VII SA/Wa 2015/22
WyrokWSA w Warszawie2023-01-13
Skład orzekający: Grzegorz Rudnicki, Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Iwona Ścieszka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wprowadzająca zakazy dotyczące stosowania paliw, realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów oraz ograniczenia w realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, narusza kompetencje planistyczne gminy i prawo własności przedsiębiorcy, który posiada pozwolenie zintegrowane na prowadzenie działalności w tym zakresie?Ratio decidendi
Sąd uznał, że uchwała rady gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wprowadzająca zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, w tym ograniczenia dotyczące paliw i instalacji do przetwarzania odpadów, mieści się w granicach kompetencji planistycznych gminy. Pozwolenie zintegrowane nie może stać w sprzeczności z prawem miejscowym, a interes publiczny, w tym ochrona środowiska i zdrowia mieszkańców, ma pierwszeństwo przed interesem ekonomicznym przedsiębiorcy. Wprowadzone ograniczenia nie stanowiły istotnego naruszenia zasad sporządzania planu ani nie były dowolne.Stan faktyczny
Spółka z o.o. zaskarżyła uchwałę Rady Gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zarzucając naruszenie kompetencji organu, przekroczenie granic planistycznych oraz nieproporcjonalne ograniczenie prawa własności. Skarżąca podniosła, że uchwała zakazuje stosowania określonych paliw i realizacji instalacji do przetwarzania odpadów, co uniemożliwia jej dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, mimo posiadania pozwolenia zintegrowanego. Rada Gminy wniosła o odrzucenie lub oddalenie skargi, argumentując, że uchwała mieści się w jej kompetencjach, a interes publiczny ma pierwszeństwo przed interesem ekonomicznym skarżącej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.), , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant specjalista Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. na uchwałę Rady Gminy B. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenów w miejscowości P. oddala skargę
Uzasadnienie.
Pismem datowanym na 25 sierpnia 2022 r. S. Sp. z o.o. z siedzibą w S., reprezentowana przez pełnomocnika adw. P. W., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę nr [...] Rady Gminy B. (dalej: "Rada") z [...] czerwca 2022 r., w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (dalej: "MPZP") dla terenów w miejscowości P. "w części, tj. w zakresie § 7 ust. 1 pkt 6, 7 i 12 oraz § 9 ust. 2 pkt 7".
Pełnomocnik strony skarżącej na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 40, dalej: "u.s.g.") w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 503, dalej: "u.p.z.p.") w zw. z art. 57 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonej uchwale zarzucił:
"1. Naruszenie art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 201 ust. 1 i art. 211 ust. 1 w zw. z art. 181 ust. 1 i 378 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (dalej jako "p.o.ś.") przez przekroczenie przez Radę Gminy B. kompetencji w zakresie określania zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu i wkroczenie w normy kompetencyjne organów ochrony środowiska, w tym organu właściwego do wydania pozwolenia zintegrowanego, które to pozwolenie posiada Skarżący, przez ustanowienie w zaskarżonej Uchwale:
a) zakazu stosowania paliw do celów grzewczych i technologii produkcji innych niż: gaz, energia elektryczna, olej opałowy, wzbogacony węgiel o niskiej zawartości siarki, biomasa stała pochodzenia leśnego wolna od substancji obcych i pozostałości pochodzenia biologicznego, pelet, fotowoltaika (§ 7 ust. 1 pkt 6 Uchwały),
b) zakazu realizacji i prowadzenia instalacji do przetwarzania i składowania odpadów, instalacji spalarni zasilanej odpadami oraz instalacji biogazowni (§ 7 ust. 1 pkt 7 Uchwały),
c) zakazu realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów za wyjątkiem instalacji biomasy i odpadów zielonych (§ 7 ust. 1 pkt 12 Uchwały),
co stanowi istotne naruszenie zasad sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rozumieniu art. 28 ust. 1 u.p.z.p.
2. Naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 7) u.p.z.p. poprzez przekroczenie władztwa planistycznego gminy objawiające się nieuprawnionym oraz niezgodnym z zasadą proporcjonalności rażącym ograniczeniem prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa Skarżącego poprzez ustanowienie nieracjonalnych, nieproporcjonalnych i nieuzasadnionych ograniczeń prawa własności, które prowadzą do naruszenia istoty tego prawa w taki sposób, że uniemożliwia to Skarżącemu kontynuowanie prowadzenia działalności gospodarczej.
3. Naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 7) i 9) u.p.z.p. poprzez jego niewłaściwą interpretację polegającą na przyjęciu, że interes publiczny ma zawsze pierwszeństwo przed prawem własności, a w konsekwencji niezachowanie zasady zrównoważonego rozwoju.
4. Naruszenie art. 1 ust. 3 u.p.z.p. w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 7) i 9) u.p.z.p. poprzez niewykazanie przez Radę Gminy, że przyjęte w Uchwale ustalenia są wynikiem kompromisu między ochroną interesów Skarżącego a wymogami dobra ogółu.
5. Naruszenie art. 140 k.c. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 u.p.z.p. poprzez przekroczenie granic przysługującego gminie władztwa planistycznego i nieuprawnione oraz nadmierne ograniczenie uprawnień strony skarżącej związanych z prawem własności przedsiębiorstwa przysługującym Skarżącemu, w szczególności wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa prawami rzeczowymi do nieruchomości położonych na terenie objętym planem.
6. Naruszenie art. 20 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 4 u.p.z.p. poprzez uchwalenie przez Radę Gminy B. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenów w miejscowości P. w sytuacji, gdy aktualnie prowadzona jest procedura uchwalenia nowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy dla objętego zaskarżoną uchwałą terenu planistycznego".
Pełnomocnik wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w zaskarżonej części, a także zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Ponadto wniósł o "przeprowadzenie przez Sąd dowodów uzupełniających" z wymienionych w skardze dokumentów – "celem wykazania posiadania przez Skarżącego zezwolenia na emisję gazów cieplarnianych dla instalacji do produkcji wyrobów ceramicznych za pomocą wypalania w miejscowości [...]; legitymacji Skarżącego".
Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżących wyjaśnił, że [...] czerwca 2022 r., Rada Gminy B. podjęła uchwałę nr [...], w sprawie uchwalenia MPZP dla terenów w miejscowości P. Uchwałę podjęto na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 i art. 40 u.s.g. oraz art. 20 ust. 1 i art. 29 u.p.z.p. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 6 ww. uchwały, ustala się zasady ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego w zakresie ochrony powietrza ustala się obowiązek stosowania do celów grzewczych i technologii produkcji paliw proekologicznych ograniczonych do: gazu, energii elektrycznej, oleju opałowego, wzbogaconego węgla o niskiej zawartości siarki, biomasy stałej pochodzenia leśnego wolnej od substancji obcych i pozostałości pochodzenia biologicznego, peletu, fotowoltaiki, zakaz stosowania innego paliwa. Stosownie do § 7 ust. 1 pkt 7 uchwały, ustala się zasady ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego - zakazuje się realizacji i prowadzenia instalacji do przetwarzania i składowania odpadów, instalacji spalarni zasilanej odpadami oraz instalacji biogazowni. W § 7 ust. 1 pkt 12 uchwały ustalono zasady ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego w postaci zakazu realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów za wyjątkiem instalacji biomasy i odpadów zielonych. W myśl § 9 ust. 2 pkt 7 uchwały, dopuszczono realizację przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko na terenie 1PU i zakazano realizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko na terenie 2PU.
Podjęcie uchwały poprzedzone zostało podjęciem przez Radę Gminy [...] [...]września 2015 r. uchwały nr [...] w sprawie przystąpienia do sporządzenia MPZP dla terenów w miejscowości [...]. Zakresem opracowania objęto działki o nr ew. [...] położone w obrębie geodezyjnym [...]. Zgodnie z uzasadnieniem do omawianej uchwały obszar działek usytuowany jest w strefie kształtowania układów osadniczych, jako tereny adaptacji przekształceń porządkowania istniejącego zainwestowania funkcją produkcyjno-składową. W związku z ochroną interesów mieszkańców i zachowania standardów środowiska stwierdzono konieczność podjęcia działań prawnych w zakresie ustalenia konkretnego zagospodarowania terenu po byłej cegielni, w chwili podejmowania uchwały podlegającej degradacji, w związku z upadłością Przedsiębiorstwa Ceramiki Budowlanej "[...]". Zaskarżona uchwała została podjęta w trakcie procedury zmiany studium. [...] maja 2019 r. Rada Gminy [...] podjęła uchwałę nr [...] o przystąpieniu do sporządzenia zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy [...]. Nowe studium jest w momencie złożenia skargi na etapie analizy złożonych do niego uwag. Na terenach w miejscowości [...], dla których uchwalono przedmiotowy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, funkcjonowała od 1967 roku [...]. Przedsiębiorstwo zostało ostatecznie nabyte przez skarżącą [...] Sp. z o.o. (wcześniej Przedsiębiorstwo [...]Sp. z o.o.), która na mocy umowy sprzedaży z 30 marca 2017 r. stała się właścicielem przedsiębiorstwa, w którego skład wchodzą między innymi nieruchomości znajdujące się na obszarze objętym uchwalonym MPZP. Nieruchomości te są oznaczone, jako działki nr [...], dla której jest prowadzona księga wieczysta o numerze [...].
Skarżąca to rodzinna spółka działająca na rynku recyklingu od 1992 roku. W swoich działaniach kieruje się postawą proekologiczną. Skarżąca dopełniła wszelkich procedur administracyjnych, w szczególności uzyskała konieczne do prowadzenia przedsiębiorstwa pozwolenia. Posiada pozwolenie zintegrowane na prowadzenie instalacji do produkcji wyrobów ceramicznych za pomocą wypalania o zdolności produkcyjnej ponad 75 ton wyrobów gotowych na dobę, zlokalizowanej na działkach o nr ewid. [...]Sp. z o.o. Oddział [...]. Posiada również pozwolenie na emisję gazów cieplarnianych.
Rada nie odstąpiła od podjęcia uchwały pomimo nabycia przedsiębiorstwa przez skarżącą i wznowienia przez nią działalności [...]. Ponadto, już po wznowieniu produkcji, na skutek uwag złożonych przez Radę Gminy B., zmianie uległo brzmienie między innymi § 7 pkt 6 uchwały, w ten sposób, że zamknięto katalog proekologicznych paliw, które mogą być wykorzystywane do celów grzewczych i technologii produkcji. W miejsce otwartego katalogu proekologicznych nośników energii nakazano stosować do celów grzewczych i technologii produkcji paliw wyłącznie wskazanych w uchwale. Paliwa, których nie wymieniono wprost w uchwale, objęto zakazem. Skarżąca korzystała z uprawnienia do udziału w procedurze planistycznej i składała uwagi, także w zakresie objętym niniejszą skargą. W skierowanych uwagach wskazywała, że przyjęcie uchwały w brzmieniu zaproponowanym po zmianach § 7 ust. 1 pkt 6, 7 i 12 oraz § 9 ust. 2 pkt 7 uniemożliwi modernizację i funkcjonowanie C.. Rada nie uwzględniła uwag skarżącego wskazujących, że zakaz funkcjonowania instalacji do gospodarowania odpadami uniemożliwia funkcjonowanie przedsiębiorstwa, na terenie którego funkcjonują instalacje przemysłowe i są wydobywane kopaliny; proponowane ograniczenia dotyczące paliw, które mogą być używane do celów grzewczych i technologii produkcji, są nadmierne i niemożliwe do wdrożenia w przypadku produkcji ceramiki; podjęcie uchwały utraciło swój cel ze względu na zakup [...] i zagospodarowanie jej terenu, a także jest nieracjonalne ze względu na podjęcie prac nad zmianą studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.
W konsekwencji przyjęcia zaskarżonej uchwały, 28 lipca 2022 r. produkcja w [...] została wstrzymana, a jej ponowne uruchomienie nie jest możliwe bez stwierdzenia nieważności uchwały we wnioskowanym zakresie.
Odnośnie naruszenia interesu prawnego skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 101 ust. 1 u.s.g., zaskarżyć uchwałę podjętą przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej może każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone tą uchwałą. Uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego mieści się w sferze zadań publicznych samorządu gminy zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.z.p. i jako takie niewątpliwe jest sprawą z zakresu administracji publicznej. Tym samym uchwała w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego podlega zaskarżeniu na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Skarżąca jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych na terenie objętym uchwalonym planem i prowadzi na tym terenie działalność gospodarczą. Uchwała w zaskarżonej części bezpośrednio wpływa na jej interes prawny przez uniemożliwienie kontynuowania produkcji. W konsekwencji, interes prawny został naruszony w ten sposób, że prawo własności przedsiębiorstwa doznaje znacznego ograniczenia, gdyż zaskarżony plan przewiduje ograniczenie możliwości produkcji powodujące w istocie realny i faktyczny brak możliwości prowadzenia jego działalności gospodarczej. Co więcej, skutki faktyczne podjętej uchwały już nastąpiły - działalność produkcyjna cegielni została wstrzymana.
Ingerencja w sferę prawa własności musi pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia, przy czym ograniczenia te powinny być dokonane wyłącznie w formie przepisów ustawowych. Plan zagospodarowania przestrzennego może wkraczać w sferę wykonywania prawa własności. Ustalenia planów zagospodarowania przestrzennego zawierają ograniczenia w zakresie władztwa nad gruntem. Skarżąca wywodzi swój interes prawny w szczególności z art. 6 ust. 1 i 2 u.p.z.p. Organ planistyczny uchybił obowiązkowi rozważnego wyważenia interesów indywidulanych i interesu gminy, który łączy się nierozerwalnie z nakazem rzetelnego i wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy i wydania rozstrzygnięcia w zgodzie z prawem.
Wprowadzony uchwałą zakaz realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów równa się zniweczeniu działalności zakładu produkcyjnego. Zakaz ten w istocie powoduje unicestwienie planów dalszych modernizacji, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania zakładu. Teren [...] stał się w zupełności nieprzydatny do dalszego użytkowania przez skarżącą, czego skutkiem stało się wstrzymanie produkcji 28 lipca 2022 r.
Zaskarżone postanowienia planu miejscowego wpływają na sytuację prawną skarżącej, jako właściciela przedsiębiorstwa objętego postanowieniami analizowanej uchwały, w szczególności mają wpływ na prawo do zagospodarowania oraz wykorzystywania gruntu zgodnie z wolą inwestycyjną strony. Istnieje związek pomiędzy własną, prawnie gwarantowaną sytuacją strony wnoszącej skargę, a zaskarżoną uchwałą, co uzasadnia przyznanie jej legitymacji skargowej w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.s.g.
Odnośnie przekroczenia norm kompetencyjnych przez Radę Gminy, skarżąca wyjaśniła, że stosownie do art. 28 ust. 1 u.p.z.p., stwierdzenie nieważności uchwały rady gminy w całości lub części następuje w przypadku stwierdzenia istotnego naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotnego naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenia właściwości organów w tym zakresie. Do zasad sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego należy między innymi przestrzeganie przez radę gminy jej ustawowych kompetencji planistycznych. Ustanowienie przez Radę zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu nastąpiło z przekroczeniem norm kompetencyjnych wyrażonych w art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.z.p.
Zdaniem skarżącej, Rada ustanawiając powyższe zakazy dla terenów w miejscowości P. wkroczyła w kompetencje organów ochrony środowiska, w szczególności organu uprawnionego do wydania pozwolenia zintegrowanego, o którym stanowią art. 201 ust. 1 i art. 211 ust. 1 w zw. z art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś. Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p., w planie miejscowym określa się obowiązkowo zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu. Powyższy przepis powinien być wykładany w kontekście art. 4 ust. 1 u.p.z.p., który określa przedmiot regulacji miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W myśl art. 4 ust. 1 u.p.z.p. przedmiotem regulacji MPZP są: ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy. Ustanowione przez Radę zakazy dotyczące stosowania paliw do celów grzewczych i technologii produkcji (za wyjątkiem paliw enumeratywnie wymienionych w uchwale), realizacji i prowadzenia instalacji do przetwarzania i składowania odpadów, instalacji spalarni zasilanej odpadami oraz instalacji biogazowni, jak również realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów za wyjątkiem instalacji biomasy i odpadów zielonych - nie mieszczą się w zakresie zastosowania art. 4 ust. 1 u.p.z.p. Z pewnością nie dotyczą rozmieszczenia inwestycji celu publicznego, jak również nie ustalają przeznaczenia terenu i nie określają sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy. Ustanowione zakazy wkraczają w kompetencje organów ochrony środowiska, w tym organu właściwego do wydawania pozwolenia zintegrowanego, którym legitymuje się skarżący.
Stosownie do art. 211 ust. 1 w zw. z art. 181 ust. 1 pkt 2 i 4 p.o.ś., pozwolenie zintegrowane spełnia wymagania określone dla pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, pozwolenia na wytwarzanie odpadów, pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód oraz pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Normy kompetencyjne dla organów regulują art. 181 oraz art. 378 p.o.ś.
Podmiot występujący o wydanie pozwolenia zintegrowanego musi spełnić liczne, rygorystyczne wymogi. Pozwolenie dotyczące prowadzenia instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i skale prowadzonej w niej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska, jako całości, znajduje się poza zakresem zastosowania art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. Organ ochrony środowiska określa w pozwoleniu, w tym w pozwoleniu zintegrowanym, warunki, które mają zapewnić ochronę powietrza, w tym między innymi rodzaj i parametry instalacji istotne z punktu widzenia przeciwdziałania zanieczyszczeniom, oraz wielkość dopuszczalnej emisji w warunkach normalnego funkcjonowania instalacji, nie większą niż wynikająca z prawidłowej eksploatacji instalacji, dla poszczególnych wariantów funkcjonowania (art. 188 ust. 2 p.o.ś.).
W decyzji Starosty S. z [...] maja 2007 r., znak [...], określono rodzaj i parametry instalacji, w szczególności stosowane w procesie produkcji dla potrzeb wytwarzania energii cieplnej, do celów technologicznych oraz transportowych paliwa: olej opałowy, olej napędowy oraz gaz płynny. Ustalono nadto wielkość zużycia paliw i jego strukturę. W decyzji znalazło się również określenie dopuszczalnej wielkości emisji gazów i pyłów wprowadzanych do powietrza. Ponadto określono rodzaj, parametry i ilość paliw wykorzystywanych w instalacji (olej opałowy lekki, gaz płynny propan - butan, olej napędowy do celów transportowych, olej opałowy ciężki).
W ocenie skarżącej, Rada ustając w § 7 ust. 1 pkt 6 uchwały katalog dopuszczalnych do stosowania paliw do celów grzewczych i technologii produkcji i jednocześnie zakazując stosowania paliw, które nie zostały wskazane w uchwale, przekroczyła normy kompetencyjne i wkroczyła w kompetencje organów ochrony środowiska. Ustalenia MPZP są przy tym sprzeczne z pozwoleniem zintegrowanym, którym dysponuje skarżąca, co tylko potwierdza tezę o przekroczeniu norm kompetencyjnych przez organ gminy. MPZP nie może zastępować decyzji. Ustalenia uchwały objęte skargą zmierzają w istocie do zastępowania decyzji organów ochrony środowiska. Organy nie mogą wykraczać poza swoje kompetencje, nawet z tak ważkich powodów jak ochrona środowiska.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca stwierdziła, że w § 7 ust. 1 pkt 6 uchwały wyliczono dopuszczalne do stosowania do celów grzewczych i technologii produkcji paliwa, jednocześnie zakazując stosowania paliw, które nie zostały w niej wymienione. Jest to ustalenie analogiczne do ograniczeń wprowadzanych przez rady gmin w MPZP, które były przedmiotem oceny sądów administracyjnych. sądy uznawały, że wprowadzanie przez rade gminy ograniczeń lub zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, rodzajów lub jakości paliw dopuszczonych do stosowania lub których stosowanie jest zakazane, wykracza poza kompetencje planistyczne rady gminy. Podobnie uznać trzeba w przedmiotowej sprawie, z tą różnica, że zastosowanie znajdzie nie art. 96 ust. 1 p.o.ś., lecz art. 96 ust. 8 p.o.ś.
Stosownie do art. 96 ust. 8 p.o.ś. uchwała, o której mowa w ust. 1 (uchwała wprowadzająca ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw), nie ma zastosowania do instalacji, dla których wymagane jest uzyskanie pozwolenia zintegrowanego albo pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, albo dokonanie zgłoszenia. Przepis ten potwierdza, że kompetencja w omawianym zakresie została zastrzeżona dla organów ochrony środowiska właściwych do wydawania pozwoleń zintegrowanych albo pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. Kompetencji w tej materii nie ma zatem sejmik województwa. Tym bardziej kompetencja ta nie przysługuje radzie gminy.
§ 7 ust. 1 pkt 6 Uchwały został ustanowiony z istotnym naruszeniem zasad sporządzania MPZP w rozumieniu art. 28 ust. 1 u.p.z.p., skutkującym nieważnością uchwały w zaskarżonym zakresie. Również ustalenia § 7 ust. 1 pkt 7 oraz § 7 ust. 1 pkt 12 uchwały wykraczają poza kompetencje Rady Gminy. To organ ochrony środowiska określa w pozwoleniu, w tym w pozwoleniu zintegrowanym, warunki wytwarzania i sposoby postępowania z odpadami na zasadach określonych w przepisach ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
Ustalenia § 7 ust. 1 pkt 7 oraz § 7 ust. 1 pkt 12 uchwały wkraczają wprost w materię, dla której właściwy jest organ ochrony środowiska, w przypadku skarżącego organ właściwy w sprawie pozwolenia zintegrowanego. Ustalanie warunków realizacji i prowadzenia instalacji do przetwarzania i składowania odpadów znajduje się poza normą kompetencyjną dekodowaną z art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.z.p. Przedmiotowe ustalenia uchwały pozostają przy tym sprzeczne i niespójne z pozwoleniem zintegrowanym skarżącej, które ustala warunki przetwarzania i magazynowania odpadów. Potwierdza to, że organ gminy wykroczył poza swoje kompetencje.
Odnośnie nieproporcjonalnego naruszenia jego prawa własności skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 7 u.p.z.p., w procesie planowania i zagospodarowania przestrzennego uwzględnia się zwłaszcza prawo własności, które to prawo podlega szczególnej ochronie już na poziomie Konstytucji RP. Zaskarżona uchwała przez zakazy wprowadzone w § 7 ust. 1 pkt 6,7 i 12 oraz § 9 ust. 2 pkt 7 zasadniczo ogranicza wykonywanie prawa własności przez skarżącą, bowiem faktycznie uniemożliwia kontynuację wykonywania działalności gospodarczej.
W § 9 ust. 2 pkt 7 uchwały dopuszczono realizację przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko na terenie 1PU i zakazano realizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko na terenie 2PU. Uchwała nie posługuje się w jednoznaczny sposób nomenklaturą ustawową. Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, posługują się rozróżnieniem na przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oraz mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko oddziaływać na środowisko. Uchwała wskazuje natomiast co do terenu 1PU "przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko. Nie jest wobec tego jednoznaczne, jakie przedsięwzięcia można realizować na terenie 1PU.
Skarżąca na terenie C. (dz. ew. [...], 1PU) realizuje przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Takim przedsięwzięciem jest instalacja objęta pozwoleniem zintegrowanym do produkcji wyrobów ceramicznych za pomocą wypalania o zdolności produkcyjnej ponad 75 ton wyrobów gotowych na dobę. Brak wyraźnego dopuszczenia realizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, jest dla skarżącej równoznaczny z zakończeniem działalności. Nie da się prowadzić C. bez działania przedmiotowej instalacji. Także na terenie 2PU skarżąca realizowała przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w postaci kopalni gliny (aktualnie na skarżącym spoczywa obowiązek rekultywacji terenów po wygaśnięciu koncesji). Wprowadzony w uchwale zakaz dotyczący terenu 2PU w sposób jednoznaczny uniemożliwia staranie się o koncesję w celu wydobycia przez jakikolwiek podmiot, nie tylko skarżącego, w przyszłości. Skarżąca z powodów przystosowania technicznego oraz uwarunkowań ekonomicznych, nie może kontynuować produkcji ceramiki budowlanej korzystając z enumeratywnie wskazanych w uchwale źródeł energii. Przedmiotowe ograniczenia prawa własności nie są proporcjonalne ani równe, ponieważ obciążają w zasadzie wyłącznie skarżącą i nie dążą do osiągnięcia zamierzonego celu w sposób możliwie najmniej uciążliwy.
Rada autorytarnie uznając, że interes publiczny ma zawsze pierwszeństwo przed osobistymi uprawnieniami obywateli, nie dokonała odpowiedniego badania oraz wyważenia interesów wszystkich stron. Podczas uchwalania MPZP nie dokonano istotnych z punktu widzenia mieszkańców Gminy, podmiotów gospodarczych prowadzących działalność na terenie Gminy oraz samej Gminy rozważań na temat wyważenia interesu ogólnego i interesów indywidualnych, potrzeb Gminy oraz celowości i zasadności przyjęcia m.p.z.p. Uchwała w odniesieniu do jej przedsiębiorstwa została podjęta w sposób zupełnie dowolny, nie poparty interesem publicznym i wbrew faktycznym potrzebom Gminy, naruszając granice dopuszczalności wprowadzenia w planie ograniczeń co do zakresu i sposobu korzystania przez skarżącą z nieruchomości wchodzących w skład jej przedsiębiorstwa, zabudowanych legalnie, bez wyjaśnienia i rozważenia, czy przyjęta forma ograniczenia własności stwarza realne możliwości osiągnięcia zamierzonego celu.
Rada Gminy [...] uchwałą nr [...] z [...] maja 2019 r. wszczęła procedurę dotyczącą zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy [...]. Aktualnie pracę nad uchwaleniem nowego studium są na etapie rozpatrywania przez organ Gminy uwag do przedstawionego projektu studium. Zgodnie z art. 20 ust. 1 u.p.z.p., plan miejscowy powinien być zgodny z ustaleniami studium. Naruszenie tej zasady skutkuje stwierdzeniem nieważności planu w całości lub w części. Przestrzeganie tej zgodności jest jedną z podstawowych zasad sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. W związku z tym studium powinno być uchwalane wcześniej niż miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Zgodność planu miejscowego z postanowieniami studium musi bowiem istnieć w dacie podjęcia uchwały, a więc uchwała w sprawie studium musi być podjęta wcześniej. Dla skarżącej nie jest zrozumiałe postępowanie organów gminy, które (w oparciu o studium, co do którego trwa aktualnie procedura zmieniająca), dokonuje uchwalenia aktualnego MPZP. W działaniach organów gminy można dostrzec brak konsekwencji oraz krótkowzroczność, jak również brak wyważenia interesów wszystkich podmiotów. Uchwała narusza więc art. 20 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 4 u.p.z.p., gdyż aktualnie prowadzona jest procedura uchwalenia nowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy dla objętego zaskarżoną uchwałą terenu planistycznego.
W datowanej na 28 września 2022 r. odpowiedzi na skargę Rada Gminy [...], odniosła się do zarzutów stawianych przez pełnomocnika skarżącej. Wniosła "o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a. w zw. z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (..) w związku z brakiem bezpośredniego, zindywidualizowanego, obiektywnego i realnego naruszenia interesu prawnego skarżącego, ewentualnie o oddalenie skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a."
Uzasadniając stanowisko Rada wyjaśniła, że stosownie do art. 101 ust. 1 u.s.g., skargę na uchwałę organu gminy, w tym uchwałę w przedmiocie MPZP, może wnieść osoba lub podmiot, której interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone tą uchwałą. W przedmiotowej sprawie istnieje związek pomiędzy MPZP, a interesem prawnym skarżącego, który jest właścicielem nieruchomości położonych na obszarze objętym zaskarżoną uchwałą. Jednakże uchwała ta nie prowadzi do bezpośredniego, zindywidualizowanego, obiektywnego i realnego naruszenia tego interesu.
Skarżąca prowadzi działalność na obszarze oznaczonym w MPZP jako 1PU. Zgodnie z § 7 pkt 2 MPZP ustala się następującą zasadę ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego: 2) zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, z wyłączeniem istniejącej zabudowy w tym istniejących zakładów produkcyjnych na terenie 1PU. Ponadto, § 9 ust. 2 pkt 7 MPZP dopuszcza realizację przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko na terenie 1PU. Na terenie 2PU, na którym MPZP przewiduje zakaz realizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko skarżąca nie prowadzi obecnie i zgodnie ze skargą nie planuje prowadzić działalności tego rodzaju. Wbrew jej twierdzeniom, rekultywacja terenu po wydobywaniu kopalin nie jest przedsięwzięciem mogącym znacząco oddziaływać na środowisko (takim przedsięwzięciem jest wydobywanie kopalin ze złóż - zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 27 oraz § 3 ust. 1 pkt 40 i 41 rozporządzenie Rady Ministrów z 10 września 2019 r., w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. poz. 1839 z p. zm.). Zakaz wydobywania kopalin w ramach przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko przez jakikolwiek podmiot, nie tylko skarżącej, w przyszłości nie stanowi bezpośredniego, zindywidualizowanego, obiektywnego i realnego naruszenia interesu prawnego skarżącej, gdyż takie naruszenie może mieć najwyżej charakter hipotetyczny i przyszły.
Rada nie zgodziła się z twierdzeniem, jakoby z powodu wejścia w życie zaskarżonego MPZP, skarżąca musiała wstrzymać prowadzoną działalność. MPZP nie zabrania prowadzenia dotychczasowej działalności w ramach eksploatowanych już przedsięwzięć i instalacji, zaś cegielnia aktualnie nie pracuje ze względu na brak możliwości wydobywania iłu i gliny. 1 sierpnia 2020 r. upłynął termin ważności koncesji nr [...] na wydobywanie kopaliny ze złoża Plecewice I (co potwierdza m. in. informacja dotycząca obszaru górniczego [...].
Zdaniem Rady, skarżąca sama nie dba o swe interesy. Za późno złożyła wniosek o przedłużenie koncesji na wydobycie, podobnie jak w ostatniej chwili złożyła wniosek o zmianę pozwolenia zintegrowanego do Marszałka Województwa Mazowieckiego, ze złożeniem wniosku o wydanie decyzji środowiskowej niezbędnej do uzyskania koncesji też zwlekała. Skarżąca nie może negatywnymi skutkami własnych działań i zaniedbań obarczać jednostki samorządu terytorialnego. Zaskarżona uchwała została podjęta 29 czerwca 2022 r. i opublikowana 26 lipca 2022 r. Weszła w życie po czternastu dniach. Zakład skarżącej przestał działać zanim uchwała weszła w życie. Skarżąca podjęła decyzję o wstrzymaniu działalności bez związku z przyjętym MPZP, ponieważ ten akt nie zabrania jej prowadzenia dotychczasowej działalności. Wstrzymanie działalności przez skarżącą może być celowym zabiegiem, służącym wykazaniu rzekomego naruszenia interesu prawnego.
Odnośnie naruszenia norm kompetencyjnych, Rada podniosła, że uchwała nie narusza interesu prawnego lub uprawnienia skarżącej. Nie miała ona prawa zaskarżyć uchwały, a wszystkie oskarżenie są nieważne. Uchwała nie narusza norm kompetencyjnych Rady Gminy. Została sprawdzona pod względem prawnym przez Wojewodę Mazowieckiego, który dopatrzył się jedynie niewielkiego uchybienia. MPZP został sporządzony zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 15 ust. 2 u.p.z.p. i zawiera wszystkie wymienione punkty zawarte w tym przepisie.
Zgodnie z art. 1 ust.2 pkt 7 u.p.z.p., zostało uwzględnione prawo własności - projekt planu nie zawiera żadnych ustaleń odnośnie lokalizacji inwestycji innych niż prowadzi właściciel, w tym inwestycji celu publicznego (oprócz niewielkiego terenu koniecznego na poszerzenie drogi powiatowej KDZ do wymaganych parametrów technicznych), które ograniczałyby prawo użytkowania i uniemożliwiałyby skarżącej kontynuowanie prowadzenia działalności gospodarczej.
Odnośnie nieproporcjonalnego naruszenia prawa własności skarżącej, Rada stwierdziła, że interes publiczny powinien mieć w tej sprawie pierwszeństwo przed prawem własności, co wynika też z art. 6 ust.2 u.p.z.p., a także przepisów ochrony środowiska, które stanowią o nie przekraczaniu dopuszczalnych ilości substancji w środowisku poza terenem, do którego prowadzący instalację ma tytuł prawny. Zapis o ograniczeniu uciążliwości wynika z art. 141 i art. 144 ust. 1- 3 p.o.ś., dla przedmiotowej instalacji nie utworzono obszaru ograniczonego użytkowania.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 u.p.z.p. organ gminy wyważył interes publiczny i interesy prywatne, w tym zgłaszane w postaci wniosków i uwag, zmierzające do ochrony istniejącego stanu zagospodarowania terenu (zapis § 9 ust.2 pkt 5 planu miejscowego), jak i zmian w zakresie jego zagospodarowania, a także analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne - przeprowadzono procedurę strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (pozytywnie zaopiniowanej przez odpowiednie organy RDOŚ i PPIS), zapewniono udział społeczeństwa (możliwość składania wniosków, wyłożenie projektu planu do publicznego wglądu, możliwość składania uwag), opracowano prognozę skutków finansowych uchwalenia planu. W myśl art. 31 ust. 3 Konstytucji ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie. Art. 6 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p. stanowi, że każdy ma prawo w granicach określonych ustawą do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny zgodnie z warunkami określonymi w miejscowym planie zagospodarowania.
Skarżąca nie mieszka w miejscowości [...] w której jest zlokalizowany zakład. Jest to dla niej tylko miejsce pracy. Zakład w [...] jest potrzebny, ludzie potrzebują cegieł do budowy domów. Chcemy żeby on nadal działał. Cegła [...] jest od lat znana i ceniona. Mieszkańcy i samorząd są dumni, że powstaje na tym terenie. Powinna działać, ale nie szkodząc zdrowiu i życiu obecnych oraz przyszłych mieszkańców tych terenów a także środowiska. Gmina nie chce jednak, żeby zakład przekształcał się stopniowo w miejsce przetwarzania i składowania odpadów.
Do opracowania i przyjęcia MPZP zobowiązuje władze gminy art. 5, 69 ust. 1 i 4 Konstytucji RP.
Rada dodała, że zabudowa mieszkalna w pobliżu terenów 1PU i 2PU jest gęsta, co uzasadnia wprowadzenie ograniczeń w zakresie zagospodarowania tych terenów w sposób, który powodowałby znaczne uciążliwości, a nawet zagrażał zdrowiu i życiu mieszkańców. Ponadto tereny te przylegają do otuliny [...] Parku Narodowego oraz znajdują się w bardzo bliskim sąsiedztwie granic Parku, co dodatkowo uzasadnia wprowadzenie bardziej rygorystycznych regulacji w zakresie ochrony środowiska i krajobrazu. Skarżąca składając skargę kierowała się indywidualnym interesem ekonomicznym. Rada Gminy podejmując uchwałę kierowała się wieloma indywidualnymi interesami mieszkańców [...]; ochroną ich dóbr osobistych: zdrowia, godnych warunków życia (prywatności), a także ochroną środowiska, jako dobra wspólnego. Tak postrzegany interes społeczny ma pierwszeństwo nad partykularnym interesem gospodarczym pojedynczego podmiotu.
Odnośnie zgodności planu miejscowego ze studium, w ocenie Rady stawiany zarzut skarżącego jest całkowicie bezzasadny. Treść zaskarżonego MPZP pozostaje w całkowitej zgodności z ustaleniami aktualnie obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy [...], przyjętego uchwałą Rady Gminy Nr [...] z [...] grudnia 2002 r. Fakt, że obecnie trwa procedura planistyczna w przedmiocie opracowania treści nowego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminu [...] - w kontekście zgodności z prawem zaskarżonego MPZP, pozostaje bez znaczenia.
Pismem procesowym, datowanym na 12 grudnia 2022 r. Rada Gminy [...], reprezentowana przez pełnomocników r.pr. D. B. i r.pr. M. J. uzupełniła odpowiedź na skargę (wniesioną do tut. Sądu pismem z 28 września 2022 r.).
W uzasadnieniu Rada wyjaśniła, że skarżący wywodzi swoją legitymację skargową przede wszystkim z przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych na terenie, którego dotyczy uchwała. Jednakże użytkowanie wieczyste ma charakter odmienny od prawa własności. Jego treść określa, obok przepisów ustawy, również umowa o ustanowieniu użytkowania wieczystego. W umowie takiej określa się m. in. sposób korzystania z gruntów (art. 239 Kodeksu cywilnego). Dlatego też naruszenie interesu prawnego użytkownika wieczystego nastąpi tylko w przypadku, gdy zaskarżona uchwała ingeruje w treść użytkowania wieczystego. Skoro skarżąca wywodzi swój interes prawny z prawa użytkowania wieczystego, to powinna wykazać, jaka jest treść tego prawa, w szczególności określony w umowie o ustanowienie użytkowania wieczystego sposób korzystania z gruntów objętych użytkowaniem wieczystym. Okoliczność ta nie wynika jednak z żadnego z przedstawionych dowodów.
Konieczność zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska na obszarze objętym zaskarżoną uchwałą wynika z jego szczególnego położenia. Zgodnie z art. 74 ust. 1 Konstytucji RP, władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom, zaś zgodnie z art. 74 ust. 2 Konstytucji RP ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych. Zapewnianie ochrony środowiska i kierowanie się zasadą zrównoważonego rozwoju należy do podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 5 Konstytucji RP. Przy uchwalaniu MPZP organ miał obowiązek kierować się w szczególności zapewnieniem możliwie najlepszej ochrony środowiska, mając na uwadze bezpieczeństwo ekologiczne nie tylko obecnych mieszkańców gminy, ale również przyszłych pokoleń.
Określony w § 7 ust. 1 pkt 2 zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko nie dotyczy istniejącej zabudowy, zaś § 9 pkt 5 przewiduje zachowanie istniejącej zabudowy z możliwością jej rozbudowy, przebudowy, przekształcenia w ramach dopuszczalnych funkcji. Określony w § 7 ust. 1 pkt 6 Uchwały wymóg stosowania do celów grzewczych i technologii produkcji proekologicznych paliw i źródeł energii nie dotyczy, co oczywiste, istniejącej zabudowy oraz obecnie eksploatowanych przedsięwzięć. Wymóg taki nie mógłby być zresztą skutecznie egzekwowany.
Rada przyznała, że zaskarżony § 7 ust. 1 pkt 6 uchwały jest sformułowany nieprecyzyjnie, jednakże wada ta może zostać usunięta przy dokonywaniu wykładni tego przepisu z uwzględnieniem dyrektyw systemowych, funkcjonalnych i celowościowych, a zatem nie jest wadą istotną, która uzasadniałaby stwierdzenie nieważności Uchwały w tym zakresie. Prawidłowo należy bowiem interpretować § 7 ust. 1 pkt 6 Uchwały w taki sposób, że wprowadza on zakaz stosowania paliw i nośników energii innych niż: gaz, energia elektryczna, olej opałowy, wzbogacony węgiel o niskiej zawartości siarki, biomasa stała pochodzenia leśnego wolna od substancji obcych i pozostałości pochodzenia biologicznego, pelet, fotowoltaika, w nowo budowanych j uruchomianych instalacjach. Natomiast nie ingeruje on w obecnie eksploatowane instalacje i przedsięwzięcia. Wprowadzenie takiego zakazu mieści się w granicach władztwa planistycznego gminy, zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. i art. 72 ust. 1 pkt 6 p.o.ś. § 7 ust. 1 pkt 6 uchwały nie ingeruje w prowadzoną przez skarżącą działalność na podstawie posiadanego pozwolenia zintegrowanego.
W pozwoleniu zintegrowanym określa się szczegółowe warunki eksploatacji istniejącej (zbudowanej) instalacji. Natomiast to z MPZP wynika, czy danego rodzaju przedsięwzięcie lub instalacja może być w ogóle zlokalizowana na danym terenie. W uchwale nie przewidziano przeznaczenia terenów z wykorzystaniem oznaczenia literowego O (gospodarowanie odpadami). Nie wskazano też takiego przeznaczenia, jako chociażby uzupełniającego dla terenów oznaczonych, jako 1PU i 2PU. Tym samym zakaz realizacji instalacji służących do składowania i przetwarzania odpadów jest zgodny z określonym w uchwale przeznaczeniem terenu. Dlatego też zaskarżone § 7 ust. 1 pkt 7 i 12 służą jedynie doprecyzowaniu regulacji oraz wprowadzeniu wyjątku dotyczącego biomasy i odpadów zielonych, o którym mowa powyżej. W związku z powyższym ewentualne stwierdzenie nieważności § 7 ust. 1 pkt 7 i 12 uchwały prowadziłoby do skutków wręcz odwrotnych od zamierzonych przez skarżącą. Wobec braku przeznaczenia terenu z oznaczeniem literowym O (gospodarowanie odpadami), oznaczałoby to całkowity zakaz realizacji instalacji do składowania i przetwarzania odpadów, w tym również biomasy odpadowej.
Uchwała zapobiega przekształceniu obecnie prowadzonej działalności (cegielni) w inną, niepożądaną w świetle prowadzonej przez gminę polityki przestrzennej, w szczególności polegającą na składowaniu i przetwarzaniu (w tym spalaniu) odpadów. W załączniku nr 2 do uchwały - Wykazie uwag - wyjaśniono skarżącej, że uchwała pozwala na dalszą działalność cegielni.
§ 9 ust. 2 pkt 7 uchwały wprowadza ograniczenia jedynie w zakresie realizacji przedsięwzięć. Tymczasem w p.o.ś. wyraźnie rozróżnia etapy (fazy) przedsięwzięcia: realizację, eksploatację lub użytkowanie oraz likwidację (m. in. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c, pkt 9, pkt 16). Realizacja to etap (faza) przedsięwzięcia poprzedzająca rozpoczęcie jego eksploatacji lub użytkowania. Skoro uchwała zakazuje (ogranicza) jedynie realizację określonych rodzajów przedsięwzięć, to taki przepis pozostaje bez wpływu na eksploatację (użytkowanie) przedsięwzięcia, które zostało już zrealizowane.
Rada za niezasadne uznała m.in. twierdzenia, jakoby autorytarnie przyjęła, że interes publiczny ma zawsze pierwszeństwo przed osobistymi uprawnieniami obywateli i nie dokonała odpowiedniego badania oraz wyważenia interesów wszystkich stron. Wręcz przeciwnie, przyjmując uchwałę wyważono interes skarżącego oraz interes publiczny, czego efektem było przyjęcie takich postanowień Uchwały, które gwarantują skarżącemu możliwość dalszego prowadzenia dotychczasowej działalności, a także rozwoju i modernizacji istniejącego zakładu, jednakże z zastrzeżeniem, że działalność ta nie może obejmować składowania i przetwarzania (w tym spalania) odpadów innych niż biomasa i odpady zielone.
Pismem procesowym, datowanym na 3 stycznia 2023 r. [...] Sp. z o.o., reprezentowana przez pełnomocnika, ustosunkowała się zarówno do odpowiedzi organu na skargę, jak i pisma procesowego datowanego na 12 grudnia 2022 r. (stanowiącego uzupełnienie odpowiedzi na skargę).
W uzasadnieniu wyjaśniono, że w przedmiotowej sprawie istnienie interesu prawnego skarżącego nie wywołuje żadnych wątpliwości. Skarżąca w pełni podtrzymuje swoje stanowisko, zgodnie z którym Rada przekroczyła ustawowe kompetencje planistyczne.
W ocenie skarżącej, Rada przekroczyła normy kompetencyjne, ponieważ
"a) § 7 ust. 1 pkt 6, § 7 ust. 1 pkt 7 oraz § 7 ust. 1 pkt 12 Uchwały wkraczają w kompetencje organów ochrony środowiska, w szczególności organu uprawnionego do wydania pozwolenia zintegrowanego, które to pozwolenie posiada skarżący;
b) art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p., do którego odwołuje się organ, ma charakter ogólny i kierunkowy i nie może być odczytywany w oderwaniu od innych przepisów ustawowych, w tym przepisów p.o.ś., przyznających kompetencje organom ochrony środowiska;
c) słusznie organ podnosi, że z art. 201,211,181 i 378 p.o.ś. nie wynikają zadania do uwzględnienia w MPZP dla organu gminy; z powołanych przepisów wynikają bowiem kompetencje organów ochrony środowiska i nie jest rolą organu gminy na etapie uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wkraczanie w ten zakres kompetencji; tymczasem § 7 ust. 1 pkt 6, § 7 ust. 1 pkt 7 oraz § 7 ust. 1 pkt 12 Uchwały wkraczają w zakres uregulowany w pozwoleniu zintegrowanym skarżącego, jak również ograniczają kompetencje organu ochrony środowiska przy podejmowaniu przyszłych decyzji dotyczących pozwoleń zintegrowanych;
d) § 7 ust. 1 pkt 6, § 7 ust. 1 pkt 7 oraz § 7 ust. 1 pkt 12 Uchwały wprowadzają zakaz prowadzenia działalności, która stosuje do celów grzewczych i technologii produkcji inne paliwa niż enumeratywnie wymienione, oraz zakaz realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów (za wyjątkiem instalacji biomasy i odpadów zielonych), nawet, jeśli jest wykonywana w oparciu o pozwolenia organów ochrony środowiska. Ustalenia Uchwały objęte skargą zmierzają w istocie do zastępowania decyzji organów ochrony środowiska. Tworzą nadto nowe, niejasne wymagania, czego przykładem jest dopuszczenie wzbogaconego węgla o niskiej zawartości siarki, w sytuacji, gdy brak ustawowej definicji "niskiej zawartości" (zresztą sam organ przyznaje w odpowiedzi na skargę, że § 7 ust. 1 pkt 6 Uchwały jest sformułowany nieprecyzyjnie);
e) organ stworzył nadto w § 4 pkt 7 Uchwały własną definicję "biomasy stałej pochodzenia leśnego" pomijając, że w art. 2 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii zdefiniowano biomasę i biomasę pochodzenia rolniczego. Definicję biomasy przewiduje także § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 24 września 2020 r., w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów. Nadto w § 7 ust. 1 pkt 12 Uchwały mowa o "instalacji biomasy", natomiast w § 7 ust. 1 pkt 6 Uchwały o "biomasie stałej pochodzenia leśnego wolnej od substancji obcych i pozostałości pochodzenia biologicznego". Organ tworzy zatem własne definicje, wychodząc poza zakres upoważnienia ustawowego, oraz ograniczając istotnie możliwości Skarżącego w stosunku do możliwości przyznanych w ustawie, rozporządzeniu oraz w posiadanym pozwoleniu zintegrowanym (definicja biomasy organu jest znacznie węższa aniżeli zawarta w powołanej ustawie o odnawialnych źródłach energii czy rozporządzeniu Ministra Klimatu z 24 września 2020 r.). Dodatkowo nie jest jasne, o jaką biomasę chodzi w § 7 ust. 1 pkt 12 Uchwały, w szczególności czy dopuszczalna jest biomasa w znaczeniu ustawowym. Jest to natomiast istotne, ponieważ instalacja biomasy i odpadów zielonych to jedyne przewidziane wyjątki od zakazu realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów;
f) zaskarżony § 9 ust. 2 pkt 7 Uchwały, który zakazuje realizacji na obszarze 2PU przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko wkracza natomiast w kompetencje organów koncesyjnych określone w ustawie z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze, wprowadzając istotne ograniczenia w zakresie wydobywania kopalin na terenie, na którym znajdują się złoża iłu i gliny. Rada nie ma kompetencji do ograniczania możliwości uzyskania koncesji".
Rada wykroczyła również poza przedmiot regulacji MPZP, określony w art. 4 ust. 1 u.p.z.p. Ustanowione przez Radę zakazy dotyczące stosowania paliw do celów grzewczych i technologii produkcji (za wyjątkiem paliw enumeratywnie wymienionych w uchwale), realizacji i prowadzenia instalacji do przetwarzania i składowania odpadów, instalacji spalarni zasilanej odpadami oraz instalacji biogazowni, jak również realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów za wyjątkiem instalacji biomasy i odpadów zielonych, nie mieszczą się w zakresie zastosowania art. 4 ust. 1 u.p.z.p. Z pewnością nie dotyczą one rozmieszczenia inwestycji celu publicznego, jak również nie ustalają przeznaczenia terenu i nie określają sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy.
Zdaniem skarżącej, wbrew stanowisku organu interes publiczny nie powinien mieć w przedmiotowej sprawie pierwszeństwa przed interesem skarżącej. Ustalenia uchwały stanowią przejaw braku odpowiedniego wyważenia przez organ interesu publicznego i interesu prywatnego z następujących względów:
"a) Uchwała została podjęta w zasadzie wyłącznie dla terenów, na których znajdują się nieruchomości skarżącego, które wykorzystuje on do prowadzenia działalności w postaci produkcji ceramiki budowlanej; wprowadzone ograniczenia dotyczą zatem wyłącznie skarżącego;
b) tereny objęte MPZP są wykorzystywane przez Skarżącego na potrzeby działalności gospodarczej od 2017 r., natomiast C. funkcjonowała na tych terenach od 1967 r., z uwagi na występowanie i wydobywanie na tym obszarze złóż iłu i gliny, które są głównymi surowcami wykorzystywanymi do produkcji ceramiki. Tereny objęte planem są zatem wykorzystywane pod produkcję ceramiki budowlanej od wielu lat. Wprowadzenie tak daleko idących ograniczeń w wykonywaniu prawa własności jak zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko na terenie zasobnym w złoża iłu i gliny (2PU) oraz ograniczenia w wykorzystaniu określonych paliw i gospodarowaniu odpadami na terenie wykorzystywanym od wielu lat na potrzeby produkcji ceramiki (1PU), jawią się, jako nadmierne i nieuwzględniające prawa własności oraz racjonalnego wykorzystania terenów;
c) położenie obszaru objętego Uchwałą nie przemawia wbrew stanowisku Organu za koniecznością zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska (przyznania jej pierwszeństwa przed prawami Skarżącego do nieruchomości), a wprowadzone ograniczenia nie wpływają w sposób istotny na poziom tej ochrony. Z Prognozy oddziaływania na środowisko MPZP dla terenów w miejscowości Plecewice wynika bowiem, że teren objęty Uchwałą jest położony poza granicami obszarów sieci Natura 2000, a realizacja ustaleń Uchwały nie będzie miała większego, bezpośredniego wpływu na te obszary. Teren nie jest także położony w granicach parku narodowego, nie występują na nim prawne formy ochrony przyrody (vide str. 21 i 23 Prognozy). Teren jest w większości przekształcony antropogenicznie - zurbanizowany i zabudowany oraz stanowiący teren eksploatacji kopalin (vide str. 4 i 18 Prognozy). Skarżący prowadzi na nim działalność na zasadzie kontynuacji;
d) zaskarżone ustalenia Uchwały rzutują natomiast w sposób istotny i nadmierny na prawa rzeczowe Skarżącego do nieruchomości; choć nie zakazują wprost Skarżącemu produkcji ceramiki, to wprowadzone nimi ograniczenia, z uwagi na stosowaną dotychczas technologię produkcji (między innymi opalanie pieców węglem energetycznym i sposób gospodarowania odpadami) w oparciu o udzielone pozwolenia oraz problemy w dostępie do surowców (przede wszystkim węgla wzbogaconego), prowadzą faktycznie do uniemożliwienia działalności Skarżącego w oparciu o posiadane pozwolenia;
e) zaskarżone ustalenia Uchwały uniemożliwiają Skarżącemu modernizację i rozbudowę zakładu. Skarżący przyznaje, że w styczniu 2022 r. złożył wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla inwestycji polegającej na dostosowaniu zakładu do obowiązującego prawa, modernizacji i rozbudowie. Z załączonego do wniosku Raportu oddziaływania na środowisko nie wynika jednak, aby celem skarżącego miało być przekształcenie zakładu w współspalarnię odpadów niebezpiecznych. Jest to dowolna ocena organu, który przedłożył do akt jedynie wybraną część Raportu i dokonał jej dowolnej, sprzecznej z całością Raportu interpretacji.
f) skarżący na terenie 1PU realizuje przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Takim przedsięwzięciem jest bowiem instalacja objęta pozwoleniem zintegrowanym do produkcji wyrobów ceramicznych za pomocą wypalania o zdolności produkcyjnej ponad 75 ton wyrobów gotowych na dobę. Skoro jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę na terenie 1PU w odniesieniu do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko ich realizacja jest dopuszczona, ale tylko w ramach istniejącej zabudowy, to wprowadzone ograniczenie uniemożliwia skarżącemu rozbudowę zakładu. Wprowadzone w § 9 ust. 1 pkt 7 ograniczenia znacznie utrudniają jakąkolwiek rozbudowę i modernizację zakładu. Nie jest bowiem możliwe dzielenie jednej linii produkcyjnej na części zawsze znacząco i potencjalnie znacząco oddziałujące na środowisko;
g) organ wprowadzając ograniczenia faktycznie uniemożliwiające kontynuację i rozwój działalności skarżącego nie uwzględnił należycie, że [...] to miejsce pracy nie tylko skarżącego, lecz również kilkudziesięciu pracowników. Organ doprowadził do wstrzymania zakładu pracy na terenach wykorzystywanych do produkcji ceramiki od wielu lat. Jak słusznie zauważył organ, cegła [...] jest znana i ceniona, zatem powinno dążyć się do zachowania produkcji i umożliwienia Skarżącemu modernizacji zakładu, a nie do jej niweczenia;
h) w toku procedury planistycznej skarżący zgłaszał liczne uwagi i zabiegał o rozszerzenie katalogu nośników energii oraz metod gospodarowania odpadami; zwracał on uwagę na wpływ planowanych ograniczeń na prowadzoną działalność. Organ stał jednak konsekwentnie na stanowisku, że nie ma przeszkód dla dalszego prowadzenia działalności przez skarżącego;
i) ustalenia MPZP mogą przewidywać ograniczenia prawa własności (użytkowania wieczystego), lecz nie mogą tego prawa de facto pozbawiać, podobny wniosek dotyczy swobody działalności gospodarczej".
Skarżąca opisała raport oddziaływania na środowisko, dotyczący przedsięwzięcia polegającego na dostosowaniu zakładu do obowiązującego prawa, modernizacji i rozbudowie na terenie stanowiącym jego własność, tj. działkach nr ew. [...]. Podała, że z ww. raportu w zakresie istotnym dla sprawy wynika, że:
"i) skarżący w ramach inwestycji zaplanował: zmianę paliwa w piecach z węgla na gaz i olej, wymianę palników na gazowe i olejowe, oraz modernizację pieców; budowę linii brykietowania; modernizację kotłowni - wspólne spalanie odpadów pochodzenia drzewnego; układ przygotowania surowców do produkcji ceramiki, wełny, paliwa do kotłowni;
ii) w zakresie zmiany paliwa w piecach wskazać trzeba, że w stanie istniejącym pracują 3 piece do wypalania cegły, wyposażone w ok. 50 palników na pył węglowy. Modernizacja trzech pieców będzie polegała na zmianie sposobu wypalania poprzez zastosowanie paliwa na gaz oraz olej. Spośród trzech obecnie działających pieców piec zlokalizowany od strony zachodniej pozostanie wyposażony w palniki węglowe. Pozostałe dwa piece zostaną wyposażone w palniki gazowe oraz palniki olejowe. Skarżący zaplanował wykorzystać w procesie zasilania pieców w paliwo oleje z recyklingu (vide str. 11-14 Raportu). Celem modernizacji w omawianym zakresie jest zmniejszenie emisyjności instalacji oraz zmniejszenie ilości dostaw paliw do zakładu, z uwagi na wyższą kaloryczność energetyczną oleju w stosunku do węgla (tak istotne w związku z aktualną sytuacja na rynku energetycznym). Nie będzie to jednak możliwe, z uwagi na wprowadzone w § 7 ust. 1 pkt 7 i pkt 12 Uchwały zakazy;
iii) w zakresie modernizacji kotłowni zaplanowano przystosowanie własnej elektrociepłowni do wykorzystywania szerszego katalogu paliw, w tym m.in. odpadów pochodzenia drzewnego. W istniejącej instalacji spalana jest biomasa w postaci drewna energetycznego - surowca drzewnego, który ze względu na cechy jakościowo-wymiarowe i fizyko-chemiczne posiada obniżoną wartość techniczną i użytkową uniemożliwiającą jego przemysłowe wykorzystanie, a także surowiec drzewny stanowiący biomasę pochodzenia leśnego. Skarżący planował rozbudowanie układu podawania paliwa w celu rozszerzenia katalogu odpadów pochodzenia drzewnego / roślinnego, możliwego do spalania w istniejącej jednostce kogeneracji. Docelowo do obecnego miksu paliwowego dodane zostać miały odpady takie jak palety, elementy drewniane, odpady ogrodowe i sadownicze (vide str. 16-22 Raportu). Modernizacja kotłowni nie będzie możliwa, z uwagi na zakazy wprowadzone w § 7 ust. 1 pkt 7 i pkt 12 Uchwały;
iv) brak modernizacji kotłowni wpłynie natomiast na uniemożliwienie budowy linii brykietowania, ponieważ w nowej linii produkcyjnej miała być wykorzystywana energia cieplna z własnej elektrociepłowni (vide str. 10 Raportu); Skarżący uzyskał już decyzję o warunkach zabudowy dla wiaty magazynowej, w której docelowo m.in. miała być przechowywana wełna mineralna do produkcji brykietu. Opracował też własną technologię brykietowania objętą tajemnicą przedsiębiorstwa (vide str. 14-16 Raportu);
v) modernizacja nie spowoduje przekształcenia cegielni "we współspalarnię odpadów niebezpiecznych", ponieważ do produkcji nie będą wykorzystywane substancje i mieszaniny niebezpieczne (vide str. 102 Raportu); działalność skarżącego w zakresie odpadów dotyczy wyłącznie procesu ich odzysku, a nie unieszkodliwiania;
vi) przedsięwzięcie nie będzie miało znaczącego wpływu na środowisko, a nadto:
• inwestycja nie zalicza się do grupy przedsięwzięć o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej;
• surowce zużywane będą w sposób racjonalny, tj. w ilościach niezbędnych do zapewnienia ciągłości produkcji;
• projektowana instalacja charakteryzować się będzie bardzo niskimi stratami procesowymi, z uwagi na możliwość ponownego wykorzystywania odpadów powstających w procesie produkcji pustaków;
• w wyniku realizacji inwestycji zagospodarowaniu podlegać będzie do 2100 Mg wełny odpadowej rocznie;
• występowanie i przewidywane ilości emisji, przy zastosowaniu wnioskowanych technologii nie wpłyną negatywnie na obszary sąsiadujące z przedmiotowymi działkami, co oznacza że standardy jakości środowiska poza terenem inwestycji zostaną dotrzymane;
• większość z planowanych w ramach przedmiotowego przedsięwzięcia rozwiązań techniczno-technologicznych wykorzystywanych jest z powodzeniem na terenie UE i spełnia najwyższe standardy jakości produkcji;
• planowane rozwiązania techniczno-technologiczne i organizacyjne są rozwiązaniami innowacyjnymi, jednakże bazują na postępie naukowo - technicznym; (vide str. 95 oraz 102-103 Raportu);
vii) realizacja planowanego przedsięwzięcia nie będzie generować negatywnych oddziaływań mogących zagrażać zdrowiu lub życiu mieszkańców. Przeprowadzona ocena akustyczna, jak i analiza potencjalnych emisji do powietrza wykazały, że związane z etapem eksploatacji oddziaływania (uwzględniając oddziaływanie skumulowane z istniejącym zakładem) nie przekroczą dopuszczalnych norm. Biorąc pod uwagę lokalizację inwestycji w miejscu, gdzie istnieje już zabudowa produkcyjna, a sam zakład funkcjonuje od ponad 50 lat, jest stale modernizowany, rozbudowywany, przebudowywany, można przypuszczać, że okoliczni mieszkańcy przyzwyczajeni są do związanych z tym uciążliwości (vide str. 155 i 156 Raportu);
viii) wyniki analiz przeprowadzonych dla przedmiotowego przedsięwzięcia pozwalają stwierdzić, że inwestycja nie przyczyni się w do spadku populacji lokalnej fauny, a także nie będzie generować negatywnego oddziaływania na przedmiot i cele ochrony obszarów Natura 2000 oraz innych obszarów chronionych oraz nie będzie miała znaczącego wpływu na roślinność terenu inwestycji. Teren inwestycji charakteryzuje się niską wartością przyrodniczą (vide str. 156 Raportu);
ix) dzięki tworzeniu własnego prądu i pary z biomasy pozyskanej z recyklingu, Cegielnia P. ma szansę stać się jednym z pierwszych zakładów, których produkcja będzie w 100% przyjazna środowisku (vide str. 159 Raportu)".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5) oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie była zasadna.
1. Na wstępie wyjaśnić należy, że w sprawie niniejszej nie wystąpiły przesłanki do – jak domagała się tego w odpowiedzi na skargę Rada Gminy – odrzucenia przez tut. Sąd skargi. W ocenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie nie ulega bowiem wątpliwości, że właściciele (użytkownicy wieczyści) nieruchomości położonych na terenie objętym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego są podmiotami czynnie legitymowanymi do zaskarżenia planu miejscowego w granicach, w jakich plan ten może oddziaływać na ich dotychczasowy sposób wykonywania prawa własności (użytkowania wieczystego). Ustalenia planu miejscowego co do przeznaczenia konkretnych nieruchomości oraz sposobu zagospodarowania terenu pozostają bowiem w bezpośrednim związku z uprawnieniami i obowiązkami właścicieli nieruchomości, wynikającymi z art. 140 Kodeksu cywilnego, zaś w wypadku użytkowników wieczystych – z art. 233 w zw. z art. 235 § 1 i § 2 k.c.
Judykatura nie pozostawia w tej kwestii wątpliwości prawnych, przyjmując, że na gruncie art. 101 ust. 1 u.s.g. podmiotami legitymowanymi do zaskarżenia planu miejscowego są właściciele (użytkownicy wieczyści) nieruchomości położonych na terenie objętym planem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2012 r. sygn. akt II OSK 1541/12, 23 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 2369/12, 5 maja 2014 r. sygn. akt II OSK 117/13, 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 1719/16, 26 października 2016 r. sygn. akt II OSK 137/15, 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 467/17, 27 lipca 2022 r. sygn. akt II OSK 2336/19 - CBOSA).
2. Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 tej ustawy, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Naruszenie interesu lub uprawnienia, o którym mowa w punkcie poprzedzającym, stanowi konieczny warunek merytorycznego badania zgodności określonych zapisów uchwały z prawem na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Tym niemniej, w art. 101 ust. 1 u.s.g. nie zostały określone przesłanki uwzględnienia skargi na plan miejscowy.
Ogólne przesłanki nieważności aktu prawa miejscowego wynikają z art. 91 ust. 1 u.s.g. Zgodnie z tym przepisem, uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna. W odniesieniu jednakże do szczególnego rodzaju prawa miejscowego, jakim jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przesłanką jego ewentualnej nieważności w całości lub części jest wyłącznie istotne naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie (art. 28 ust. 1 u.p.z.p.).
Art. 28 ust. 1 u.p.z.p. stanowi bowiem lex specialis w stosunku do art. 91 ust. 1 u.s.g.
Ustawodawca ustalił kwalifikowany charakter prawny przesłanek z art. 28 ust. 1 u.p.z.p., wymagając, aby naruszenie zasad, trybu lub właściwości było istotne. Przyjąć więc należy, że chodzi o takie naruszenia w procedurze planistycznej, które prowadzą do skutków niedających się zaakceptować w demokratycznym państwie prawa. Do kategorii "istotnych" naruszeń prawa należy zaliczyć naruszenia znaczące, wpływające na treść uchwały, dotyczące meritum sprawy (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1972/20, CBOSA). Względy celowości, funkcjonalności czy racjonalności nie są prawnie istotne dla oceny ważności takiego rodzaju prawa miejscowego (podobnie NSA w wyroku z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4957/21, CBOSA).
Jak trafnie wyjaśnił to NSA, "Do zasad sporządzania planu zalicza się wartości i merytoryczne, wymogi kształtowania polityki przestrzennej przez kompetentne organy, dotyczące ustaleń zawartych w akcie planistycznym. Do zasad sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego należy zaliczyć zawartość aktu planistycznego (część tekstowa, graficzna i załączniki), ustalenia w nim zawarte, a także standardy dokumentacji planistycznej. Natomiast tryb postępowania odnosi się do sekwencji czynności, jakie podejmuje organ w celu doprowadzenia do uchwalenia studium, czy też planu miejscowego począwszy od uchwały o przystąpieniu do sporządzania studium lub planu, a skończywszy na uchwaleniu studium lub planu" (wyrok z 26 maja 2021 r., sygn. akt II OSK 1698/20, CBOSA).
3. Biorąc pod uwagę wyżej opisane zasady ogólne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, że uchwała nr [...] Rady Gminy [...] z [...] czerwca 2022 r., w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (dalej: "MPZP") dla terenów w miejscowości P. w jej zaskarżonej części, tj. w zakresie § 7 ust. 1 pkt 6, 7 i 12 oraz § 9 ust. 2 pkt 7, nie narusza istotnie zasad sporządzania planu miejscowego, trybu jego sporządzania, ani właściwości organów w tym zakresie.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. w planie miejscowym określa się obowiązkowo zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu. Zasady te stanowią obligatoryjny element planu miejscowego. Rada Gminy zamieściła zasady "ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu oraz zasady kształtowania krajobrazu" na całym obszarze objętym planem w § 7 i częściowo § 9 uchwały.
Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 2 planu, w jednostce planistycznej 1PU wprowadzony został zakaz "lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko z wyłączeniem istniejącej zabudowy, w tym istniejących zakładów produkcyjnych". Wyjątek, polegający na "wyłączeniu" pewnych obiektów spod wprowadzanego w odniesieniu do terenu 1PU zakazu oznacza, że uchwałodawca nie zakazał kontynuacji już istniejących na tym obszarze przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, a jedynie wprowadził zakaz lokalizacji takich przedsięwzięć w przyszłości, po uchwaleniu planu miejscowego.
Tym samym uznać należy – wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, a zgodnie ze stanowiskiem Gminy - że § 7 ust. 1 pkt 2 planu, w jednostce planistycznej 1PU, utrwalał istniejący status quo i nie wprowadzał wobec skarżącej zakazu już prowadzonej działalności; oczywiście w takim zakresie, w jakim jej przedsięwzięcie znajdowało się w dacie wejścia w życie tego planu. Nie wynika natomiast ani ze skargi, ani z akt sprawy, aby skarżąca zamierzała na tym obszarze lokalizować inne, nowe, zawsze znacząco oddziałujące na środowisko przedsięwzięcie.
Inne natomiast, kwestionowane w skardze, zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu wprowadzone zostały w § 7 ust. 1 pkt 6 planu miejscowego (ograniczenia dopuszczalnego rodzaju paliw do celów grzewczych i technologii produkcji), w § 7 ust. 1 pkt 7 planu (zakaz realizacji i prowadzenia instalacji do przetwarzania i składowania odpadów, instalacji spalarni zasilanych odpadami oraz instalacji biogazowej) oraz w § 7 ust. 1 pkt 12 (zakaz realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów za wyjątkiem instalacji biomasy i odpadów zielonych).
Opisane powyżej zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu leżą zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. w gestii uchwałodawcy (Rady Gminy), niezależnie od tego, czy właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości obejmowanych planem posiada decyzję związaną z prowadzeniem instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej w niej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska, jako całości w rozumieniu art. 201 ust. 1 p.o.ś.
Wyjaśnić należy, że z art. 201 ust. 1 p.o.ś. wynika obowiązek prawny posiadania pozwolenia zintegrowanego. Obowiązek ten nie jest ustalany w odniesieniu do danej instalacji indywidualnie poprzez sprawdzenie, czy ma cechy określone w ust. 1, ale wprowadzony jest w drodze aktu powszechnie obowiązującego, ustalającego rodzaje instalacji uznanych za mogące powodować znaczne zanieczyszczenie środowiska. W odniesieniu do konkretnej instalacji wymagane jest jedynie sprawdzenie, czy mieści się w jednej z kategorii określonych rozporządzeniem Ministra Środowiska z 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska, jako całości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1169) i załącznikiem do tego rozporządzenia - por. m.in. wyrok NSA z 12 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 296/18, CBOSA.
Pozwolenie zintegrowane ma więc takie znaczenie prawne, że jeżeli ustawa dla określonego rodzaju instalacji wymaga uzyskania pozwolenia, to nie można rozpocząć jej eksploatacji takiej zgody wcześniej nie uzyskując. Nie stanowi jednak per se źródła prawa do znacznego zanieczyszczania poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska, jako całości i jedynie potwierdza określony stan faktyczny wyrażający się w tym, że dana instalacja ujęta jest w jednej z kategorii z ww. rozporządzenia.
Zgodnie z tezą 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola - Dz.U.UE.L 2010. 334. 17 z 2010.12.17), w celu zapewnienia zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli, każda z instalacji powinna być eksploatowana wyłącznie wtedy, gdy posiada pozwolenie lub, w przypadku pewnych instalacji i czynności, w których wykorzystuje się rozpuszczalniki organiczne, wyłącznie wtedy, gdy posiada pozwolenie lub jest zarejestrowana. W piśmiennictwie wyrażono pogląd, który tut. Sąd podziela, że pozwolenie emisyjne ma charakter instrumentu prewencyjnego - musi być uzyskane przed podjęciem eksploatacji instalacji skutkującej powstaniem emisji. Jeżeli ustawa dla określonego rodzaju instalacji wymaga uzyskania pozwolenia, nie można rozpocząć jej eksploatacji takiej zgody wcześniej nie uzyskując (por. też M. Górski w: Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Warszawa 2014, s. 551).
Tym niemniej, zgodnie z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP wyłącznym źródłem prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Oznacza to, że jeżeli z zapisów prawa miejscowego (a więc z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego) wynika zakaz eksploatacji jakichś instalacji w określony sposób, to nawet jeżeli podmiot posiada decyzję administracyjną zezwalającą na eksploatację w taki właśnie sposób, to uprawnienie z aktu administracyjnego musi ustąpić zakazowi z prawa miejscowego.
Należy też przypomnieć, że zgodnie z ustawową zasadą, ustalenie przeznaczenia terenu oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu, jak również sposobu ochrony środowiska następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p.). Od tej zasady ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków; wyjątki nie mogą tym bardziej wynikać z decyzji administracyjnej.
Plan miejscowy, uchwalany przez właściwy organ planistyczny nie narusza w żadnej mierze kompetencji innych organów do orzekania w zakresie ich właściwości rzeczowej. Organa te są jednakże zobowiązane uwzględniać obowiązujące prawo (w tym miejscowe) przy wydawaniu rozstrzygnięcia administracyjnego. Decyzja administracyjna nie może przyznawać podmiotom takich uprawnień, jakie aktem prawa miejscowego zostały zakazane. Wynika to m.in. z art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a., gdyż organa administracji publicznej są zobowiązane działać zgodnie z prawem. Jeżeli zaś uprawnienie wynikające z decyzji zostało przyznane wcześniej, niż uchwalony został plan miejscowy, to z datą wejścia w życie prawa miejscowego uprawnienie wygasa w takim zakresie, w jakim staje się sprzeczne z tym prawem.
Zgodnie z art. 181 ust. 1 w zw. z art. 201 ust. 1 i art. 211 ust. 1 p.o.ś. organ ochrony środowiska może udzielić pozwolenia zintegrowanego, wymaganego dla prowadzenie instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej w niej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska, jako całości, z wyłączeniem instalacji lub ich części stosowanych wyłącznie do badania, rozwoju lub testowania nowych produktów lub procesów technologicznych. Zgodnie z art. 378 ust. 1 p.o.ś. organem ochrony środowiska właściwym w sprawach, o których mowa w art. 183 tej ustawy (a więc pozwoleń emisyjnych) jest starosta.
Skarżąca jest beneficjentem pozwolenia zintegrowanego, udzielonego [...] maja 2007 r. decyzją Starosty [...] (ze zmianami). Pozwolenie to wydane zostało przed uchwaleniem zaskarżonej w części uchwały. Oznacza to, że nabyte przez skarżącą na mocy decyzji administracyjnej (w drodze sukcesji) uprawnienia w zakresie emisji były skuteczne do czasu wejścia w życie planu miejscowego, regulującego odmiennie kwestie ochrony powietrza (§ 7 ust. 1 pkt 6). Z dniem wejścia w życie prawa miejscowego utraciły zaś moc w takim zakresie, w jakim prawo to wprowadziło obowiązek stosowania innych paliw dla celów grzewczych i technologii produkcji, niż zezwolone tą decyzją.
Dlatego też uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zawierające ograniczenia w zakresie dopuszczalnych dla celów grzewczych i produkcyjnych rodzajów paliw w żaden sposób nie stanowi przekroczenia władztwa planistycznego, ani nie stanowi naruszenia uprawnień, służących organom ochrony środowiska w zakresie pozwoleń emisyjnych; w tym zintegrowanych.
Odnosząc się zaś do tezy, zaprezentowanej w skardze, że rada gminy nie ma kompetencji do wprowadzania ww. obowiązków, gdyż – zgodnie z art. 96 ust. 1 p.o.ś. – leży to w wyłącznej właściwości sejmików województw oraz zaprezentowanego na poparcie tej tezy orzecznictwa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, że teza ta jest błędna i wyjaśnia, co następuje.
Po pierwsze, art. 96 p.o.ś. odnosi się nie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, ale tzw. uchwały antysmogowej, w której mogą być ujmowane ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Ustawodawca przewidział w ust. 1 tego artykułu, że sejmik województwa może, w drodze uchwały, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub na środowisko, wprowadzić ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Uchwała taka m.in. określa granice obszaru, na którym wprowadza się ograniczenia lub zakazy, rodzaje podmiotów lub instalacji, dla których wprowadza się ograniczenia lub zakazy, rodzaje lub jakość paliw dopuszczonych do stosowania lub których stosowanie jest zakazane na danym obszarze, lub parametry techniczne lub rozwiązania techniczne lub parametry emisji instalacji, w których następuje spalanie paliw, dopuszczonych do stosowania na tym obszarze.
Tym niemniej delegacja ustawowa dla sejmiku województwa do podjęcia uchwały antysmogowej nie oznacza w żadnej mierze, że rada gminy nie może w tożsamym zakresie uchwalić postanowień ochronnych środowiska w planie miejscowym – zgodnie z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. Niedopuszczalna prawnie byłaby natomiast sprzeczność pomiędzy uchwałą antysmogową, a planem miejscowym, ale w sprawie niniejszej z taką sytuację nie mamy do czynienia.
Po drugie, rzeczywiście w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się i takie stanowisko, że to nie rada gminy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, lecz sejmik województwa w uchwale podjętej na podstawie art. 96 ust. 1 p.o.ś. jest uprawniony do wprowadzenia regulacji zakazujących stosowania pieców i trzonów kuchennych na paliwo stałe (por. wyroki WSA w Poznaniu z 11 lipca 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 334/19; z 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 351/19; z 10 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 485/19; z 10 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 569/19; z 6 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 841/19; z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 878/19; z 6 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 852/19; z 14 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 876/19; z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Po 1135/19; z 26 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 877/19; z 1 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 553/20; z 16 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 398/20; por. też wyrok NSA z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 1229/19; a także wyroki WSA w Krakowie z 8 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 373/18; WSA we Wrocławiu z 11 września 2018 r. sygn. akt II SA/Wr 362/18; z 8 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Wr 154/19 - CBOSA).
Tym niemniej, słusznie w ocenie tut. Sądu, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1382/20 (CBOSA) zakwestionował taką linię orzeczniczą, wskazując, że w § 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. z 2003 nr 164 poz. 1588) ustalono wymogi dotyczące stosowania standardów przy zapisywaniu ustaleń projektu tekstu planu miejscowego. W myśl § 4 pkt 3 powołanego rozporządzenia w zakresie ustaleń dotyczących zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego projekt ten powinien zawierać nakazy, zakazy, dopuszczenia i ograniczenia w zagospodarowaniu terenów wynikające m.in. z potrzeb ochrony środowiska, o których mowa w szczególności w art. 72 i 73 p.o.ś. NSA przywołał też art. 72 ust. 1 pkt 6 p.o.ś. zgodnie z którym, w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego zapewnia się warunki utrzymania równowagi przyrodniczej i racjonalną gospodarkę zasobami środowiska, w szczególności przez uwzględnianie innych potrzeb w zakresie ochrony powietrza, wód, gleby, ziemi, ochrony przed hałasem, wibracjami i polami elektromagnetycznymi. Z treści ww. przepisów NSA wywiódł, że nieprawidłowe jest stanowisko, zgodnie z którym wprowadzenie owego "zakazu stosowania pieców i trzonów kuchennych na paliwo stałe" nie mogło być materią unormowaną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W podzielanej przez tut. Sąd prawnej ocenie NSA, powyższe przepisy w powiązaniu z koniecznością stosowania w procedurze planistycznej zasady zrównoważonego rozwoju nakładają wręcz na organy planistyczne obowiązek zagwarantowania możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb społeczności, obecnych jak i przyszłych pokoleń, do potrzeb takich należy między innymi ochrona powietrza. Warunki utrzymania równowagi przyrodniczej i związana z tym ochrona powietrza jest jednym z elementów, które muszą znaleźć obligatoryjne odzwierciedlenie w treści miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Nie można więc stawiać organowi planistycznemu zarzutu, że kwestia ta zgodnie z wymogami powołanych wyżej przepisów została uwzględniona w planie miejscowym.
Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, Rada Gminy nie naruszyła art. 28 ust. 1 u.p.z.p. przez wprowadzenie zakazu stosowania paliw do celów grzewczych i technologii produkcji innych niż w niej wskazane. Nie stanowił też takiego naruszenia ani zakaz realizacji i prowadzenia instalacji do przetwarzania i składowania odpadów, instalacji spalarni zasilanej odpadami oraz instalacji biogazowni, ani zakaz realizacji instalacji do przetwarzania i składowania odpadów za wyjątkiem instalacji biomasy i odpadów zielonych. Jak już była o tym powyżej mowa, w kompetencji uchwałodawczej organu planistycznego leży ustalanie zasad ochrony środowiska i organ ten jest właściwy w stanowieniu prawa miejscowego w tym zakresie. Należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.p.z.p. (oprócz naruszenia właściwości organów) nieważność uchwały rady gminy w całości lub części powoduje istotne naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania. Podtrzymując w tym zakresie ocenę prawną, dokonaną przez tut. Sąd na wstępie uzasadnienia w pkt 2, wyjaśnić należy, co następuje.
O przekroczeniu władztwa planistycznego oraz naruszeniu zasady proporcjonalności można mówić dopiero wtedy, gdy działanie gminy jest dowolne i nieuzasadnione. Organy planistyczne decydując ostatecznie o uwzględnieniu lub nieuwzględnieniu wniesionych w toku postępowania pianistycznego uwag oraz uchwalając miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie mają bowiem obowiązku uwzględniania wniosków i uwag właścicieli nieruchomości. Jeżeli organy planistyczne działają na podstawie i w ramach obowiązującego prawa, a samo uwzględnienie interesu indywidualnego byłoby sprzeczne z interesem publicznym (wartością chronioną przez ustawodawcę w wymiarze ogólnym), to nie można zarzucić tym organom bezprawności działania, chociażby organy te nie uwzględniły złożonych do planu wniosków lub uwag. W przeciwnym wypadku planowanie przestrzenne utraciłoby rację bytu i ograniczyłoby się tylko do terenów będących własnością podmiotów publicznoprawnych, bądź też stałoby się uzależnione od zgody lub żądań właścicieli nieruchomości kierujących się interesem indywidualnym (prywatnym). Naruszenie uprawnień właścicielskich mieszczące się w granicach przysługującego gminie władztwa planistycznego jest dopuszczalne i nie narusza konstytucyjnej zasady ochrony własności (zob. wyrok NSA z 28 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 518/13, CBOSA).
Nie jest kwestionowany w orzecznictwie pogląd, że konieczność wyważenia kolidujących wartości oznacza, że skarżąca nie może skutecznie podnosić zarzutu nadużycia władztwa planistycznego gminy tylko na tej podstawie, że przyjęte rozwiązania planistyczne są niezgodne z jej interesem. Nie można utożsamiać nadużycia władztwa planistycznego z uregulowaniem w planie zasad przeznaczenia terenu w sposób, który nie odpowiada skarżącej, zaś podjęcie uchwały mimo sprzeciwu użytkownika wieczystego nieruchomości, mogące negatywnie oddziaływać na jej sferę prawną, nie jest nadużyciem władztwa planistycznego. Koncepcja władztwa planistycznego zakłada nie tylko samodzielność gminy, ale i możliwość ingerencji w prawa prywatne (w granicach określonych prawem). Oznacza zatem, że zainteresowane podmioty (w tym właściciele, użytkownicy wieczyści nieruchomości położonych w granicach planu) nie mogą oczekiwać, że rada gminy nie będzie korzystała z przysługujących jej uprawnień w ramach władztwa z powodu niezgodności ustaleń planu z żądaniami właścicieli nieruchomości znajdujących się na obszarze objętym planem lub w bezpośrednim sąsiedztwie.
Działając w granicach określonych przez prawo i stosując zasadę proporcjonalności, organa gminy mogą więc w planie zagospodarowania przestrzennego ograniczać uprawnienia właścicieli w celu pełniejszej realizacji innych wartości, które uznały za ważniejsze. Wprowadzone ograniczenia są rezultatem uwzględnienia wymogów interesu publicznego i choć w sposób znaczący utrudnić mogą skarżącej wykonywanie prawa własności, to jednak nie wiążą się z nadużyciem władztwa planistycznego gminy.
W każdym przypadku sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - jak i jego zmiany - organy gminy mają obowiązek ustalenia faktycznego stanu zagospodarowania terenów objętych procedurą planistyczną, tj. istniejącej legalnej zabudowy oraz stanu w zakresie istniejących w obrocie prawnym np. ostatecznych decyzji zezwalających na emisje. Po zgromadzeniu jednak rzetelnych i pełnych danych w tym zakresie, organ gminy ma obowiązek rozważenia - z uwzględnieniem zasady ważenia interesu ogólnego (społecznego) i interesów indywidualnych - czy w danej, konkretnej sytuacji, należy dać pierwszeństwo stanowi zastanemu na danym terenie, a więc m.in. ochronie prawa własności istniejących obiektów, czy też założeniom planistycznym, tj. planowanemu sposobowi przyszłego zagospodarowania terenu. Takie obowiązki organów gminy wynikają z przepisów regulujących procedurę planistyczną - art. 1 ust. 2 i 3, art. 6, art. 32 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (patrz: wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 878/12; z 22 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1155/17 - CBOSA).
Rację miał organ, który w odpowiedzi na skargę i swym piśmie procesowym zwracał uwagę na wysoką szkodliwość emisji zanieczyszczeń do środowiska pochodzącą z paliw używanych przez skarżącą. Nie ulega w tym kontekście wątpliwości tut. Sądu, że zdrowie i życie mieszkańców Gminy, narażonych na skutki takich emisji, jest wartością nieporównywalnie wyższą od interesu ekonomicznego skarżącej i wykorzystywania przedmiotu własności (przedsiębiorstwa) w celu uzyskania zysku.
Jak wynika z przywoływanego przez pełnomocnika skarżącej art. 140 k.c., właściciel może z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy – ale w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. Te jednak granice, w sprawie niniejszej, zakreśla właśnie po pierwsze plan miejscowy (zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.z.p.), stanowiąc, że skarżąca na prawo do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, mającymi na celu również zapewnienie ochrony interesu publicznego oraz osób trzecich. Po drugie, bez wątpienia sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (choć zgodne z treścią pozwolenia zintegrowanego) byłoby uzasadnione wyłącznie czynnikami ekonomicznymi narażanie życia i zdrowia mieszkańców Gminy przez emisję szkodliwych gazów pochodzących z procesu spalania być może tańszych w zakupie i przez to bardziej opłacalnych, ale wysoko zanieczyszczonych substancji.
W takim też zakresie, powołanie się na naruszenie art. art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 u.p.z.p. jest całkowicie chybione. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który dotyczy wolności człowieka (własności dotyczy bowiem art. 21 ust. 1 ustawy zasadniczej), ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie – w tym dla ochrony środowiska, zdrowia i praw innych osób. Zarzucane przez skarżącą ograniczenia w zakresie korzystania z jej prawa własności znajdują jednak umocowanie ustawowe (art. 6 ust. 1 u.p.z.p.). Podjęte zostały w planie miejscowym zdecydowanie dla realizacji nakazu z art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz 5 u.p.z.p. Nadmienić też należy, że o ile prawo własności i inne prawa ekonomiczne podlegają ochronie, to takiej samej ochronie podlega również zdrowie ludzkie (art. 68 ust. 1 Konstytucji), a z tej ochrony korzysta każdy, kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej - art. 37 ust. 1 Konstytucji RP.
Dlatego też nie został w sprawie naruszony ani art. 1 ust. 2 pkt 7 i 9 u.p.z.p., ani art. 1 ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 7 i 9 u.p.z.p. w sposób wskazany w skardze.
Podnoszony przez pełnomocnika skarżącej zarzut, że zaskarżona w części uchwała podejmowana była w okresie opracowywania studium uwarunkowań przyszłego planu miejscowego nie miał prawnego znaczenia w sprawie, gdyż ustawodawca nie wykluczył takiej możliwości, zaś plan miejscowy z 29 czerwca 2022 r. uchwalony został zgodnie z istniejącym w obrocie prawnym, poprzedzającym go studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy B. z 2015 r.
4. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło