rozumieniu Rozdziału 8 rozporządzenia 883/2004 - uw. NSA] w miejscu zamieszkania w Danii, ponieważ nie sprawuje opieki nad dzieckiem (k. 24-26 akt Wojewody). Prócz informacji z duńskiej instytucji z 17 czerwca 2020 r., aż do dnia wyrokowania przez Naczelny Sąd Administracyjny nie przedłożono żadnego dokumentu, który wskazywałby, że w pierwszym okresie świadczeniowym Ł.M. nabył uprawnienia do duńskiego zasiłku na dziecko – N.J. Należy podkreślić, że sposób rozumienia "członka rodziny", wynikający z art. 2 pkt 16 uppwd (w brzmieniu Dz.U. z 2016 r. poz. 195, obowiązującym w dacie wydania decyzji z 20 września 2016 r.), w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, nie koliduje z art. 1 lit. i akapitem 1 ppkt (i) oraz akapitem 3 rozporządzenia 883/2004, ustalonym przez prawodawcę europejskiego. Art. 2 pkt 16 uppwd, zwierający pierwotnie definicję rodziny w rozumieniu tej ustawy, uchylony został z dniem 1 lipca 2019 r. przez art. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz.U.2019 r. poz. 924, dalej ustawa z 26 kwietnia 2019 r.). Takie działanie ustawodawcy nasuwa daleko idące zastrzeżenia z punktu widzenia poprawnie przeprowadzonej legislacji (M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda - mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Wolters Kluwer 2017, s. 212-213, uw. 432, 433, przypis 17, 18). Naruszenie zasady poprawnej legislacji nie może działać na niekorzyść uprawnionej (zasada poprawnej ("właściwej") legislacji; W. Sokolewicz, M. Zubik w: red. L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wyd. Sejmowe 2016, t. I, s. 143-152, uw. 40-42 do art. 2; (reguła przyzwoitej legislacji; B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck 2012, s. 17-19, s. 38-43, nb 9 pkt 9; art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 uppwd okazał się niezasadny. Autor skargi kasacyjnej nie precyzuje w jakim brzmieniu (punkt II.3 petitum skargi kasacyjnej; w punkcie II.4 wskazuje wzorce kontroli z uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji; w punkcie III.1 wskazuje wzorce kontroli z uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji "jak również obecnie obowiązujących" [zatem w dniu wywiedzenia skargi kasacyjnej - uw. NSA]). Zarówno w dniu składania wniosku, jak i w dniu wydania decyzji z 20 września 2016 r. (zasada tempus regit actum), i w dniu uznania ojcostwa córki wnioskodawczyni, mimo zmian uppwd, art. 16 ust. 1 uppwd stanowił: "W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa.". W dniu wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 22 grudnia 2020 r. nr KS-II 17446/2020 (dalej decyzji z 22 grudnia 2020 r.) art. 16 ust. 1 uppwd stanowił: "W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie.". Treść normatywna art. 16 ust. 1 uppwd w tych okresach nie uległa zmianie; zmienił się jedynie organ właściwy w przypadku koordynacji. Do dnia uznania ojcostwa Ł.M. nie był członkiem rodziny osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 uppwd (w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku i w dniu uznania ojcostwa) - stanowiącym: "Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.". Późniejsza zmiana art. 4 ust. 2 uppwd nie ma wpływu na rozstrzygnięcie kontrolowanej sprawy. Skoro wniosek z 15 września 2016 r. wpłynął do organu przed dniem uznania ojcostwa córki skarżącej (18 lipca 2017 r.), to nie zachodziły przesłanki zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bowiem Ł.M. uznał ojcostwo dziecka wnioskodawczyni, po ponad 10 miesiącach od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego i aż do 17 lipca 2017 r. włącznie nie był członkiem rodziny dziecka, ani w rozumieniu art. 2 pkt 16 uppwd (w brzmieniu Dz.U. z 2016 r. poz. 195, jak i w brzmieniu Dz.U. z 2016 r. poz. 195, zm. poz. 1579; z 2017 r. poz. 60, 245, 777, obowiązującym w dniu uznania dziecka). W dniu zakończenia pierwszego okresu świadczeniowego, art. 2 pkt 16 uppwd zmieniony został przez art. 15 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 sierpnia 2017 r., i obowiązywał w brzmieniu: "rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców;". Zmiana ta normatywnie nie miała żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Art. 2 pkt 16 uppwd w obu brzmieniach - pierwotnym i obowiązującym w ostatnich dwu miesiącach pierwszego okresu świadczeniowego - w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, nie koliduje z art. 1 lit. i akapitem 1 ppkt (i) oraz akapitem 3 rozporządzenia 883/2004. Z uwagi na publicznoprawny charakter świadczenia wychowawczego, będącego świadczeniem rodzinnym w rozumieniu art. 67 i art. 68 rozporządzenia 883/2004, uznanie ojcostwa przez Ł.M., nie wywarło skutków ex tunc w tej materii dla uprawnień wnioskodawczyni do świadczenia wychowawczego za pierwszy okres świadczeniowy, przyznanych prawidłową decyzją z 20 września 2016 r. Przeciwko wykładni zaprezentowanej w zaskarżonym wyroku nie przemawiały wskazane w skardze kasacyjnej wyroki Trybunału Sprawiedliwości z: 26 listopada 2009 r. Romana Slanina przeciwko Unabhängiger Finanzsenat, Außenstelle Wien, C-363/08 (dalej wyrok C-363/08) i 22 października 2015 r. Bundesagentur für Arbeit - Familienkasse Sachsen przeciwko Tomisławowi Trapkowskiemu, C-378/14 (dalej wyrok C-378/14). W sprawie C-363/08 Trybunał orzekł: 1. Wykładni art. 73 rozporządzenia nr 1408/71, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem nr 118/97, należy dokonywać w ten sposób, że osoba rozwiedziona, której przez właściwe władze państwa członkowskiego, w którym ta osoba mieszkała, a jej były małżonek w dalszym ciągu mieszka i pracuje, wypłacany był zasiłek rodzinny, zachowuje prawo do tego zasiłku na dziecko, pod warunkiem że zostanie ono uznane za 'członka rodziny' byłego małżonka w rozumieniu art. 1 lit. f) ppkt (i) tego rozporządzenia, nawet jeżeli wyprowadzi się ona z tego państwa celem zamieszkania ze swoim dzieckiem w innym państwie członkowskim, w którym nie pracuje, i to również w sytuacji, gdyby jej były małżonek, ojciec dziecka, mógł otrzymywać ten zasiłek w państwie swojego miejsca zamieszkania. 2. Wykonywanie przez osobę działalności zawodowej w państwie członkowskim miejsca zamieszkania rzeczywiście uprawniające do zasiłku rodzinnego powoduje zawieszenie na podstawie art. 76 rozporządzenia nr 1408/71, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem nr 118/97, prawa do zasiłku rodzinnego należnego zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, na którego terytorium były małżonek tej osoby wykonuje działalność zawodową, do wysokości kwoty świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego miejsca jej zamieszkania. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być rozważane jako należne danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej. W konsekwencji nie ma znaczenia, że świadczenia rodzinne przyznawane są R. Slaninie, nie zaś samemu pracownikowi, tj. jej byłemu małżonkowi (wyrok w sprawie Humer, pkt 50; pkt 31 uzasadnienia wyroku C-363/08). W sprawie C-378/14 Trybunał orzekł: 1) Wykładni art. 60 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy dokonywać w ten sposób, że przewidziana w tym przepisie fikcja może prowadzić do przyznania prawa do świadczeń rodzinnych osobie niemającej miejsca zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego właściwego do wypłaty tych świadczeń, w sytuacji gdy zostały spełnione wszystkie inne przesłanki do przyznania tych świadczeń, przewidziane w prawie krajowym, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. 2) Wykładni art. 60 ust. 1 zdanie trzecie rozporządzenia nr 987/2009 należy dokonywać w ten sposób, że nie oznacza on, iż rodzic dziecka, na którego rzecz przyznawane są świadczenia rodzinne, mieszkający w państwie członkowskim zobowiązanym do wypłaty tych świadczeń, powinien uzyskać prawo do tych świadczeń z uwagi na to, że zamieszkujący w innym państwie członkowskim drugi rodzic nie złożył wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że rozporządzenia nr 987/2009 i nr 883/2004 nie wskazują osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych, nawet jeśli ustalają zasady pozwalające na wskazanie osób mogących ubiegać się o te świadczenia. Osoby uprawnione do świadczeń rodzinnych są bowiem, jak wynika jasno z art. 67 rozporządzenia nr 883/2004, określone zgodnie z prawem krajowym (pkt 43 i 44 uzasadnienia wyroku C-378/14). W obu wyrokach Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że określenie osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych (z uwagi na określenie "członek rodziny" w rozumieniu art. 1 lit. f) ppkt (i) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r., w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem nr 118/97 (Dz. Urz. WE Nr L 149 z dnia 21 marca 1971 r. ze zm., dalej rozporządzenie nr 1408/71, które utraciło moc z dniem 20 maja 2004 r. - art. 90 ust. 1 rozporządzenia 883/2004, a dla Polski z dniem 1 maja 2010 r.), jak i określenie "członek rodziny" w rozumieniu art. 1 lit. i akapitem 1 ppkt (i) i akapitem 3 rozporządzenia 883/2004 obecnie obowiązującego), umożliwia otrzymywanie świadczeń rodzinnych w rozumieniu przepisów każdego z tych rozporządzeń, zarówno małżonkowi (także rozwiedzionemu) ojca dziecka, jak i byłej małżonce pracownika (której uprzednio wypłacano zasiłek rodzinny), przy czym - odpowiednio - w każdej z tych spraw do sądu krajowego należy ustalenie, czy okoliczność, że R. Slanina wykonywała działalność na terytorium Republiki Grecji, uprawnia ją do zasiłku rodzinnego w tym kraju członkowskim (pkt 19, 23, 35 uzasadnienia wyroku C-363/08) jak i to, że rodzice dziecka są rozwiedzeni, nie może sprawiać, że nie będą traktowani jako członkowie rodziny, którym mogą zostać wypłacone świadczenia rodzinne, przy czym matka dziecka mieszkająca w Polsce nie pobierała dodatków rodzinnych ani nawet się nie ubiegała się o ich przyznanie; mogła ubiegać się o świadczenia rodzinne w Polsce (pkt 10, 12, 15, 20 uzasadnienia wyroku C-378/14). Art. 1 rozporządzenia 1408/71 (znajdujący zastosowanie w sprawie C-363/08) ustanowił definicje legalne. Artykuł 1 (10) (15) Definicje Do celów niniejszego rozporządzenia: [...] f) określenie "członek rodziny" oznacza każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego udzielane są świadczenia lub w przypadkach, określonych w art. 22 ust. 1 lit. a) i w art. 31, przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, na którego terytorium ta osoba zamieszkuje; jednakże, jeżeli to ustawodawstwo uznaje za członka rodziny lub członka gospodarstwa domowego jedynie osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z pracownikiem najemnym lub osobą prowadzącą działalność na własny rachunek, [...], warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli osoba, o której mowa, pozostaje głównie na utrzymaniu tej osoby. W przypadku gdy ustawodawstwo Państwa Członkowskiego nie umożliwia odróżnienia członków rodziny od innych osób, do których się ono odnosi, termin "członek rodziny" rozumie się zgodnie ze znaczeniem nadanym mu w załączniku I; ii) jednakże w przypadku świadczeń dla osób niepełnosprawnych, przyznanych zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego wszystkim obywatelom tego państwa, spełniającym wymagane warunki, określenie "członek rodziny" obejmuje przynajmniej małżonka, dzieci niepełnoletnie lub pozostające na utrzymaniu pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek, lub studenta;". W orzecznictwie i w doktrynie dotyczących rozporządzenia 1408/71 jednoznacznie wskazywano, że rozporządzenia koordynacyjne zawierały szereg przepisów umożliwiających wyznaczenie państwa właściwego. Normy podstawowe określały, które z państw jest właściwe ze względu na przyznanie świadczeń rodzinnych okręconym grupom osób. Normy zakazujące łączenia rozstrzygały przypadki, w których okoliczności opisane w normach podstawowych występowały jednocześnie. Brzmienie art. 73 (8) rozporządzenia 1408/71 zawdzięczamy orzecznictwu Trybunału Sprawiedliwości, który orzeczeniem w sprawie Pinna I z 15. 1.1986 r. (41/84) przyczynił się do nowelizacji brzmienia art. 73 przez uchwalenie w 1989 r. rozporządzenia 3427. Art. 73 tworzył, na korzyść pracownika podlegającego ustawodawstwu państwa członkowskiego innego niż to, na którego terytorium zamieszkują członkowie jego rodziny, uprawnienie do świadczeń rodzinnych przewidziane przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek. Oznaczało to, że na podstawie art. 73 jedynie na państwie zatrudnienia spoczywał obowiązek wypłaty świadczeń rodzinnych. Pojęcie "członkowie rodziny" zdefiniowane zostało w art. 1 lit. f. To przede wszystkim ustawodawstwo wewnętrzne każdego z krajów członkowskich wyznacza krąg osób postrzeganych za członków rodziny pracownika. Jeżeli określone ustawodawstwo nie uznaje członków rodziny lub członków gospodarstwa domowego więcej niż jednej osoby zamieszkującej wspólnie z pracownikiem, to wymóg ten należy uważać za spełniony, gdy osoba ta znajduje się w głównej mierze na utrzymaniu wspomnianego pracownika. W razie spełnienia wszystkich warunków formalnych umożliwiających nabycie uprawnień do świadczeń rodzinnych, członek rodziny pracownika, w tym współmałżonek oraz małoletnie dziecko, ubiegając się o przyznanie świadczeń rodzinnych, mogą powoływać się bezpośrednio na zapisy art. 73 rozporządzenia 1408/71. Wielokrotnie Trybunał wyjaśniał, że współmałżonek pracownika może powoływać się - wnioskując o przyznanie świadczeń rodzinnych - bezpośrednio na art. 73, pod warunkiem, że jest on członkiem rodziny pracownika, który spełnia warunki wymienione w art. 73 i o ile przedmiotowe świadczenia traktowane są jako świadczenia dla członków rodziny, zgodnie z ustawodawstwem krajowym, sprawy: Hughes (C-78/91), Hoever, Zachov (C-245/94). Wydaje się, że nic nie stoi na przeszkodzie, by powyższa interpretacja rozciągnięta również została na na osoby małoletnie, będące członkami rodziny pracownika, o czym szerzej traktuje orzeczenie w sprawie Humer (C-255/99; M. Rusewicz, pod red. merytoryczną G. Uścińskiej, w: Komentarz do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r., Ministerstwo Polityki Społecznej 2005, s. 305-308, uw. 1-4 do art. 73; W. T. Dobek, I. Kryśpiak, B. Pawłowska, A. M. Pochylska, M. Rusewicz - tamże - s. 14-16; Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, Ministerstwo Polityki Społecznej 2005, s. 103-109; pkt 22, 30, 31 uzasadnienia wyroku C-363/08; A. Giżejowska, A.M. Świątkowski, Zabezpieczenie społeczne. Komentarz, Universitas 2004, s. 158-159 uw. 4 § 4; s. 159-166 § 5-8). Nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) oraz akapit 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004 r., z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, z późn. zm.) przez jego błędną wykładnię, polegającą na bezpodstawnym uznaniu, że ojciec dziecka skarżącej nie jest członkiem ich rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów rozporządzenia 883/2004, bowiem uznający ojcostwo stał się członkiem rodziny dziecka dopiero w dniu uznania ojcostwa ze skutkiem w zakresie świadczeń rodzinnych z zabezpieczenia społecznego od dnia uznania ojcostwa. Wobec braku uprawnień Łukasza Ł.M. do świadczeń rodzinnych na terenie Danii (k. 26-24 akt Wojewody), nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia, że świadczenie wychowawcze w pierwszym okresie świadczeniowym było świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 i 6 uppwd (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407, zm. poz. 1818). W sprawie nie ustalono prawidłowo, że w pierwszym okresie świadczeniowym miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (k. 26-24 akt Wojewody), co potwierdza skarżący kasacyjnie, zarzucając, błędną wykładnię art. 16 ust. 1 uppwd "[...]polegającą na uznaniu, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki, w których mają albo mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego [...]" (zarzut II.3 petitum skargi kasacyjnej, bowiem istotne byłoby jedynie ustalenia, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (czego nie wykazano), nie zaś, że "[...] mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego [...]" (tak w zarzucie II.3), bowiem ani normodawca unijny, ani normodawca polski nie przyjmuje, że sama możliwość zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowi przesłankę uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobranego w rozumieniu art. 16 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, jak również obecnie obowiązujących art. 25 ust. 1, 2 pkt 6 oraz ust. 3 i 9 w zw. z art. 16 ust. 5 i 6 uppwd. W kontrolowanej sprawie nie sposób przyjąć, że świadczenie wychowawcze zostało wypłacone, mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 uppwd), skoro wnioskodawczyni jest matką dziecka (art. 2 in princ. w zw. z art. 4 ust. 2 in princ. uppwd w brzmieniu pierwotnym), a to prawo wewnętrzne określa osoby uprawnione do świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 67 i art. 68 rozporządzenia 883/2004. Zarzuty naruszenia: art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd; art. 25 ust. 1, 2 pkt 6, ust. 3 i 9 w zw. z art. art. 16 ust. 5 i 6ppwd; art. 16 ust. 1; art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (zarzuty II.4, II.5, III.1 petitum skargi kasacyjnej, z uwagi na ich charakter, wymagały łącznego rozpoznania. Art. 25 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 22 grudnia 2020 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407, zm. poz. 1818; art. 133 § 1 ppsa; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 343-344, uw. 1 - zasada tempus regit actum) stanowił: "Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu." (ust. 1). "Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: [...] 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;" (ust. 2 pkt 3 uppwd). W doktrynie i orzecznictwie Sądów administracyjnych wskazuje się, że przepis art. 25 ust. 1 uppwd ustanawia ogólną zasadę, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega zwrotowi. W sytuacji, gdy ustawodawca wprowadził obowiązek zwrotu świadczeń wychowawczych przez osobę, która je nienależnie pobrała, to po stronie organu administracji publicznej (związanego dyscypliną finansów publicznych) istnieje obowiązek dochodzenia tych świadczeń. Dotychczas w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym błędne jest stanowisko utożsamiające pojęcie "nienależnego świadczenia" z pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Pojęcia te nie są jednakowe. W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Osoba, która nienależnie pobrała świadczenie to osoba, która była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje (wyrok WSA w Krakowie z 21.2.2018 r. III SA/Kr 1574/17, cbosa). Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego i przez jej pryzmat należy rozważać każdą z podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. "Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio." (art. 16 ust. 10 uppwd). W doktrynie wskazuje się, że przepisy ust. 10 i 11 [art. 16 uppwd] regulują sposób dochodzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, gdy świadczenie wychowawcze zostało wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy; J. Janas w: red.: J. Blicharz, J. Gumińska-Pawlic, L. Zacharko, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, w. II, LEX/el 2019, uw. do art. 16 us. 10 i 11 uppwd; LEX/el). Z brzmienia art. 25 ust. 2 pkt 3 uppwd wynika obowiązek organu ustalenia nie tylko uprawnienia do świadczenia w UE, EOG i Szwajcarii, ale faktycznej kumulacji świadczeń tego samego rodzaju w tożsamych okresach (art. 10 rozporządzenia nr 883/2004; też wyrok WSA w Opolu z 13.2.2012 r. II SA/Op 771/11, aprobowany przez J. Janasa - tamże). Takich ustaleń organy obu instancji nie dokonały. Przeciwnie, z informacji otrzymanych z jednoznacznie wynika, że Ł.M. nie otrzymał świadczenia rodzinnego na rzecz małoletniej N.J. (k. 26-24 akt Wojewody). W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie [zatem nie, że "mogą mieć zastosowanie" - uw. NSA] przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 6 uppwd). W przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 uppwd od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 7 uppwd). Czynność prawna wojewody stwierdzająca, czy w określonej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie podlega kontroli instancyjnej. [...] Zastosowanie art. 16 ust. 6 uppwd jest konsekwencją ustaleń wojewody o zastosowaniu w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podjęcie decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 6 uppwd, ma umożliwić podjęcie decyzji przez organ właściwy, tj. przez wojewodę (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 22.11.2017 r. SKO 4318/337/17, aprobowana przez J. Janasa - tamże). Tym samym do podjęcia owej decyzji nie wystarcza - wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie - że "[...] mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego [...]" (zarzut II.3 in medio petitum skargi kasacyjnej). Dopiero prawidłowe ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego uzasadniałyby przyjęcie, że Wojewoda miał podstawę do wydania decyzji z 22 grudnia 2020 r. Z uwagi na skutek ex nunc uznania ojcostwa z dniem 18 lipca 2017 r. co do świadczeń publicznoprawnych z zakresu świadczenia wychowawczego i świadczenia rodzinnego w rozumieniu art. 67 i art. 68 rozporządzenia 883/2004, było to niemożliwe w okresie od 1 września 2016 r. do 17 lipca 2017 r. i niezasadnie w pozostałej części pierwszego okresu świadczeniowego (od 18 lipca 2017 r. do 30 września 2016 r.; k. 26-24 akt Wojewody). Z przyczyn wyżej podniesionych zaskarżony wyrok nie narusza art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd; art. 25 ust. 1, 2 pkt 6, ust. 3 i 9 w zw. z art. art. 16 ust. 5 i 6 ppwd; art. 16 ust. 1; art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Nietrafnie skarżący kasacyjnie uważa, że w realiach kontrolowanej sprawy "[...] w analogicznych sprawach C-363/08 - Slanina i C-378/14 - Trapkowski wskazują, iż biologiczny ojciec, matka i dziecko zawsze powinni być traktowani jak członkowie rodziny [...]" (pkt II.2 petitum skargi kasacyjnej). W żadnym z tych wyroków (według wersji polskojęzycznych) Trybunał nie użył pojęcia "biologiczny ojciec". W wyroku C-378/14 Trybunał używał pojęć "rodzic", "rodzice", a w wyroku C-363/08 używał pojęć "ojciec", "były mąż", "matka". W kontrolowanej sprawie - w przeciwieństwie do wyroków C-363/08 i C-378/14 - w których Trybunał Sprawiedliwości potwierdził prawo do świadczeń rodzinnych dla rozwiedzionych małżonków pracowników, którzy to małżonkowie pobierali uprzednio świadczenia rodzinne z tytułu pracy ich małżonków - mamy do czynienia z zasadniczo odmienną sytuacją. W istocie wnioskodawczyni, która otrzymała w Polsce świadczenie wychowawcze na pierwszy okres, nie była małżonką pracownika pracującego na terenie innego kraju członkowskiego w chwili złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze i brak dowodu, by wyszła za mąż w pierwszym okresie, na jaki przyznano jej świadczenie wychowawcze. Nigdy przed zakończeniem pierwszego okresu nie pobierała świadczenia rodzinnego w rozumieniu przepisów rozporządzenia 883/2004, jak to miało miejsce w sprawach C-363/08 i C-378/14. W chwili złożenia wniosku nie ustalono ojcostwa małoletniej córki wnioskodawczyni w żadnym z trzech sposobów ustalenia ojcostwa w prawie polskim: 1. domniemania pochodzenia dziecka od męża matki (art. 62 kro); 2. uznania ojcostwa (art. 73 kro); 3. ustalenie ojcostwa na mocy orzeczenia sądu (art. 72 kro). Uznanie ojcostwa nastąpiło w trybie art. 73 § 1 kro - po ponad 10 miesiącach od złożenia wniosku dnia 15 września 2016 r. (k. 4-1v, 42-43 akt Prezydenta). Prawo do świadczenia wychowawczego nie wynika ze stosunku ojcostwa (uznanie ojcostwa jest skuteczne ex tunc - w sferze rodzinnoprawnej), lecz ma charakter publicznoprawny, a w tym zakresie jest skuteczne ex nunc (od chwili obecnej; przywołane wyżej orzecznictwo sądów administracyjnych). Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, że w dniu złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze spełnione zostały przesłanki do zastosowania przepisów o koordynacji systemów (jak mogłoby być, gdyby w dniu złożenia wniosku istniało domniemanie z art. 62 kro - co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca). W pierwszym okresie świadczeniowym brak było podstaw do uznania, że zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przepisy rozporządzenia nr 883/2004 znajdujące zastosowanie w rozpoznawanej sprawie nie budzą wątpliwości, a zaskarżony wyrok nie naruszył art. 267 zdanie pierwsze lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, str. 1; Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, ze zm.), w związku z art. 9 oraz art. 91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP, a także art. 91 § 1 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości z dnia 25 września 2012 r. (Dz. Urz. L 265 z 29.9.2012; z późn. zm.) przez ich bezpodstawne niezastosowanie, bowiem Sąd I instancji nie dokonał wykładni przepisu prawa pochodnego Unii Europejskiej z pominięciem wykładni tego przepisu dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej - w szczególności zawartej w wyrokach C-363/08 i C-378/14. Także wynik postępowania ze skargi kasacyjnej nie prowadzi do odmiennej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do skierowania do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego o treści wskazanej w skardze kasacyjnej. Istotą sporu nie jest wszak uznanie ojca dziecka za członka rodziny w świetle art. 1 lit. i. akapit 1 ppkt (i) i akapit 3 rozporządzenia 883/2004, ale moment w którym ono nastąpiło i określenie skutków tego uznania dla zdarzeń zaistniałych przed uznaniem ojcostwa dziecka oraz skutków tego uznania dla zdarzeń zaistniałych po uznaniu ojcostwa dziecka w pierwszym okresie świadczeniowym, o czym rozstrzygał Sąd I instancji w kontrolowanej sprawie. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 110 § 1 kpa (mimo niewskazania § 1 art. 110 kpa w punkcie I petitum skargi kasacyjnej, zarzut ten nadawał się do rozpoznania wobec wskazania § 1 art. 110 na s. 6 uzasadnienia skargi kasacyjnej), przez przekroczenie granic sprawy administracyjnej przez kontrolę kwestii słuszności odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, wynikającej z decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 18 sierpnia 2020 r. nr 12325/2020 (dalej decyzja z 18 sierpnia 2020 r.; k. 22-21 akt Wojewody). Sąd I instancji uchylił decyzję z 18 sierpnia 2020 r. powołując art. "141" [w istocie winno być "145 § 1" - uw. NSA] pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa, trafnie uznając, że zachodzą przesłanki uchylenia decyzji z 18 sierpnia 2020 r., jako podjętej we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, uznając, że jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Przywołane postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygały na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 127 § 2 i art. 17 pkt 2 kpa wskazywały organ właściwy do rozpoznania odwołań od decyzji Wojewody Mazowieckiego, wydanych w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (s. 5 uzasadnienia skargi kasacyjnej), nie zaś o kwestiach merytorycznych, badanych w kontrolowanym postępowaniu. Tym samym Sąd I instancji nie naruszył także art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ppsa przez bezpodstawne zastosowanie tego przepisu. Zgodnie z art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten umożliwia zastosowanie środków przewidzianych w ustawie nie tylko w stosunku do zaskarżonego aktu, ale także innych aktów wydanych w granicach sprawy (wyrok NSA z 5.5.2023 r. I OSK 1026/22, cbosa). Jako taki przepis ten nie może zatem stanowić skutecznej podstawy zarzutu zmierzającego do zakwestionowania przez Sąd I instancji przyjętej prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego. Tak sformułowane zarzuty wobec związania w myśl art. 183 ppsa Naczelnego Sądu Administracyjnego zakresem podstawy zaskarżenia nie mogły przynieść spodziewanego przez Autora skargi kasacyjnej skutku. W doktrynie i w orzecznictwie Sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmuje się, że naruszenie zasady udzielania informacji przejawia się w: 1. odmowie udzielenia informacji stronie; 2. nienależycie udzielonej informacji, przez udzielenie informacji niejasnej lub błędnej oraz udzielenie informacji niewyczerpującej, tj. takiej, która pomija okoliczności faktyczne lub prawne, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy. Skutki prawne udzielenia nieprawidłowej informacji nie powinny obciążać strony. W dzisiejszej doktrynie trafnie wskazuje się, że art. 9 kpa ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Przyjęte w art. 9 kpa rozwiązanie "nie uzależnia obowiązywania lub możliwości stosowania przepisów prawa od znajomości tych przepisów przez obywateli, a w szczególności od znajomości prawa przez strony postępowania administracyjnego. Nacisk leży tu natomiast na obowiązkach organów administracyjnych" (S. Rozmaryn, O zasadach ogólnych [kodeksu postępowania administracyjnego, PiP 1961/12 - uw. NSA], s. 894; W. Taras, Informowanie obywateli przez administrację, Ossolineum 1992, s. 74 i n., akceptowane przez B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 106 nb 1). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Sądów administracyjnych i doktrynie jest pogląd, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) winien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji [z 22 lipca 1952 r., pozostającego w mocy na podstawie art. 77 in fine Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. - Dz. U. nr 84, poz. 426 ze zm.; obecnie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946, dalej Konstytucja RP)] sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z 23.7.1992 r. III ARN 40/92 z aprobującymi glosami: W. Tarasa - PiP 1993/3/112; J. Zimmermanna - PiP 1993/8/116 i n.; akceptowany przez B. Adamiak - op. cit., s. 119-123 nb 2 i Zespół pod red. A. Wróbla, Kpa orzecznictwo piśmiennictwo Zakamycze 2002, s. 144, uw. 8). W orzecznictwie podkreśla się obowiązek udzielenia informacji o całokształcie regulacji materialnoprawnej uprawnień lub obowiązków wynikających z normy prawnej będącej przedmiotem autorytatywnej konkretyzacji w danej sprawie. Art. 9 kpa nakładał na organ I instancji obowiązek pouczenia strony o możliwości złożenia wniosku o rozłożenie opłaty adiacenckiej na raty. Mogło to nastąpić w zawiadomieniu strony o wszczęciu postępowania, lub w innej formie. Jeżeli strona ma uprawnienie do złożenia wniosku na podstawie art. 147 ust. 1 ugn, a obowiązkiem organu jest pouczenie strony o przysługujących jej prawach (art. 9 kpa), to organ I instancji miał obowiązek poinformowania strony przed wydaniem decyzji ustalającej opłatę o możliwości rozłożenia opłaty na raty, czego nie uczynił i którego to uchybienia po stronie organu I instancji nie dopatrzyło się Kolegium (wyrok NSA z 5.3.2015 r. I OSK 1622/13, akceptowany przez B. Adamiak - op. cit., s. 106-107 nb 2). Istota obowiązku z art. 9 kpa, zaprezentowana w wyroku I OSK 1622/13 na tle art. 147 ust. 1 ugn, znajduje analogiczne zastosowanie na tle: art. 16 ust. 1 uppwd; art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji; art. 25 ust. 1, 2 pkt 6, ust. 3 i 9 w zw. z art. 16 ust. 5 i 6 uppwd; art. 16 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 uppwd w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, jak również obecnie obowiązujących art. 25 ust. 1, 2 pkt 6 oraz ust. 3 i 9 w zw. z art. 16 ust. 5 i 6 uppwd. Zasada ogólna z art. 9 kpa, jak trafnie wskazuje to orzecznictwo i piśmiennictwo, nie ogranicza się do rozwiązań szczegółowych. Prawidłowa realizacja przez organ obowiązku z art. 9 kpa, przy uwzględnieniu zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa), wobec braku domniemania pochodzenia dziecka od męża matki (art. 62 kro), było warunkiem, by wnioskodawczyni, działająca bez profesjonalnego pełnomocnika (k. 4-1, 44-47 akt Prezydenta i Wojewody), prawidłowo podniosła istotne argumenty z punktu widzenia ochrony jej praw w zakresie prawa do świadczenia wychowawczego za pierwszy okres świadczeniowy i ochrony jej praw w zakresie ewentualnego uznania, że świadczenie wychowawcze pobrane na podstawie decyzji z 20 września 2016 r., może być uznane za świadczenie nienależnie pobrane. Wnioskodawczyni już na etapie po wszczęciu postępowania, zakończonego wydaniem decyzji z dnia 25 lutego 2019 r. nr SCŚ-RŚW.444.SW/K-357.U/2019/OW Prezydenta Miasta Szczecin na podstawie art. 2 pkt 11 w zw. z art. 10 ust. 2, art. 4, art. 5 i art. 16 ust. 2, 6 i 7, art. 27 ust. 1 uppwd (w brzmieniu Dz.U. z 2018 r. poz. 2134), uchylającą w okresie od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. decyzję z 20 września 2016 r. o przyznaniu S.J. świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka N.J. w okresie od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. (k. 14-14v akt Prezydenta), obowiązany był wezwać wnioskodawczynię do wykazania, czy wskazany we wniosku z 23 sierpnia 2018 r. na okres zasiłkowy 2018/2019 ojciec dziecka, był ojcem dziecka w okresie świadczeniowym od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. i nadesłania dokumentu ów fakt potwierdzającego. Podobnie już na etapie wszczęcia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 18 sierpnia 2020 r. Wojewoda obowiązany był wezwać wnioskodawczynię do wykazania, czy wskazany we wniosku z 23 sierpnia 2018 r. na okres zasiłkowy 2018/2019 ojciec dziecka, był ojcem dziecka w okresie świadczeniowym od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. i nadesłania dokumentu ów fakt potwierdzającego. Zaniechanie tego obowiązku przez Prezydenta i Wojewodę w każdym z tych postępowań uniemożliwiło wnioskodawczyni podjęcie należytej obrony, skutkiem czego wnioskodawczyni przedstawiła odpis zupełny aktu urodzenia córki ze stosownymi: wzmianką dodatkową i adnotacją, dopiero w odwołaniu od decyzji z 22 grudnia 2020 r. (k. 47-42 akt Wojewody). Samo uznanie przez Wojewodę, już na etapie postępowania zakończonego decyzją z 25 lutego 2019 r. (k. 18-18v, 22-21 akt Wojewody), że w sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i Wojewoda jest właściwym do rozpatrzenia wniosku z 15 września 2016 r., nie może być w kontrolowanej sprawie wiążące. W praktyce organów zdarzają się bowiem sytuacje, gdy organ dokonuje nietrafnej oceny przesłanek z art. 16 ust. 1 uppwd (przykładowo - w sprawie kontrolowanej wyrokiem NSA z 23.3.2022 r. I OSK 1283/21, cbosa). W doktrynie trafnie wskazuje się, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest obowiązek czuwania "nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Pod względem przedmiotowym, ustanowiony w drugiej normie prawnej obowiązek jest węższy, dotyczy bowiem jedynie informacji prawnej i to udzielanej dla ochrony przed poniesieniem szkody przez stronę lub innych uczestników postępowania. Wprawdzie obowiązek pod względem przedmiotowym ograniczony jest do informacji prawnej, ale jego realizacja, jak stanowi to expressis verbis art. 9 kpa, nie może ograniczyć się wyłącznie do informacji o przepisie prawa, ale obejmuje udzielenie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. "(...) organ nie może ograniczyć się li tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz również musi podać niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, by uniknąć szkody. W pewnym zakresie organ jest więc powołany do roli doradcy i obrońcy uczestników postępowania" (J. Borkowski w: J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, W. Pr. 1989, s. 67, uw. 1 akapit 2; E. Iserzon w: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. 1970, s. 56-57, uw. 3; B. Adamiak - op. cit., s. 109, nb 3). Zasada ogólna obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej ma kapitalne znaczenie dla ukształtowania relacji administracja - jednostka. "Organom administracyjnym nie wolno, dla rzekomych korzyści państwowych, wykorzystywać nieznajomości prawa przez laików, gdy stoją oni - jak gdyby bezbronni - twarz w twarz z administracją. Obowiązek ten jest zresztą szerszy, gdyż dotyczy on nie tylko stosunku <>, ale również wypadków, gdy wskutek nieznajomości prawa jedna ze stron postępowania mogłaby ponieść szkodę z korzyścią dla innej strony. W tym ostatnim wypadku organ administracji powinien przyjść z pomocą" (S. Rozmaryn, O zasadach ogólnych, s. 894). "Jakkolwiek organ administracji państwowej jest jedną ze stron stosunku administracyjnoprawnego, nie wolno mu ograniczać się do ochrony interesów państwa. Jest on bowiem zarazem piastunem administracji państwowej, podmiotem działalności zmierzającej do dobra powszechnego, jako do ostatecznego celu, a więc i dobra jednostki, której sprawę załatwia. Dlatego też organ powinien być również obrońcą interesów prawnych jednostki, tj. interesów uznanych przez prawo, a więc niekolidujących z interesem powszechności" (E. Iserzon - op. cit., s. 56, uw. 1; B. Adamiak - op. cit., s. 109, nb 4). W orzecznictwie Sądów administracyjnych i w doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że naruszenie zasady informowania obywateli jest samoistną i wystarczającą przyczyną uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (J. Borkowski - glosa do wyroku NSA z 22.2.1984 r. SA/Po 9/84, OSP 1985/12/239; W. Taras, Informowanie obywateli, s. 178 p. 3a). Na istotność okoliczności wynikających z uznania ojcostwa dopiero 18 lipca 2017 r. wskazuje Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnosząc: "[...] Skutki uznania (ex tunc) rozciągają się jedynie na stosunki rodzinnoprawne między uznanym a uznającym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 77/04 [...]" (s. 5 akapit 3 uzasadnienia decyzji z 2 marca 2021 r.; k. 57-55v akt Wojewody). Mimo prawidłowego powołania wyroku II SA/Wa 77/04, istotnego dla właściwej wykładni przepisów mających zastosowanie w kontrolowanej sprawie, Minister nie dokonał prawidłowych ustaleń wynikających z dokumentu urzędowego, jakim jest odpis zupełny aktu urodzenia dziecka (art. 7, art. 76 § 1 i art. 80 kpa), ani prawidłowej subsumcji. Czyni to zarzut III.1 petitum skargi kasacyjnej nieuprawnionym. Skoro w stanie faktycznym zaskarżonej sprawy Sąd I instancji nie zignorował art. 1 lit. i akapitu 1 ppkt (i) oraz akapitu 3 rozporządzenia 883/2004, a wykładnia art. 1 lit. f) ppkt (i) rozporządzenia nr 1408/71, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem nr 118/97, zaprezentowana w wyroku C-363/08 Slanina oraz art. 1 lit. i akapitu 1 ppkt (i) oraz akapitu 3 rozporządzenia 883/2004, zaprezentowana w wyroku C-378/14 Trapkowski, w pełni była respektowana przez Sąd I instancji, to zaskarżony wyrok nie narusza art. 267 zdanie pierwsze lit. b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, str. 1; Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, ze zm.), w związku z art. 9 oraz art. 91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 ze zm.), a także art. 91 § 1 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości z dnia 25 września 2012 r. (Dz. Urz. L 265 z 29.9.2012; z późn. zm., dalej Regulamin) przez ich bezpodstawne niezastosowanie, polegające na dokonaniu wykładni przepisu prawa pochodnego Unii Europejskiej z pominięciem wykładni tego przepisu dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jak to wyżej wyjaśniono, wyrok I instancji nie narusza wykładni właściwych przepisów, zawartych w wyrokach C-363/08 i C-378/14 Trybunału Sprawiedliwości. Z wyżej przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prawnym wnioskowanym w punkcie 5 skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.