VI KZP 49/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: W. Gruber (sprawozdawca), W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marka Z., oskarżonego o czyn określony w art. 208 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu - postanowieniem z dnia 25 września 1987 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy czyny jednostkowe będące wykroczeniami mogą wchodzić wraz z przestępstwami w skład przestępstwa ciągłego oraz - w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej - jak należy kwalifikować takie przestępstwo ciągłe?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak w punkcie pierwszym uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1972 r. -VI KZP 44/72 (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 20).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione pytanie prawne było już przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1972 r. - VI KZP 44/72 (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 20).Na pytanie: "Czy dopuszczalne jest przyjęcie konstrukcji przestępstwa ciągłego w sytuacji, gdy poszczególne elementy tego przestępstwa wyczerpują znamiona przestępstw przewidzianych w różnych przepisach części szczególnej kodeksu karnego albo znamiona wykroczeń, oraz czy w takiej sytuacji może mieć zastosowanie przepis art. 10 § 2 k.k.", Sąd Najwyższy w wymienionej uchwale udzielił odpowiedzi twierdzącej.W rozważaniach zawartych w uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy oparł się na argumentacji powołanej w uchwale połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 8 kwietnia 1966 r. - VI Ko 42/62 (OSNKW 1966, z. 7, poz. 69), dotyczącej materialnej prawomocności osądu czynów ujętych jako przestępstwo ciągłe. Wskazano tam, że "(...) przestępstwo ciągłe, stanowiące instytucję prawa karnego materialnego, jest przestępstwem wieloczynowym i że (...) racją łączenia poszczególnych czynów w jedno przestępstwo ciągłe jest konieczność należytego ustalenia oraz oceny stopnia społecznego niebezpieczeństwa całego kompleksu przestępnej działalności sprawców. Skoro więc przestępstwem ciągłym jest szereg czynów, to o stopniu społecznego niebezpieczeństwa tego przestępstwa stanowi społeczne niebezpieczeństwo całego kompleksu przestępnej działalności sprawcy objętej tym przestępstwem, niezależnie od stopnia społecznego niebezpieczeństwa poszczególnych czynów wchodzących w skład przestępstwa ciągłego".Należy zwrócić tu uwagę na fakt, że w powołanej uchwale z 1972 r. Sąd Najwyższy podkreślił, iż uchwała Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z 1966 r.: "(...) dotyczyła problemu rei iudicatae w związku ze sprawą, w której poszczególne czyny, wchodzące w skład przestępstwa ciągłego, gdyby rozpatrywano je oddzielnie, stanowiłyby przestępstwa, nie zaś wykroczenia, dlatego w uzasadnieniu tej uchwały mowa jest jedynie o czynach przestępnych." Jednakże - jak dalej stwierdził Sąd Najwyższy: "(...) z istoty przestępstwa ciągłego w rozumieniu omawianej uchwały wynika, że fakt, iż wszystkie czyny - lub tylko niektóre z nich - rozpatrywane oddzielnie stanowiłyby wykroczenia, nie stoi na przeszkodzie przyjęciu konstrukcji przestępstwa pod warunkiem, że cała działalność oskarżonego (wszystkie czyny łącznie) stanowi przestępstwo i spełnia warunki przestępstwa ciągłego, o których mowa w cytowanej uchwale."W dalszej części tego uzasadnienia Sąd Najwyższy - rozwijając pojęcie jednorodzajowości jako jednego z kryteriów przestępstwa ciągłego - stwierdził m.in. że aczkolwiek najczęściej jednorodzajowość sprowadza się do takiej samej kwalifikacji prawnej poszczególnych czynów, to jednak możliwe jest - np. w razie zagarnięcia mienia różnej wartości i popełnienia wprawdzie w nie identyczny, lecz w podobny sposób - że poszczególne czyny wchodzące w skład przestępstwa ciągłego będą zawierały znamiona określone w różnych przepisach (np. w art. 203 § 1, art. 203 § 2 i art. 208 k.k.; w art. 119 § 2 k.w. albo w art. 199 § 1, art. 199 § 2, art. 201 k.k.; w art. 119 § 1 k.w.). Oczywiście podstawą przyjęcia konstrukcji przestępstwa ciągłego jest ustalenie, że wszystkie czyny, niezależnie od ich formy zjawiskowej i kwalifikacji prawnej, odpowiadają warunkom, o których mowa w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego z 1972 r.Jeżeli zaś chodzi o wartość mienia - to o kwalifikacji prawnej decyduje wartość objęta przestępstwem ciągłym, nie zaś poszczególnymi czynami, wchodzącymi w jego skład.Identyczne stanowisko w odniesieniu do przestępstw i wykroczeń przeciwko mieniu zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 lutego 1971 r. - I KR 231/70 (OSNPG 1971, z. 7-8, poz. 117), stanowiąc, iż: "(...) przestępstwem ciągłym mogą być objęte (...) także i drobne kradzieże o wartości przedmiotu przestępstwa nie przekraczającej kwoty 300 zł. Dotyczy to wypadków, jeżeli przestępstwa te zostały popełnione w ramach działalności przestępczej oskarżonego określonej przypisanym mu przestępstwem ciągłym."W wyroku z dnia 19 października 1976 r. - I KR 185/76 (OSNPG 1977, z. 3, poz. 20) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że możliwe jest: "(...) przyjęcie przestępstwa ciągłego, którego poszczególne fragmenty, gdyby je oceniać oddzielnie, stanowiłyby wykroczenia. Jednakże w takim wypadku trzeba ze szczególną ostrożnością podchodzić do zagadnienia, czy te poszczególne fragmenty popełnione są z podjętym z góry zamiarem albo czy zostają one we wzajemnym czasowo - przestrzennym związku polegającym na identyczności i podobieństwie ich popełnienia."Podobne stanowisko w odniesieniu do przestępstw i wykroczeń przeciwko mieniu zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 grudnia 1977 r. - VII KZP 50/77 (OSNKW 1978, z. 1, poz. 3), stwierdzając w tezie trzeciej tej uchwały: "W skład przestępstwa ciągłego wchodzić mogą przestępstwa zagarnięcia mienia zarówno społecznego, jak i prywatnego oraz kradzieże i przywłaszczenia takiego mienia, stanowiące wykroczenia."W związku z treścią wymienionych uchwał (potwierdzają to także powołane wyroki) ukształtowała się w tej mierze jednolita linia orzecznictwa Sądu Najwyższego.Dlatego też stwierdzić należy, że powołana uchwała z dnia 30 listopada 1972 r. - VI KZP 44/72 jest nadal aktualna i zawiera pełną odpowiedź na postawione przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu pytanie prawne. Dotyczy to także kwestii, o której mowa w drugiej części tego pytania.Na koniec należy nadmienić, że nie sposób zgodzić się z poglądem wymienionym w uzasadnieniu pytania prawnego, jakoby wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1975 r. - IV KR 340/75 (OSNKW 1975, z. 6, poz. 73) świadczył o innym stanowisku niż prezentowane w omówionych wyżej uchwałach. Wyrok ten bowiem nie dotyczył omawianej obecnie kwestii, a rozstrzygał sprawę wielokrotności działania (lub zaniechania), która dopiero łącznie powoduje skutek mający znaczenie dla bytu przestępstwa określonego w art. 218 § 1 k.k. Przestępstwo określone w tym przepisie należy do tzw. przestępstw wieloczynowych (np. art. 184, 185, k.k.), które w zasadzie nie mają charakteru przestępstwa ciągłego.