II SA/Gl 1558/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi L. H. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 17 lipca 2023 r. nr SOVI.621.15.2023 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wójt Gminy P. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 31.05.2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm.), orzekł o wymeldowaniu L. H. (dalej: "skarżący") z adresu stałego zameldowania – N., ul. [...], bowiem opuścił to miejsce bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Skarżący w odwołaniu kwestionował zasadność podjętego rozstrzygnięcia. Podał, że od miesiąca stycznia 2023 r. jest po rozwodzie orzeczonym wyrokiem sądowym, ale codziennie przebywa pod adresem dotychczasowego zameldowania, aby karmić psa i kota oraz zajmować się utrzymaniem nieruchomości. W dniu 16 lutego 2022 r., z uwagi na dobro córki, oddał klucze byłej żonie, bo twierdziła, że ma złe warunki lokalowe. Uczynił to nie z własnej woli ale z przymusu. Teraz mieszka u swoich rodziców i trwają negocjacje w sprawie podziału majątku. W budynku zostawił większość swoich rzeczy codziennego użytku niezbędnych do życia, takich jak odzież (m.in. płaszcze, kurtki, spodnie, buty, garnitur itp.), narzędzia gospodarstwa domowego, kosmetyki itp. Zdaniem skarżącego, w kontekście art. 6 ust. 1 oraz art. 25 ustawy, z tym miejscem łączy go zamiar stałego pobytu. Pomimo zapewnień byłej żony, dotyczących polepszenia sytuacji życiowej córki i przeprowadzki do nieruchomości, ta nigdy nie nastąpiła. Skarżący rozważa możliwość zakupu nieruchomości na swoją wyłączną własność, jak też przez całą zimę ogrzewał budynek, dlatego nie sposób uznać, iż opuścił to miejsce w sposób trwały i zupełny. Brak jest zatem podstaw do jego wymeldowania. W związku z powyższym domagał się uchylenia w całości decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania administracyjnego. W dniu 12.07.2023 r. do Wojewody Śląskiego wpłynęły wyjaśnienia M. H. (dalej: "uczestniczka postępowania"), w których podkreśliła, że jej były mąż opuścił miejsce stałego pobytu w dniu 16 lutego 2022 r. w sposób dobrowolny, pozostawiając klucze do domu i zabierając swoje rzeczy osobiste, jednak nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Zrobił to dla dobra ich córki i nie został do tego zmuszony. Z kolei, ona sama zmuszona była opuścić dom z uwagi na zachowanie skarżącego. Wyprowadzka wraz z córką była spowodowana psychicznym znęcaniem się nad rodziną. Zgodnie z wyrokiem rozwodowym skarżący ma ograniczone prawa rodzicielskie. Obecnie centrum życiowe skarżącego znajduje się u jego rodziców. Odwiedza na posesji tylko psa i nie zrobił nic, aby wrócić pod adres dotychczasowego stałego miejsca zameldowania. Nie było w tej sprawie interwencji policji, nie prosił też o klucze do domu, oraz nie chciał zawrzeć żadnej umowy najmu, czy sprzedaży. Obecnie trwają negocjacje adwokatów, w zakresie poniesionych nakładów na dom. Nadto, wyłącznym właścicielem nieruchomości jest uczestniczka postępowania i nie ma zamiaru jej sprzedać. Decyzją z dnia 17.07.2023 r., nr [...], Kierownik Oddziału w Wydziale Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców w C. [...] Urzędu Wojewódzkiego w K., działający z upoważnienia Wojewody Śląskiego (dalej: "organ II instancji"), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 31.05.2023 r. W pierwszej kolejności przywołał treść art. 35 ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zaznaczył przy tym, że dokonując oceny, czy zainteresowana osoba zamieszkuje w konkretnym lokalu konieczne jest przede wszystkim ustalenie, czy w lokalu tym koncentrują się jej sprawy osobiste i życiowe. Zamieszkiwanie wdanym lokalu polega bowiem na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Lokal taki stanowi wówczas centrum spraw życiowych i nie jest tylko miejscem zameldowania, przechowywania niektórych rzeczy, czy sporadycznych odwiedzin. Literalne brzmienie art. 35 ustawy sprowadza się do konieczności wymeldowania osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu i ma charakter czynności materialno-technicznej, w celu potwierdzenia istniejącego stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowi tzw. fikcję meldunkową i jest sprzeczne z ewidencyjnym charakterem czynności. O dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu nie decyduje jedynie to, w jakich okolicznościach doszło do zaprzestania w nim zamieszkiwania, ale także to, jakie faktyczne czyni starania, aby dalej w nim mieszkać. Okoliczności te muszą obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, do którego dostęp został utracony a nie być jedynie deklaracją takiej chęci. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na to, że podejmował jakiekolwiek działania, które wskazywałyby na realną chęć zamieszkania w miejscu dotychczasowego zameldowania. Z akt sprawy wynika też, że nie skorzystał z prawnych środków umożliwiających tam powrót. Całokształt zachowania skarżącego dowodzi, że nieruchomość nie jest miejscem koncentracji jego interesów życiowych. Okoliczność ta została ustalona w toku przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego i nie powinna budzić wątpliwości, gdyż została potwierdzona przez samego skarżącego. W skardze skarżący zarzucił organowi II instancji naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza art. 35 ustawy, poprzez niewłaściwe przyjęcie, że adres N., ul. [...], nie jest jego miejscem stałego pobytu oraz, że dobrowolnie opuścił to miejsce, podczas gdy w rzeczywistości codziennie tam przebywa. Skutkowało to naruszeniem art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i błędną ocenę zaistniałej sytuacji. Domagał się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i umorzenia postępowania oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi, tak jak w odwołaniu zaznaczył, że codziennie przez kilka godzin przebywa na nieruchomości, w celu wykonywania prac związanych z jej utrzymaniem oraz opieką nad zwierzętami. Ponadto, do opuszczenia lokalu został przymuszony przez byłą współmałżonkę, która twierdziła, że przez fakt zajmowania przez niego lokalu zarówno ona, jak i małoletnia córka nie mogą zamieszkiwać w odpowiednich warunkach. W związku z tym brak jest przesłanek do uznania, że opuszczenie przez niego lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały, na podstawie świadomego aktu woli. Rzeczy skarżącego nadal są pod tym adresem. Podczas zimy ogrzewał budynek z własnych środków, co również jest dowodem, że dokonuje starań mających na celu utrzymanie nieruchomości w należytym stanie. Uczestniczka postępowania, w piśmie z dnia 30.11.2023 r. wnioskowała o oddalenie skargi. Wyjaśniła, że jako właściciel nieruchomości wymieniła wszystkie zamki i klucze na posesji oraz zamieszkała w niej wraz z córką. Skarżący sam nalegał żeby wróciła z córką do domu, aby miała ona lepsze warunki do życia. Nie było z jej strony żadnego przymusu psychicznego. Gdy jednak otrzymała klucze do domu i w nim zamieszkała wraz z córką, to skarżący przyjeżdżał do nich kiedy chciał, prześladował, nękał i robił awantury. Zdaniem uczestniczki postępowania, skarżący jest osobą nadużywającą alkoholu i nie panującą nad swoimi emocjami. Obawiając się o bezpieczeństwo córki i swoje musiała ponownie wyprowadzić się do swoich rodziców. Dnia [...] r. orzeczono ich rozwód oraz ustalono kontakty małoletniej córki z ojcem. Zgodnie z wyrokiem skarżący ma ograniczone prawa rodzicielskie a z córką widuje się poza jej miejscem zamieszkania, na sali zabaw, tylko w obecności matki. Obecnie skarżący zamieszkuje i przebywa u swoich rodziców, gdyż tam znajduje się jego centrum życiowe. Z chwilą, kiedy uczestniczka postępowania z powrotem przeprowadziła się wraz z córką do domu, skarżący ani razu nie był na posesji. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. W sprawie o wymeldowanie kwestią kluczową jest wyjaśnienie, czy dana osoba opuściła miejsce stałego pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl, art. 27 ust. 1 ustawy, osoba ta obowiązana jest zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Jednakże w sytuacji niedopełnienia przez nią obowiązku wymeldowania się, pomimo opuszczenia miejsca pobytu, organ gminy na podstawie art. 35 ustawy wydaje, na wniosek właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego. W świetle powyższego decyzja w sprawie wymeldowania ma charakter związany i zapada, gdy jednocześnie spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (por. D. Trzcińska (w:) K. Biernat, M. Dobek-Rak, P. Mierzejewski, D. Trzcińska, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, Warszawa 2013 r., art. 25). Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb społecznych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby, co jednocześnie jest podstawą obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy. Ten zamiar stałego przebywania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem (czyli element wewnętrzny) należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności zachowania danej osoby odnoszących się do kwestii związania z danym miejscem. Z kolei, opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3427/18). Skoro bowiem pobyt stały uzasadniający zameldowanie wiąże się z zamieszkiwaniem (przebywaniem) w określonym miejscu, to brak tego elementu podważa jedną z podstawowych przesłanek meldunku oraz jego ewidencyjny charakter, który został wprost sformułowany w art. 28 ust. 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Decyzja o wymeldowaniu ma zatem charakter wyłącznie ewidencyjny i służy doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania oraz nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 126/18). Dodatkowo, z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy następuje, gdy ma charakter trwały i jest dobrowolne. Wymagana jest więc realizacja dwóch koniecznych przesłanek przyjęcia, że mamy do czynienia z opuszczeniem miejsca stałego pobytu: trwałości i dobrowolności opuszczenia. Z trwałością opuszczenia miejsca spotykamy się w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym - nowym miejscu - ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z kolei, opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. O dobrowolności decyduje więc samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Tym niemniej w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, iż na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o wszystkie te sytuacje, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Jednocześnie zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019r. sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3268/18). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy reprezentowane w przywołanych orzeczeniach uznając, że wyłącznie opuszczenie lokalu będące efektem bezprawnego działania i zachowania osób trzecich, może podważać zaistnienie przesłanki dobrowolności (por. wyrok WSA w Gdańsku z 13.07.2023 r. sygn. akt III SA/Gd 157/23). Przeprowadzona analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem jego dotychczasowego miejsca stałego zameldowania. Fakt niezamieszkiwania potwierdził w wyjaśnieniach z dnia 13.04.2023 r. (protokół przesłuchania skarżącego). Również uczestniczka postępowania (wnioskodawczyni o wymeldowanie) potwierdziła powyższe. Skarżący w dniu 16.02.2022 r. dobrowolnie opuścił to miejsce, wyprowadził się i oddał klucze do budynku. Z pisma Komisariatu Policji w P. z dnia 02.04.2023r. wynika, że pod tym adresem nie przebywa i nie odnotowano faktu utrudniania mu tam zamieszkiwania. Także oględziny dokonane w dniu 9 maja 2023r. potwierdziły, że skarżący nie zajmuje w przedmiotowym lokalu żadnych pomieszczeń. W tym miejscu należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym została przyjęta i ukształtowała się zasada, że właściwym środkiem prawnym - jeżeli wystąpiło uniemożliwienie zamieszkania w lokalu - jest wystąpienie do prokuratury lub sądu powszechnego w trybie art. 344 Kodeksu cywilnego z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania. Rezygnacja z właściwego środka prawnego umożliwiającego powrót do lokalu, skutkuje przyjęciem tezy, że skarżący pogodził się z utratą dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jako centrum życiowego. Odnosząc się do kwestii pozostawionych rzeczy na przedmiotowej nieruchomości (co było podnoszone zarówno w jego odwołaniu, jak i skardze), należy podkreślić, że nie może to świadczyć o tym, że jest to miejsce stałego jego pobytu. Takim miejscem jest miejsce, w którym następuje koncentracja spraw życiowych, a nie miejsce przechowywania rzeczy. Obowiązek meldunkowy odnosi się do osoby, a nie do rzeczy pozostawionych. Nie jest też formą zabezpieczenia roszczeń, jak również nie może służyć do samego posiadania meldunku. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie pozostaje również okoliczność, że aktualnie toczy się sprawa o podział majątku wspólnego byłych małżonków. Całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż opuszczenie przez skarżącego miejsca stałego pobytu miało charakter trwały i dobrowolny, w rozumieniu art. 35 ustawy. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję nie dopatrzył się również z urzędu takich naruszeń prawa, które mogłyby wpłynąć na wynik postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).