III FZ 94/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Woźniak, , po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażaleń K.B. i W.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1366/22 w przedmiocie kosztów sądowych w sprawie ze skarg K.B. i W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2020 r. nr SKO.Pod./4140/1077/2019 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1366/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w sprawie ze skarg W.B. i K.B. (dalej: "Skarżący") przy uczestnictwie S.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2020 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. Zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz skarżących kwotę 4 017 zł Pismem z 9 czerwca 2023 r., pełnomocnik K.B. wniósł zażalenie na postanowienie zawarte w drugim punkcie wyroku z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1366/22, zarzucając naruszenie art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") poprzez zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów procesu w wysokości uwzględniającej wynagrodzenie poniesione tylko na jednego pełnomocnika, podczas gdy dwoje ze skarżących ustanowiło w sprawie pełnomocnika - każda ze stron swojego - i zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 205 § 2 p.p.s.a. każdej ze stron przysługuje zwrot kosztów procesu uwzględniający wynagrodzenie ustanowionego przez nią pełnomocnika. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie solidarnie na rzecz skarżących kwotę 7 634 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Pełnomocnik W.B. pismem z 19 czerwca 2023 r. również złożyła zażalenie na postanowienie zawarte w drugim punkcie wyroku z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1366/22. Zarzucono naruszenie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w niepełnej wysokości po uchyleniu pierwszego wyroku zapadłego w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a zatem kwota kosztów zastępstwa procesowego powinna zostać przyznana odrębnie za reprezentację w sprawie w toku postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie po raz pierwszy i po raz drugi. Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w wysokości 7 617 zł oraz zasądzenie kosztów reprezentacji w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenia zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu o sygn. akt II FZ 38/09 wyraził pogląd, że jeżeli niekorzystne dla strony orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostanie uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie. Pogląd ten nie jest odosobniony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. post. NSA z 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 753/12; z 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 42/09), a Sąd orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni go podziela. Stan faktyczny analizowanej sprawy wskazuje, że skarga została uwzględniona przez Sąd pierwszej instancji dopiero na skutek ponownego rozpoznania sprawy, a więc w powtórnym postępowaniu na skutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 31 maja 2021 r., III FSK 169/22 poprzedniego orzeczenia wydanego w sprawie. Za każdym razem strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego zasadne są zażalenia pełnomocników stron, którzy reprezentując skarżących na każdym etapie postępowania (dwa postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i jedno przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) otrzymali zwrot kosztów postępowania kasacyjnego oraz jedynie zwrot poniesionych kosztów jednego postępowania przed Sądem I instancji, zgodnie z zasadą, że jeżeli merytoryczne orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostało uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie (postanowienie NSA z 14 października 2016 r., I FZ 313/16; postanowienie NSA z 12 lutego 2009 r., II FZ 38/09; postanowienie NSA z 20 marca 2009 r., I FZ 42/09; postanowienie NSA z 1 września 2011 r., I OZ 613/11; postanowienie NSA z 25 marca 2013 r., I FZ 1/13; postanowienie NSA z 14 lutego 2014 r., II FZ 25/14). Nie jest natomiast zasadny wniosek o zasądzenie kosztów postępowania sądowego odrębnie dla każdego z pełnomocników. Stosownie do treści art. 51 p.p.s.a., kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Cytowany przepis wprowadza instytucję współuczestnictwa kilku skarżących w jednej sprawie. Współuczestnictwo to zachodzi, gdy stroną skarżącą jest nie jeden, lecz dwa lub więcej podmiotów. Podmioty te mogą występować w jednej sprawie w charakterze strony tylko wówczas, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu czy przewlekłości postępowania. Niewątpliwie skorzystanie z formy współuczestnictwa w sytuacji określonej w art. 51 p.p.s.a. jest uprawnieniem strony a nie jej obowiązkiem. Jednakże fakt, że skarżący wnieśli odrębne skargi na przykład na tę samą decyzję, nie oznacza, że skargi te powinny być odrębnie zarejestrowane i rozpoznane. Należy bowiem mieć na uwadze regulację zawartą w art. 111 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą Sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Z zestawienia art. 51 i art. 111 § 1 p.p.s.a. wynika, że w każdej sytuacji, w której skarżący nie skorzystali z przysługującej im formy współuczestnictwa przewidzianej w art. 51 p.p.s.a., sąd administracyjny zobowiązany jest z urzędu do połączenia spraw, które mogły być objęte jedną skargą (postanowienie NSA z 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 255/08). Zwrócić ponadto trzeba uwagę na treść art. 214 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w postępowaniu sądowoadministracyjnym do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (§ 1), z tym że pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne podlega jednej opłacie, w przeciwnym bowiem razie każda z tych osób uiszcza opłatę oddzielnie stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku (§ 2). Przepis § 2 art. 214 p.p.s.a. ma zastosowanie w przypadku współuczestnictwa materialnego, to jest wówczas gdy uprawnienia lub obowiązki dwóch (kilku) osób związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, np. w przypadku wspólnych uprawnień i obowiązków współwłaścicieli nieruchomości, którzy wywodzą swój interes prawny z prawa własności nieruchomości. Opłata sądowa obciąża wówczas skarżących solidarnie, a nie każdego z nich w pełnej wysokości. Skarżący - zobowiązani solidarnie-mogą uiścić stosowny wpis razem albo wpłaty takiej może dokonać (w całości) jedna osoba. Uiszczenie wpisu przez jednego ze skarżących zwalnia pozostałych z obowiązku uiszczenia tej należności. Odmienna natomiast sytuacja ma miejsce w przypadku współuczestnictwa formalnego, kiedy to występuje taka sama podstawa faktyczna, a nie wspólność praw i obowiązków skarżących, czyli chodzi jedynie o takie samo a nie o to samo uprawnienie. Wówczas każda z osób wnoszących pismo uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku (T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, str. 601). Natomiast zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania, o jakich mowa w art. 200 i art. 201 § 1 p.p.s.a., zalicza się m.in. wynagrodzenie radcy prawnego jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zasądzenie kosztów w tym zakresie wymagało zatem zastosowania przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, które uzależniają określenie stawki minimalnego wynagrodzenia od udziału radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w postępowaniu zażaleniowym. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że K.B. i W.B. są współwłaścicielami nieruchomości położonej w C.. Burmistrz C. wszczął wobec skarżących postępowanie mające na celu ustalenie wysokości zobowiązania w podatku od powyższej nieruchomości za 2018 r. Z powyższego więc wynika, że skarżący wywodzą swój interes prawny do zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 4 lutego 2020 r. z prawa własności wspólnej nieruchomości. W konsekwencji należy uznać, że zachodzi współuczestnictwo materialne pomiędzy K.B. a W.B., zatem Sąd I instancji był uprawniony do solidarnego zwrotu kosztów postępowania. Z uwagi na fakt, że skarżący, będący stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, występowały jako podmioty solidarnie odpowiedzialne za zapłatę podatku od nieruchomości, zwrot kosztów na ich rzecz powinien nastąpić z uwzględnieniem zasady wyrażonej w art. 202 § 2 p.p.s.a., co niewątpliwie miało miejsce przedmiotowej sprawie. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Na zakończenie dodać należy, że w świetle przepisów działu V rozdziału I p.p.s.a. brak jest podstaw prawnych do zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu wydanym na skutek rozpoznania zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.