III UZP 16/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie: SN Z. Stypułkowska, SW A. Sawczuk. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie wniosku Tadeusza M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie o podstawę wymiaru emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 25 marca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Według jakich zasad po dniu 1 lipca 1985 r. należy wliczać do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dodatkowe wynagrodzenie wypłacane za pracę wykonywaną przy sporządzaniu sprawozdania rachunkowego za okres poprzedni (premię bilansową)?"powziął następującą uchwałę:Przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury premię bilansową dolicza się do wynagrodzenia z tych miesięcy zatrudnienia, w których były prowadzone prace nad sporządzeniem bilansu (§ 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent - Dz. U. Nr 18, poz. 77).Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Tadeusz M. pobiera od dnia 1 września 1986 r. emeryturę, obliczoną od przeciętnego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, tj. od dnia 1 września 1985 r. do dnia 31 sierpnia 1986 r. Przy obliczaniu podstawy wymiaru organ rentowy uwzględnił z kwoty 25.000 zł wypłaconej tytułem premii bilansowej w maju 1986 r. tylko kwotę 8.333 zł. Zdaniem organu rentowego, premia bilansowa za sporządzenie bilansu za rok 1985 podlega uwzględnieniu tylko w części, tj. za 4 miesiące 1985 r., a mianowicie za miesiące od września do grudnia tego roku. Kwota premii bowiem podlega podzieleniu przez 12, tj. liczbę miesięcy w roku, i następnie uwzględnieniu tylko za te miesiące, z których zarobki przyjmowane są do obliczenia podstawy wymiaru renty. Ponieważ w przypadku wnioskodawcy - przy obliczaniu podstawy wymiaru z 1985 r. uwzględnia się wynagrodzenie tylko za miesiące wrzesień - grudzień, przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury należy doliczyć tylko tę część premii bilansowej, która przysługuje za te miesiące, tj. po 1/12 kwoty za każdy z tych miesięcy.W odwołaniu do sądu wnioskodawca domagał się uwzględnienia całej kwoty 25.000 zł. Zdaniem wnioskodawcy, premię bilansową bowiem należy doliczyć do wynagrodzenia za maj 1986 r., w którym premia została wypłacona.Według wnioskodawcy, premia bilansowa za sporządzenie bilansu nie jest wynagrodzeniem dodatkowym za rok 1985, lecz jednorazowym wynagrodzeniem zaliczanym do wynagrodzenia za miesiąc, w którym została wypłacona, i obciążającym - zgodnie z obowiązującymi przepisami - osobowy fundusz płac za 1986 r. Sąd rozpoznając sprawę uznał, że zachodzą poważne wątpliwości prawne, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawca zgłosił wniosek o przyznanie emerytury w dniu 30 lipca 1986 r. Zgodnie zatem z § 15 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77), przy ustalaniu podstawy wymiaru jego emerytury stosuje się przepisy tego rozporządzenia.W myśl § 6 tegoż rozporządzenia składniki wynagrodzenia pobierane w odstępach czasu dłuższych niż miesiąc oblicza się w stosunku miesięcznym i dolicza do wynagrodzenia z tych miesięcy zatrudnienia, za które wynagrodzenie to przysługuje. Dla właściwego zrozumienia tego przepisu w aspekcie uwzględnienia przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych kwot wypłacanych tytułem premii bilansowej celowe jest porównanie tego przepisu z odpowiednim przepisem regulującym tę kwestię w dotychczasowym stanie prawnym. Obowiązujące do dnia 30 czerwca 1985 r. rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy, Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty ... (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.) stanowiło w § 9 ust. 2 (zdanie drugie), że dodatkowe wynagrodzenie wypłacane za pracę wykonaną przy sporządzeniu sprawozdania rachunkowego za okres poprzedni (premia bilansowa) dolicza się do zarobku za miesiąc, w którym zostało wypłacone. W dotychczasowym stanie prawnym istotne znaczenie przypisywano więc dacie, w której wynagrodzenie to zostało wypłacone. Obowiązujące od dnia 1 lipca 1985 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. nie zawiera w § 6 takiego unormowania. Oznacza to, że ustawodawca odstąpił od dotychczasowego kryterium, w związku z czym nie ma obecnie istotnego znaczenia data wypłaty premii bilansowej. Z treści § 6 wynika natomiast, że o tym, w jaki sposób przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych należy uwzględniać premię bilansową, decyduje okoliczność, za jakie miesiące ten składnik wynagrodzenia przysługuje. Świadczy o tym w szczególności druga cześć tego przepisu stanowiąca, że określone w tym przepisie składniki wynagrodzenia dolicza się "do wynagrodzenia z tych miesięcy, za które wynagrodzenie to przysługuje".Dlatego decydujące znaczenie ma okoliczność, w jakim okresie były prowadzone prace nad sporządzeniem bilansu. W świetle bowiem § 6 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych składnik wynagrodzenia, jakim jest premia bilansowa, należy obliczyć w stosunku miesięcznym i doliczyć do wynagrodzenia z tych miesięcy zatrudnienia, za które wynagrodzenie to przysługuje. To zaś, czy kwota wypłacona tytułem premii bilansowej w całości zostanie uwzględniona przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczenia, będzie zależało od tego, czy wszystkie miesiące zatrudnienia, w których były prowadzone prace nad sporządzeniem bilansu, wchodzą do okresu, z którego wynagrodzenia przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru świadczenia (art. 16 ust. 1 ustawy o z.e.p. i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r.).Praktyka wykazuje, że z reguły prace nad sporządzeniem bilansu za rok poprzedni wykonywane są w pierwszym kwartale następnego roku. Mogą jednak występować sytuacje, że prace te trwają krócej lub dłużej. W każdym jednak przypadku mogą być uwzględnione tylko te miesiące, w których były prowadzone te prace. Od tego zależy więc, czy i w jakim zakresie premia bilansowa może być uwzględniona przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczenia - niezależnie od daty wypłaty tego składnika wynagrodzenia.Za takim poglądem także przemawiają podstawowe zasady prawa pracy, zwłaszcza zasady wyrażone w art. 13 k.p., że pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za pracę, odpowiednio do jej rodzaju, ilości i jakości. Jak zaś wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85 (OSNCP 1986, z. 5, poz. 64), w świetle zasad wyrażonych w tym przepisie istnieje związanie składników wynagrodzenia za pracę z okresem rozliczeniowym, za który składniki te przysługują. Wprawdzie wymieniona uchwała SN dotyczy premii z zysku, jednakże rozważania dotyczące powiązania składników wynagrodzenia z okresu rozliczeniowego, w którym praca była wykonywana, są pomocne także przy udzielaniu odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, a w szczególności do stwierdzenia, że przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty premię bilansową dolicza się do wynagrodzenia z tych miesięcy zatrudnienia, w których były prowadzone prace nad sporządzeniem bilansu, przy czym nie ma istotnego znaczenia data wypłaty tego składnika wynagrodzenia. Nie może zatem uzyskać aprobaty stanowisko pozwanego organu rentowego, że premię bilansową należy traktować jako wynagrodzenie przysługujące za rok rozliczeniowy w bilansie.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.Podjęta uchwała jest zgodna ze stanowiskiem zajętym na rozprawie przed Sądem Najwyższym przez pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oraz przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL.