I FZ 237/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 529/22 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 grudnia 2021 r. nr 1401-IOV-3.4103.64.2021.BTo w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 7 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 529/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wniesionej przez P. W. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 grudnia 2021 r. w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 28 lutego 2022 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez: a) złożenie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi; b) podanie numeru PESEL skarżącego; c) podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Przesyłka sądowa zawierająca powyższe wezwanie została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 15 marca 2022 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru). Pismem z dnia 19 maja 2022 r., pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Do wniosku pełnomocnik dołączył pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego, podał numer PESEL skarżącego oraz wartość przedmiotu zaskarżenia. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego wskazał, że dnia 19 maja 2022 r. pracownik Kancelarii skontaktował się z Biurem Obsługi Interesantów, i wtedy dowiedział się, iż w niniejszej sprawie w dniu 15 marca 2022 r. zostało odebrane wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że w otrzymanej korespondencji znajdowało się jedynie pismo przewodnie – doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę oraz odpis odpowiedzi na skargę. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, nie doręczono mu wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zdaniem WSA w Warszawie pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi było niezawinione. okoliczność, że skarżący jest reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, będącego adwokatem, ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika strony. Sąd podzielił przy tym stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. Nadto w orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana zasada, że strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Mając powyższe na względzie należało uznać, że okoliczności powołane we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazują, aby uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi nastąpiło bez winy pełnomocnika, który kwestionuje w istocie doręczenie mu wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Pełnomocnik wskazał bowiem, że nie otrzymał ww. wezwania w kopercie zawierającej m.in. odpis odpowiedzi na skargę. Sąd zauważył, że znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru zawiera informację o rodzaju dokumentów znajdujących się w przesyłce. W tych warunkach należało przyjąć, że wiedza o zawartości przesyłki sądowej wynikająca z podpisanego przez pracownika kancelarii zwrotnego potwierdzenia odbioru, w sytuacji, gdy pełnomocnik stwierdził brak wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, powinna skutkować podjęciem przez pełnomocnika czynności w celu prawidłowego doręczenia stronie wezwania, a następnie brak ten uzupełnić. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje bowiem i to, że adresatem przesyłki był profesjonalny pełnomocnik procesowy, który powinien posiadać odpowiednie rozeznanie co do zasad funkcjonowania procedur sądowych, w tym w zakresie trybu i sposobu doręczania pism sądowych, jak i praktyki sądowej polegającej na doręczaniu kilku pism procesowych jedną przesyłką. Własnoręczny podpis umocowanego pracownika kancelarii na druku odbioru przesyłki pocztowej jest potwierdzeniem okoliczności faktycznego jej otrzymania i prowadzi do domniemania prawidłowego doręczenia zawartych w niej dokumentów opisanych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przedmiotowej przesyłki (por. postanowienia NSA: z 11 stycznia 2017vr., II OZ 1449/16; 28 stycznia 2016vr., II OZ 63/16; z dnia 13 września 2016 r., II OZ 864/16). Wypełnione prawidłowo potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy, potwierdzający fakt i datę doręczenia wskazanych na potwierdzeniu odbioru pism. W tym zakresie poświadczenie odbioru ma walor dokumentu urzędowego, który korzysta z domniemania zgodności z prawdą. Z tego względu przyjmuje się, że adresat przesyłki, który stwierdzi, że nie doręczono mu wszystkich pism wymienionych na formularzu i których przyjęcie pokwitował, powinien ten fakt udowodnić. W interesie odbierającego przesyłkę jest sprawdzenie jej zawartości w chwili odbioru oraz zgłoszenie ewentualnych zastrzeżeń doręczycielowi. Skoro w momencie odbioru przesyłki nie stwierdzono, by nie zawierała ona któregoś z dokumentów wskazanych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, należało uznać, że potwierdzenie podpisem odbioru przesyłki oznaczało nie tylko potwierdzenie, że przesyłka została doręczona osobie upoważnionej do jej odbioru w dacie na formularzu wskazanej, ale także, że zawartość przesyłki odpowiada tej, która została wskazana na formularzu potwierdzenia odbioru. Niezachowanie reguł należytej staranności przez odbiorcę przesyłki, będącego podmiotem świadczącym profesjonalne usługi prawne, nie daje podstaw do stwierdzenia w niniejszej sprawie, że akt procesowy jakim było wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi uznany być mógł za pozbawiony swej prawnej skuteczności, gdyż strona nie obaliła domniemania, że został on jej prawidłowo doręczony. Zdaniem sądu, brak jakiegokolwiek działania pełnomocnika w celu wyjaśniania kwestii rzeczywistej zawartości przesyłki świadczy o tym, że przesyłka była kompletna. Tym samym, w ocenie sądu, skarżący działający poprzez profesjonalnego pełnomocnika, nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik zarzucił sądowi I instancji naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że w aktualnym stanie faktycznym brak jest podstaw do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi ze względu na winę po stronie pełnomocnika. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu powtórzono, że doręczona przesyłka nie zawierała wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi – strona nie mogła wykonać zobowiązania, którego nigdy nie otrzymała. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W opinii NSA słusznie stwierdził sąd wojewódzki, że skarżący nie uprawdopodobnił, jakoby niedotrzymanie terminu miało charakter niezawiniony. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 P.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd I instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał sąd I instancji, stwierdza, że orzeczenie to jest prawidłowe. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że strona reprezentowana przez pełnomocnika ponosi skutki jego nieprawidłowego działania, jego uchybień czy zaniedbań. Czynności dokonane przez pełnomocnika wywierają bezpośredni skutek dla osoby mocodawcy w okresie istnienia umocowania. To na pełnomocniku (tu: będącym adwokatem) - z racji jego profesjonalizmu i wiedzy fachowej - ciąży wyższy stopień należytej staranności w prowadzeniu spraw swego mocodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stwierdzeniem WSA, że profesjonalny pełnomocnik, jak również jego pracownik (którego ewentualne zaniedbania obciążają pełnomocnika), kwitując własnoręcznym podpisem i datą zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki z sądu administracyjnego, powinien zweryfikować zgodność opisu przesyłki z jej zawartością, a w przypadku rozbieżności wyjaśnić ewentualne wątpliwości w siedzibie sądu czy chociażby telefonicznie w Wydziale Informacji Sądowej – nie można za "usprawiedliwienie" braku weryfikacji zawartości przesyłki uznać "praktyki urzędów pocztowych wydających list po potwierdzeniu odbioru przesyłki", jak chce tego pełnomocnik. Profesjonalny pełnomocnik powinien być świadomy doniosłych skutków, jakie wiążą się z zachowaniem terminów w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak już stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 1 grudnia 2022 r., I FZ 251/22, adresat przesyłki poleconej z sądu ma obowiązek przed pokwitowaniem jej odbioru zweryfikować jej zawartość, bowiem kwitując odbiór potwierdza nie tylko, że otrzymał przesyłkę danego dnia ale też, że otrzymał przesyłkę, która zawierała pisma wskazane na zwrotnym potwierdzeniu jako rodzaj pisma. Fakt, że zazwyczaj adresat poświadcza odbiór przesyłki nie weryfikując zawartości przesyłki świadczy o niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego nie tylko nie wykazał, że odbierając przesyłkę z sądu zweryfikował jej zawartość w obecności doręczającego, ale wprost stwierdził, że tak się nie stało. Tymczasem gdyby tak uczynił, zapewne złożyłby reklamację takiej przesyłki i wyjaśniłby w sądzie, dlaczego skierowana do niego przesyłka nie zawierała pism, na które wskazywało zwrotne potwierdzenie odbioru. Takie działanie wskazywałoby na dochowanie należytej staranności w prowadzeniu spraw swojego mocodawcy, do czego profesjonalny pełnomocnik jest zobowiązany. Należy zatem uznać, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem sąd wykazał, że nie zaistniały okoliczności braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji. Bartosz Wojciechowski (spr.) sędzia NSA