II SA/Wa 604/24

WyrokWSA w Warszawie2024-10-09

Skład orzekający: Karolina Kisielewicz-Sierakowska, Andrzej Góraj, Mateusz Rogala

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, gdy wnioskodawca nie spełnia wszystkich ustawowych przesłanek, a w szczególności nie udokumentował wymaganego okresu ubezpieczenia w 10-letnim okresie poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy, a także nie wykazał braku niezbędnych środków utrzymania?
Ratio decidendi
Przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku wymaga kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: wystąpienia szczególnych okoliczności powodujących niespełnienie warunków ustawowych, niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, oraz braku niezbędnych środków utrzymania. W przypadku niespełnienia choćby jednej z tych przesłanek, świadczenie nie może zostać przyznane. Opieka nad dziećmi nie stanowi okoliczności szczególnej, a częściowa niezdolność do pracy nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Ponadto, brak niezbędnych środków utrzymania musi być obiektywnie wykazany, a dochód rodziny przekraczający wysokość minimalnej emerytury wyklucza tę przesłankę.
Stan faktyczny
Skarżąca B. B. wniosła o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, jednak Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia, utrzymując w mocy własną decyzję. Organ uznał, że skarżąca nie spełniła kluczowych przesłanek: nie wykazała szczególnych okoliczności uzasadniających brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego w 10-letnim okresie poprzedzającym całkowitą niezdolność do pracy, a także nie udowodniła braku niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że trudna sytuacja rodzinna (opieka nad dziećmi, w tym chorym) oraz problemy zdrowotne uniemożliwiły jej podjęcie zatrudnienia, a jej sytuacja materialna jest bardzo trudna.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2024 r. (nr [...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2023 r. (nr [...]) o odmowie przyznania B. B. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm. dalej także jako: ustawa) jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wyjaśnił, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Przy czym okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ podał, że dołączone przez B. B. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumenty, stanowiły podstawę do przeprowadzenia postępowania orzeczniczego, w wyniku którego ustalono (orzeczenie Komisji Lekarskiej z dnia [...] grudnia 2023 r.), że skarżąca była częściowo niezdolna do pracy w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 listopada 2017 r. oraz jest całkowicie niezdolna do pracy w okresie od 1 grudnia 2017 r. do 31 grudnia 2024 r. Jak wynika z akt sprawy, do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 48 lat, skarżąca udokumentowała 19 lat, 10 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed złożeniem wniosku o rentę, na wymagane 5 lat tych okresów niezbędnych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, skarżąca nie udokumentowała żadnego z tych okresów. W okresach od 21 września 1997 r. do 31 sierpnia 1999 r. oraz od 7 lipca 2007 r. do 1 grudnia 2017 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy B. B. nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Prezes ZUS wywiódł, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach w ubezpieczeniu wobec wnioskodawczyni nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Opieka nad małoletnimi dziećmi, nie może być uznana za szczególną okoliczność, uniemożliwiającą nabycie uprawnień emerytalno-rentowych. Jest to normalny wybór matki, czy zrezygnuje z zatrudnienia i poświęci się wychowaniu dzieci bez prawa do świadczeń rentowych, czy też będzie kontynuować zatrudnienie, aby zapewnić sobie w przyszłości uprawnienia emerytalno-rentowe, wynikające z faktu podlegania ubezpieczeniom społecznym i opłacania składek na te ubezpieczenia. Prezes ZUS nadmienił, że okresy niewykonywania pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad dziećmi do 4 lat są okresami nieskładkowymi, które przy ustalaniu prawa do świadczeń podlegają uwzględnieniu, w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Wykazane przez B. B. okresy sprawowania opieki nad dziećmi zostały uwzględnione do okresów jej stażu ubezpieczeniowego w wymiarze 4 lat, 11 miesięcy i 16 dni (po ograniczeniu do 1/3 udowodnionych okresów składkowych). Organ dodał, że częściowa niezdolność do pracy oraz problemy zdrowotne mogły jedynie ograniczać, natomiast nie uniemożliwiały całkowicie wykonywania przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w warunkach przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. Samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy, a subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Jednocześnie Prezes ZUS nie stwierdził by w sprawie skarżącej spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Okoliczność braku pomocy materialnej od jej męża nie została potwierdzona w aktach sprawy, gdyż jej małżeństwo nie zostało rozwiązane wyrokiem sądowym, nie została też orzeczona separacja. Z tej przyczyny dochód jej męża z wynagrodzenia za pracę podlegał uwzględnieniu przy ustalaniu niezbędnych środków utrzymania. Ustalony dochód rodziny skarżącej (na który składa się dochód jej męża i dzieci) wyniósł 14.692,51 zł, a w przeliczeniu na osobę 2.448,75 zł. Dochód ten przekracza kwotę najniższej emerytury wynoszącej 1.588,44 zł brutto, uznawanej za minimalne kryterium posiadanych środków utrzymania. Organ wyjaśnił przy tym, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. W konsekwencji powyższych ustaleń Prezes ZUS stwierdził, że nie zostały spełnione określone w art. 83 ust. 1 ustawy, przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia (renty z tytułu niezdolności do pracy) w drodze wyjątku. B. B. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2024 r. wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2024 r. oraz wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wymienionych w skardze dokumentów medycznych. Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie spełnia ustawowych przesłanek do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, jak również nie spełnia przesłanki braku posiadania niezbędnych środków utrzymania; 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Rozwijając przedstawione zarzuty B. B. podała, że organ błędnie ustalił i ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy w konsekwencji uznając, że w jej sprawie nie zostały spełnione szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, zarówno w odniesieniu do wymaganego okresu ubezpieczenia jak i posiadanych przez nią niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca podniosła, że nie była osobą bierną zawodowo. Wyjaśniła, że przerwach od zatrudnienia z uwagi na rzeczywistą trudną sytuację rodzinną – wychowywanie pięciorga dzieci, w tym jednego dziecka przewlekle chorego (na padaczkę), nie mogła podjąć zatrudnienia. W tym czasie w jej miejscu zamieszkania przedszkole czynne było do godziny 14.00, nie były dostępne inne placówki (żłobek) mogące zabezpieczyć potrzeby jej dzieci. Nie mogła też liczyć na pomocy rodziny – matki, która mieszkała daleko, czy męża, który pracował w systemie zmianowym. Podała, że ustalenia organu, w zakresie oceny posiadanych przez nią niezbędnych środków utrzymania, czy dotyczące wynikających z przepisów prawa obowiązków małżonków, odbiegają od rzeczywistości. Organ powinien uwzględnić, że pozostaje w faktycznej separacji z mężem i utrzymuje się jedynie z zasądzonych sądownie alimentów w kwocie 700 zł miesięcznie i zasiłku pielęgnacyjnego (215 zł). Jej mąż w ogóle nie poczuwa się do obowiązku jej utrzymania i finansowego wsparcia, przez co skarżąca zapożycza się u matki lub dzieci. Zaznaczyła, że wprawdzie całkowita niezdolność do pracy powstała u niej w 2017 r., jednak już przedtem cierpiała na szereg dolegliwości, które uniemożliwiały jej zatrudnienie i wymagały rehabilitacji i diagnostyki. Skarżąca stwierdziła, że jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki WSA w Warszawie z 19 października 2007 r. sygn. II SA/Wa 1055/07 i z 23 stycznia 2009 r. sygn. II SA/Wa 1341/08), świadczenie w drodze wyjątku może być przyznawane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania go na zasadach ogólnych. Ponadto inaczej należy oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podnosząc, że dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz dostatecznie i w pełni wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powołany przepis zawiera trzy przesłanki, których łączne spełnienie przez wnioskującego umożliwia Prezesowi ZUS przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Należy podkreślić, że świadczenia przyznawane na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ według art. 84 tej ustawy, są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu, z akt sprawy i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes ZUS zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał ich prawidłowej oceny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł przyznać w niniejszej sprawie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem nie zaistniały szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej skarżącej. Za tego rodzaju okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 53784). B. B. podała wprawdzie, że przyczyną przerw w zatrudnieniu był zły stan zdrowia, jednak należy zauważyć, że w okresach kiedy pozostawała poza zatrudnieniem, aż do [...] grudnia 2017 r., nie orzeczono o jej niezdolności do pracy, co oznacza, że jej stan zdrowia nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia. W tym kontekście należy podnieść, że zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust. 2a). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (vide: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14). Słusznie Prezes ZUS wskazał, że przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 294/21). W tej sprawie zatem, orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2023 r. stwierdzające, że skarżąca jest niezdolna do pracy od dnia [...] grudnia 2017 r. (do dnia [...] grudnia 2024 r.), było dla organu wiążące. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi wprawdzie okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jednak ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ustawy. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem zainteresowania w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje natomiast kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 871/20). Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 871/20, zgodnie z którym w świetle kumulatywnego charakteru przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy, niespełnienie przesłanki niemożności podjęcia aktywności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku powoduje, że niejako drugorzędne znaczenie dla sprawy mają okoliczności związane z przebiegiem ubezpieczenia skarżącej i jej sytuacją materialną, ponieważ bez względu na realizację pozostałych warunków w nim określonych, nie jest możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku osobie bez orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Jeżeli więc skarżąca nie posiadała wcześniej stosownego orzeczenia, a "szczególną okoliczność" wiąże ze swoim stanem zdrowia w okresie, kiedy nie orzeczono jeszcze wobec niej całkowitej niezdolności do pracy, to należy przyjąć, że nie została spełniona jedna z trzech przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie stanowi bowiem przeszkody do podjęcia pracy orzeczenie częściowej niezdolności do pracy. Częściowa niezdolność do pracy może co najwyżej ograniczać, lecz nie wyłączać możliwości podjęcia pracy. Argumentacja przyczyny braku aktywności zawodowej wyprowadzanej z konieczności sprawowania opieki nad dziećmi nie pozwala na przyjęcie, że przywołane okoliczności mogły być uznane za mogące usprawiedliwić brak podjęcia pracy, a tym samym nabycia uprawnień do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 37/20). Opieka nad członkami rodziny stanowi życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. Sprawowanie opieki nad dziećmi nie było zatem okolicznością niezależną od woli skarżącej. Konkludując, w ocenie Sądu, brak jest obiektywnych okoliczności dających podstawę do przyjęcia, że niemożność uzyskania świadczenia rentowego w zwykłym trybie była okolicznością niezawinioną przez skarżącą. Brak jest też podstaw do stwierdzenia, że przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne, na które sama skarżąca nie miałby wpływu. Nie została zatem spełniona pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co w świetle konieczności kumulatywnego ich spełniania, wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Prawidłowa jest również ocena organu, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia w postaci braku niezbędnych środków utrzymania. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS ustalił, że dochód rodziny skarżącej (na który składa się dochód jej męża i dzieci) wyniósł 14.692,51 zł, a w przeliczeniu na osobę 2.448,75 zł. Rację ma organ podając, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby skarżąca pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania. Kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901). W orzecznictwie sądowym dotyczącym omawianej problematyki przyjmuje się jednolicie, że przesłankę braku posiadania niezbędnych środków utrzymania należy oceniać porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalna emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy i renta rodzinna (por. wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14; z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12; z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 292/11). Stanowi to bowiem obiektywny miernik omawianego kryterium. Wysokości minimalnej emerytury w dacie wydania zaskarżonej decyzji to 1588,44 zł brutto (1445 zł netto). Podnoszona przez skarżącą okoliczność braku pomocy braku pomocy materialnej od męża, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, gdyż małżeństwo skarżącej nie zostało rozwiązane wyrokiem sądowym i nie pozostaje skarżąca w separacji orzeczonej przez sąd. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jakichś jej argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności w sprawie, to powinna okazać potwierdzające to dowody, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. Należy także podkreślić, że o wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez stronę nie może przesądzać jej subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne. Natomiast art. 83 ustawy emerytalnej, dotyczący przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie przewiduje działania organu z urzędu.. Wyjaśnić też należy, że Sąd nie uwzględnił zawartego w skardze wniosku dowodowego. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.) sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu w sprawie nie było istotnych wątpliwości, które miałyby być wyjaśnione przy pomocy dowodu ze wskazanych dokumentów. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło