III PZP 24/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, A. Uszoka, w sprawie z powództwa Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział I. w B.-B. przeciwko Michałowi J. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 12 kwietnia 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia należności pieniężnej Przedsiębiorstwa Państwowa Komunikacja Samochodowa z tytułu poniesionych kosztów związanych ze szkoleniem pracownika, do których zwrotu pracownik zobowiązał się w umowie z zakładem pracy"?podjął następującą uchwałę:Do dochodzenia przez Skarb Państwa lub państwowe jednostki organizacyjne należności pieniężnych z tytułu podlegających z mocy umowy zwrotowi kosztów związanych ze szkoleniem droga sądowa jest niedopuszczalna. Należności te podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie § 1 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1986 r. Nr 1, poz. 4).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 23 listopada 1987 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Bielsku-Białej zasądził od pozwanego Michała J. na rzecz strony powodowej - Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział I. w B.-B. - kwotę 112.641 zł. Na zasądzoną sumę składa się m.in. kwota 103.538 zł jako zwrot kosztów związanych ze szkoleniem pozwanego na kursie kierowców. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany podejmując pracę u strony powodowej zobowiązał się w umowie z dnia 7 stycznia 1985 r. przepracować co najmniej 3 lata, a w przypadkach wymienionych w § 5 ust. 2 umowy m.in. w razie wypowiedzenia umowy przez PKS z uwagi na niewywiązywanie się z obowiązków służbowych - do zwrotu faktycznie poniesionych kosztów skierowania na kurs kierowców. Stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez zakład pracy z dniem 28 lutego 1987 r., ze względu na naruszenie przez pozwanego obowiązków służbowych, co uzasadnia uwzględnienie powództwa.Powyższy wyrok zaskarżył pozwany podnosząc zarzuty merytoryczne.Tymczasem Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie rozpoznającemu rewizję pozwanego nasunęły się wątpliwości natury procesowej, którym dał wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozpoznania w trybie art. 391 k.p.c. zagadnieniu prawnym, przytoczonym w sentencji uchwały.Zagadnienie to nie jest nowe w judykaturze Sądu Najwyższego. Już bowiem w uchwale z dnia 24 stycznia 1974 r. III PZP 36/74 (OSNCP 1974, z. 7-8, poz. 128) Sąd Najwyższy na pytanie prawne Sądu Wojewódzkiego w Katowicach: "Czy przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej, do którego działalności nie należy w zasadzie szkolenie kierowców, może w drodze egzekucji administracyjnej dochodzić zwrotu kosztów wyłożonych za pracownika na podniesienie jego kwalifikacji jako kierowcy?" postanowił udzielić następującej odpowiedzi: "Należności pieniężne Przedsiębiorstwa PKS z tytułu poniesionych kosztów związanych ze szkoleniem pracownika, do których zwrotu zobowiązał się pracownik, podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie § 1 pkt. 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. w sprawie wykonywania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279). Jednakże wymienione należności są wyłączone spod egzekucji administracyjnej, jeżeli zobowiązany w terminie dni 7 od dnia doręczenia upomnienia zakwestionuje istnienie lub wysokość tych należności (§ 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia)." Zatem poza wyjątkiem przewidzianym w drugim zdaniu powyższej odpowiedzi do dochodzenia należności objętych pytaniem droga sądowa była wyłączona. Jak wynika z uzasadnienia powyższej uchwały, wątpliwości, które skłoniły Sąd Wojewódzki w Katowicach do wystąpienia z pytaniem, sprowadzały się w istocie do tego, czy objęte nim koszty kursu szkoleniowego dla kierowców ze względu na doraźny, a nie systematyczny charakter tego szkolenia, nie należącego ponadto do zwykłego zakresu działania powodowego przedsiębiorstwa, można zaliczyć do wymienionych w § 1 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. należności pieniężnych Skarbu Państwa lub państwowych jednostek organizacyjnych z tytułu podlegających zwrotowi z mocy przepisów szczególnych lub umowy stypendiów, zasiłków oraz kosztów wykształcenia i innych kosztów związanych ze szkoleniem, które zgodnie z tym przepisem podlegają egzekucji administracyjnej. Pytający sąd nie miał natomiast żadnych wątpliwości co do tego, że objęte wymienionym przepisem należności nie mogą być dochodzone w drodze sądowej. Ustosunkowując się do wątpliwości Sądu Wojewódzkiego Sąd Najwyższy wyjaśnił, że rozważanym przepisem objęte są wszelkie koszty szkolenia, bez względu na jego charakter. Taką wykładnię zakresu przedmiotowego wymienionego przepisu podziela skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejszą sprawę, gdyż przemawia za nią szeroka treść tego przepisu obejmująca nie tylko koszty szkolenia w postaci wyszczególnionych w nim stypendiów, zasiłków i wykształcenia, lecz także "inne koszty związane ze szkoleniem".Z dniem 15 lutego 1986 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1986 r. Nr 1, poz. 4), które uchyliło poprzednie rozporządzenie w tym przedmiocie z dnia 27 września 1966 r. Również, to nowe rozporządzenie w § 1 pkt 11 stanowi, że należności pieniężne przypadające Skarbowi Państwa lub państwowym jednostkom organizacyjnym "z tytułu podlegających zwrotowi z mocy przepisów szczególnych lub umowy stypendiów, zasiłków oraz kosztów wykształcenia i innych kosztów związanych ze szkoleniem" podlegają egzekucji administracyjnej. Brak w tym nowym rozporządzeniu odpowiednika przepisu § 1 ust. 2 uchylonego rozporządzenia powoduje, że egzekucja administracyjna powyższej należności nie jest wyłączona również wtedy, gdy dłużnik w odpowiedzi na otrzymane od wierzyciela upomnienie zakwestionował istnienie należności lub jej wysokość. Dłużnik może natomiast zgodnie z art. 2 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania powyższej ustawy kwestionować istnienie lub wysokość egzekwowanej należności w drodze procesu sądowego o ustalenie, że należność ta nie istnieje lub istnieje w niższej wysokości. Natomiast dochodzenie rozważanej wierzytelności, jako podlegającej bezpośredniemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, jest w drodze sądowej niedopuszczalne (art. 2 § 3 k.p.c.) i pozew w takiej sprawie podlega zgodnie z art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. odrzuceniu.Powyższe rozwiązania uzasadniają udzielenie na przedstawione pytanie odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały. Jest ona dostosowana do treści § 1 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na którym została oparta, a który odnosi się do wymienionych w nim należności bez względu na to, kto jest dłużnikiem, zaś wierzycielem ich jest Skarb Państwa lub państwowa jednostka organizacyjna. Zawężenie odpowiedzi do pracownika było w niniejszej sprawie tym bardziej niewskazane, że okoliczność, czy strony łączył w chwili zawierania umowy o zwrot kosztów szkolenia stosunek pracy, jest między nimi sporna.Przedstawiając pytanie, na które odpowiedź zawiera niniejsza uchwała, Sąd Wojewódzki w Krakowie nie miał wątpliwości co do przedmiotowego zakresu kosztów szkolenia objętych wymienionym przepisem, lecz jego wątpliwości dotyczyły wyłączenia przez ten przepis drogi sądowej do dochodzenia należności objętych pytaniem i spowodowane były okolicznością, że Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 26 marca 1986 r. III PZP 17/86 (OSNCP 1987, z. 2-3, poz. 26) oraz z dnia 15 lipca 1986 r. III PZP 40/86 (OSNCP 1987, z. 5-6, poz. 80) udzielił wykładni prawnomaterialnej w sprawach, w których państwowe jednostki organizacyjne dochodziły podlegających - na podstawie umowy - zwrotowi kosztów szkolenia. Istotnie, przejście do porządku nad drogą sądową w tych sprawach mogło uzasadniać wątpliwość Sądu Wojewódzkiego wyrażoną w przedstawionym pytaniu, nie stanowi natomiast argumentu, który by uzasadniał zajęcie odmiennego stanowiska od wyrażonego w sentencji niniejszej uchwały.