I OZ 226/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2238/21 o odrzuceniu skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 3 września 2021 r. J. G. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W dniu 1 października 2021 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 września 2021 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu 18 października 2021 r. Pismem z 22 października 2021 r., nadanym w tej samej dacie, skarżący odniósł się do treści ww. wezwania, jednak nie podał numeru PESEL. Postanowieniem z 31 marca 2022 r., I SA/Wa 2238/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił powyższą skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL zostało doręczone skarżącemu 18 października 2021 r., a zatem termin do uzupełnienia braku formalnego skargi upłynął 25 października 2021 r. Skarżący nie uzupełnił wskazanego braku formalnego skargi a więc skarga podlegała odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wskazując, że Sąd wydał postanowienie bez jego obecności i bez udzielenia mu pomocy prawnej, przez co pozbawił go praw. Ponadto, skarżący podniósł, że jako osoba po przebytym udarze na podjęcie czynności procesowych potrzebuje więcej czasu, w związku z czym Sąd powinien mu wyznaczać terminy min. 30-60 dni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Pismo procesowe strony powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Stosownie do art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., poza elementami wymienionymi w § 1 tego przepisu pismo strony powinno ponadto zawierać, w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie – numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. W sytuacji, gdy brak jest jednego z elementów pisma wymienionych w art. 46 p.p.s.a., obowiązkiem sądu, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest przepis art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych. Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do jej odrzucenia. W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarga dotknięta była brakiem formalnym, tj. nie zawierała numeru PESEL skarżącego. To, że – zdaniem skarżącego – organy znają jego numer PESEL nie może mieć znaczenia, albowiem powołane wyżej przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie wiążą z takim stanem rzeczy żadnych skutków i nie zwalniają sądu z obowiązku wezwania strony do usunięcia braków formalnych. W tej sytuacji prawidłowo Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sprawy wynika, że w dniu 18 października 2021 r. (k.14 akt sąd.) przesyłka sądowa skierowana do skarżącego, zawierająca: odpis odpowiedzi na skargę oraz wezwanie do podania nr PESEL, została doręczona mu osobiście. Termin na usunięcie braku formalnego, polegającego na podaniu numeru PESEL upływał zatem w dniu 25 października 2021 r. W terminie tym skarżący nie uzupełnił jednak braku. Tym samym nie ulega wątpliwości, że skarżący nie wykonał – w określonym w art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. siedmiodniowym terminie – wezwania do usunięcia braku formalnego skargi w postaci podania numeru PESEL, co w konsekwencji obligowało Sąd I instancji do odrzucenia skargi. Z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wyraźnie wynika, że jeśli pismo strony będącej osobą fizyczną jest pierwszym pismem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (a tak było w sprawie niniejszej), to powinno zawierać numer PESEL. W przypadku nieuzupełnienia przez skarżącego braku formalnego skargi w wyznaczonym terminie, Sąd zobowiązany był do odrzucenia skargi, o czym skarżący został pouczony (k.7-8 akt sąd.). Działanie Sądu nie jest wobec powyższego dowolne i nie stanowi przejawu biurokratyzmu, lecz jest skutkiem stosowania się Sądu do przepisów prawa, a postępowanie sądowe jest postępowaniem sformalizowanym. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że z uzasadnienia projektu ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmu VIII kadencji nr 3260) wynika, że obowiązek podania numeru PESEL strony postępowania wnoszącej pismo procesowe do sądu jest związany z wprowadzeniem do postępowania przed sądami administracyjnymi możliwości doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu i konieczną w takim przypadku jednoznaczną identyfikacją strony postępowania. Z kolei art. 74a p.p.s.a. stanowi, że doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest zależne od woli strony. Korzystanie albo niekorzystanie ze środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest zatem możliwe w toku całego postępowania. Uzasadnia to stwierdzenie, że obowiązek podania numeru PESEL w pierwszym piśmie procesowym ma wymiar ogólny, a nie tylko taki, że numer ten jest konieczny do nadania biegu pismu procesowemu, w którym powinien być zamieszczony. W związku z tym, że na każdym etapie postępowania może powstać obowiązek sądu doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu, zrozumiałe jest, że ustawodawca uznał, że strona postępowania powinna ten numer podać w pierwszym piśmie procesowym, niezależnie od tego, czy już zdecydowała się na doręczanie pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego. Ponadto zaznaczyć należy, że także po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, a więc już po zwrocie akt administracyjnych organowi, może powstać obowiązek doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu. Okoliczność ewentualnego znajdowania się numeru PESEL w aktach administracyjnych (bądź – jak wskazał w piśmie z 22 października 2021 r. skarżący – wiedzy organów administracyjnych na temat jego numeru PESEL) nie ma zatem przesądzającego znaczenia, gdyż – jak już wskazano – wszystkie dane powinny znajdować się w aktach sądowych. Bez znaczenia pozostaje zatem okoliczność, że numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, ponieważ postępowanie administracyjne i postępowanie sądowoadministracyjne są postępowaniami odrębnymi, prowadzonymi na podstawie odrębnych przepisów i w formie osobnych akt sprawy. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone m.in. w postanowieniach tego Sądu z 25 października 2019 r., I OZ 1017/19; z 5 grudnia 2019 r., I OZ 1211/19 i I OZ 1218/19; z 30 stycznia 2020 r., II FZ 18/20; z 13 października 2020 r., II OZ 745/20 i II OZ 774/20; z 16 marca 2021 r., III OZ 157/21 oraz z 16 kwietnia 2021 r., II OZ 224/21). Zgodnie z tym stanowiskiem, brak podania w piśmie wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne numeru PESEL strony będącej osobą fizyczną stanowi brak formalny takiego pisma, zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast przeciwnego poglądu wyrażonego w postanowieniach z 27 listopada 2019 r., I GZ 366/19; z 4 grudnia 2019 r., I OZ 1204/19; z 19 grudnia 2019 r., II OZ 1154/19; z 12 lutego 2020 r., I FZ 19/20 oraz z 19 maja 2020 r., II GZ 135/20, który nie znajduje oparcia w jednoznacznie sformułowanych przepisach obowiązującego prawa. Odnośnie argumentacji skarżącego co do długości terminu na wykonanie wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi, należy wskazać, że termin wskazany w art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma charakter ustawowy i nie podlega przedłużeniu. Tym samym Sąd nie ma możliwości wydłużenia tego terminu z uwagi na stan zdrowia skarżącego. W kwestii zaś zarzutu, że Sąd wydał postanowienie bez obecności skarżącego i bez udzielenia mu pomocy prawnej przez co – w ocenie skarżącego – pozbawił go praw, wyjaśnić należy, że stosownie do art. 10 p.p.s.a. rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl przepisu art. 58 § 3 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Sąd I instancji mógł zatem odrzucając skargę (z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego polegającego na podaniu numeru PESEL) wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym. W sprawach rozpoznawanych na posiedzeniach niejawnych, stron nie zawiadamia się o terminach posiedzeń, ani nie mogą w nich uczestniczyć, a o zapadłym orzeczeniu dowiadują się przy doręczeniu jego odpisu. Nie było więc możliwe uwzględnienie zarzutu, że posiedzenie Sądu odbyło się bez udziału skarżącego. Natomiast co do kwestii wydania postanowienia o odrzuceniu skargi bez udzielenia skarżącemu pomocy prawnej podkreślić należy, że kwestia dotycząca rozpoznania przedmiotowego wniosku skarżącego o przyznanie pomocy prawnej została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2022 r., I OZ 225/22, którym to oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 marca 2022 r., I SPP/Wa 296/21 o odrzuceniu sprzeciwu od zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lutego 2022 r., I SPP/Wa 296/21, pozostawiającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.