I GZ 13/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 493/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A na decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 30 maja 2023 r., nr 3/O/KOFEŁ/2023, znak KOFEŁV.3162.2.7.2023 w przedmiocie określania przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 13 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 493/23, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023.1634, ze zm., dalej p.p.s.a.), odrzucił skargę A (dalej: strona lub spółka) na decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z 30 maja 2023 r. w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowa skarga nie została przez stronę opłacona mimo doręczenia jej wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Dodatkowo sąd wskazał, że złożony przez stronę w terminie otwartym do wykonania przedmiotowego zarządzenia ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chronił strony przez skutkami niezastosowania się do tego wezwania we wskazanym przez sąd terminie, tj. nie przerywał biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Spółka wniosła zażalenie na przedmiotowe postanowienie, w którym wniosła o jego uchylenie, przyznanie spółce pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie i zapewnienie jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu; a także rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w przedmiocie złożonej przez spółkę skargi na decyzję Zarządu Województwa Łódzkiego z 30 maja 2023 r. w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca konsekwentnie argumentuje, że sąd pierwszej instancji, przed odrzuceniem skargi z powodu jej nieopłacenia, zobowiązany był w pierwszej kolejności rozpoznać powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie jako całkowicie bezzasadnego oraz zasądzenie kosztów postepowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić. Na wstępie - mając na uwadze treść uzasadnienia zażalenia - zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej badaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek zażalenia strony. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 13 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 493/23, o odrzuceniu skargi strony na decyzję organu. Powodem odrzucenia było nieuiszczenie przez spółkę należnej opłaty (wpisu od skargi). Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak określone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wraz z wniesieniem skargi na decyzję organu strona nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi (okoliczność ta jest przy tym bezsporna). W związku z tym prawidłowo przewodniczący wydziału - zarządzeniem z 3 sierpnia 2023 r. wydanym na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. - wezwał spółkę do uiszczenia ww. opłaty oraz do złożenia dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie otwartym do wykonania tego wezwania skarżąca uzupełniła braki w zakresie umocowania do jej reprezentowania a także złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 25 sierpnia 2023 r. odmówił spółce przyznania prawa pomocy a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 25 września 2023 r. utrzymał w mocy to postanowienie. W konsekwencji 2 października 2023 r. doręczono stronie prawomocny odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w związku z czym termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał 9 października 2023 r. Jak wynika z akt sprawy wpis nie został jednak uiszczony. Nawiązując w tym miejscu do faktu ponownego złożenia przez stronę wniosku o prawo pomocy i zbudowanej na tym argumentacji zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Nie przerywa bowiem biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wyrażany był wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia tego sądu: z 21 kwietnia 1999 r., sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999, Nr 11, poz. 196; z 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97, OSNC 1999, Nr 9, poz. 153), jak również w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia: z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06; z 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10; z 18 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 764/14; z 20 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 564/14; z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 810/14; CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro skarga strony dotknięta była wadą uniemożliwiającą nadanie jej dalszego biegu (brak uiszczenia wymaganej opłaty), strona została wezwana do usunięcia tej wady w określonym terminie, powiadomiona o skutkach prawnych ewentualnego niezastosowania się do wezwania, a wezwanie zostało jej prawidłowo doręczone, w sytuacji nieuzupełnienia braku skargi w zakreślonym terminie sąd pierwszej instancji zobligowany był dyspozycją art. 220 § 3 p.p.s.a. do odrzucenia skargi. Ponadto należy podkreślić, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia pełnego wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n.). Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 p.p.s.a.