III FSK 1218/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1137/22 w sprawie ze skarg P. C. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr 1201-IEW-1.4121.7.2022.8, 1201-IEW-1.4120.4.2022.12 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 29 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1137/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi P. C. (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "DIAS" lub "Organ") z dnia 1 sierpnia 2022 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skarżący reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a."), to jest niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, dalej jako: "O.p."), w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1 i dalszymi ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm., dalej jako: "prawo upadłościowe"), poprzez bezpodstawne przypisanie skarżącemu winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, podczas gdy nie było podstaw do złożenia takiego wniosku, a w konsekwencji - nie było podstaw do przypisania skarżącemu odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki; 2) w związku z zarzutem zawartym w powyższym punkcie pierwszym – naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a to art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieuwzględnieniu skarg i ich oddaleniu, pomimo istnienia podstaw do ich uwzględnienia. W oparciu o tak postawione zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, zasądzenie na rzecz skarżącego, kosztów postępowania od strony przeciwnej, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Stosownie do treści przepisu art. 176 § 2 p.p.s.a, oświadczył, że zrzeka się rozprawy. W zakreślonym ustawowo terminie Organ wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie(pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy(pkt 2). Należy w pierwszej kolejności zauważyć, że związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. W tym względzie trzeba wskazać, że w ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący podniósł niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 O.p. w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1 i dalszymi Prawa upadłościowego, nie precyzując które ,,dalsze’’ przepisy tej ustawy zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za chybiony zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, (art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 116 § 1 O.p., w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1 i dalszymi Prawa upadłościowego, gdzie skarżący podnosi bezpodstawne przypisanie mu winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, podczas gdy nie było podstaw do złożenia takiego wniosku, a w konsekwencji - nie było podstaw do przypisania skarżącemu odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, iż ,,istotą postępowania upadłościowego jest założenie wielości wierzycieli dłużnika. Statuuje tę zasadę pierwszy przepis obowiązującej ustawy – Prawo upadłościowe, który stanowi, że ustawa reguluje zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami (art. 1 ust. 1 pkt 1)’’. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest jednak pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, że z niewypłacalnością dłużnika, o której mowa w art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela (por. wyroki NSA: z 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3737/14; z 23 października 2018 r., sygn. akt II FSK 3005/16; z 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1624/15; z 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3336/18; z 27 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 63/18). W powołanych wyrokach wskazuje się, że nawet w przypadku braku możliwości formalnego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, z uwagi na to, że jedynym jej wierzycielem jest państwo, nie można przyjąć, kierując się ogólnymi zasadami wynikającymi z norm Konstytucji RP, w tym w szczególności zasady równości wobec prawa, iż członkowie zarządu spółek, w których występuje jeden wierzyciel, są w uprzywilejowanej sytuacji, mogąc wykazywać, iż w stosunku do nich dochodzi do zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 pkt 1 O.p., skoro zasadniczą podstawą upadłości jest trwałe zaprzestanie płacenia długów. Dlatego też nie budzi wątpliwości, że fakt istnienia tylko jednego wierzyciela nie miał znaczenia dla określenia istnienia przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu spółki. Okoliczność ta nie pozbawiła skarżącego możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, natomiast ocena jego skuteczności stanowiłaby odrębny problem badany w postępowaniu wszczętym takim wnioskiem (por. wyrok NSA: z 6 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 2144/19). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone przez sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, który wskazał, iż wbrew argumentacji skarżącego z analizy akt jednoznacznie wynika, iż już w sierpniu 2018 r. wystąpiła podstawa do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Stanowisko to Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadnił prawidłową argumentacją w oparciu o zastosowanie regulacji Prawa upadłościowego. Sąd I instancji słusznie więc stwierdził, że zgodnie z art. 10 Prawa upadłościowego - upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 ww. ustawy, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a ww. ustawy). Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekroczą wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące art (11 ust. 2 ww. ustawy). Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 ww. ustawy, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek o którym mowa w ust. 1 spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami. W konsekwencji prawidłowo przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż należy odróżnić obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od skuteczności tego wniosku, co wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA w wyroku 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1904/21; wyrok NSA z 25 czerwca 2024 r., sygn. akt III FSK 391/22). Z tych samych względów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a to art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieuwzględnieniu skarg i ich oddaleniu, pomimo istnienia podstaw do ich uwzględnienia. Autor skargi kasacyjnej wskazuje jedynie, iż powyższy zarzut wiąże się z zarzutem naruszenia prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył już postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego, uznając, że jest on chybiony. W związku z powyższym zarzut naruszenia przepisów postępowania jest niezasadny. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. Paweł Borszowski (spr.) Krzysztof Winiarski Sławomir Presnarowicz