I GSK 1361/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Sp. j. w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2025 r. sygn. akt I SAB/Bd 2/25 w sprawie ze skargi P. Sp. j. w Z. na bezczynność Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach w przedmiocie bezczynności organu w sprawie nierozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty w opłacie radiowo-telewizyjnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. Sp. j. w Z. na rzecz Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 3 czerwca 2025 r., sygn. akt I SAB/Bd 2/25 oddalił skargę P. E. P., M. P. Spółka jawna (dalej "strona", "skarżący", "spółka") na bezczynność Poczty Polskiej S.A. w przedmiocie nierozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty w opłacie radiowo-telewizyjnej. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy Strona wniosła skargę na bezczynność Poczty Polskiej S.A. w sprawie zaniechania rozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty w opłacie radiowo-telewizyjnej (abonament RTV) za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2023 r. oraz jej zwrotu. W skardze wniosła o zobowiązanie Poczty Polskiej S.A. do wyliczenia należnej od skarżącej opłaty abonamentowej za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2023 r., w tym do ustalania ewentualnej nadpłaty oraz do jej zwrotu na rzecz strony w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skarżący, wskazując na treść art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (dalej "ustawa o rehabilitacji"), podał, że prowadzący zakład pracy chronionej jest zwolniony z opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym. Spółka jest takim zakładem i w związku z tym jest zwolniona z obowiązku uiszczania abonamentu RTV. Na początku 2023 r. Poczta Polska S.A. wszczęła przeciwko spółce egzekucję opłaty w postaci abonamentu radiowo-telewizyjnego za okres od 2018 do 2023 r. i w związku z tym ściągnęła z tego tytułu w drodze egzekucji sumę 79.009,60 zł. Skarżąca podała, że wielokrotnie występowała do Poczty Polskiej z prośbą o zwrot wskazanej i wyegzekwowanej sumy podnosząc, że jest zwolniona z wszelkich opłat, w tym z opłat radiowo-telewizyjnych. Pismem z dnia 29 stycznia 2025 r. skarżąca złożyła ponaglenie do Poczty Polskiej S.A. z prośbą o stwierdzenia nadpłaty i jej zwrot. W odpowiedzi na skargę Poczta Polska S.A. wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że nie zgodziła się ze stanowiskiem spółki, że zaniechała rozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty w opłacie radiowo-telewizyjnej za okres od 01 stycznia 2018 r. do 31 marca 2023 r. oraz jej zwrotu. Na każdą korespondencję, wpływającą do Poczty Polskiej S.A. została udzielana w ciągu dwóch miesięcy odpowiedź, której treść, zgodnie z prawem, opiera się na obowiązujących uregulowaniach prawnych. Ponadto Poczta stwierdziła, że nie jest uprawniona do wydawania decyzji administracyjnej. Wskazała, że wykonuje zadania zlecone w zakresie opłat abonamentowych wyłącznie w trybach i zakresie określonym w ustawie z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1689, dalej "u.o.a."), która daje tylko w jednym przypadku, na podstawie art. 7 ust. 6 tej ustawy uprawnienie i obowiązek wydania decyzji administracyjnej, tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Żaden przepis wskazanej ustawy nie upoważnia do wydawania decyzji w innych sprawach. Następnie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 3 czerwca 2025 r., sygn. akt I SAB/Bd 2/25 ją oddalił. Sąd I instancji wskazał na pojęcie bezczynności i przewlekłości postępowania. Wyjaśnił, że bezczynność zachodzi wtedy, gdy sprawy nie rozpatrzono w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość ma miejsce, gdy postępowanie trwa dłużej niż jest to niezbędne do wyjaśnienia sprawy. Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi jest bezczynność Poczty Polskiej S.A. w rozpoznaniu wniosku spółki o zwrot nadpłaty w opłacie radiowo-telewizyjnej za okres od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 marca 2023 r. W skardze spółka domaga się, aby Poczta Polska potwierdziła istnienie lub nieistnienie nadpłaty w opłacie radiowo-telewizyjnej za wskazany okres. Wyjaśnił, że u.o.a. reguluje tryb, zasady sposób obliczania opłaty i czynności jakie w tym zakresie podejmuje organ i odnosi się zarówno do opłaty należnej, jak i zwrotu opłaty nienależnej, co oznacza, iż zarówno zwrot nadpłaty, jak i odmowa zwrotu opłaty winna być dokonywane wyłącznie w drodze czynność materialno-technicznej, a zatem nie jest wymagane wydanie decyzji administracyjnej. Następnie skarżący, na podstawie art. 173 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżam w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w dniu 3 czerwca 2025 r. w sprawie I SAB/Bd 2/25, oddalającego skargę na bezczynność Poczty Polskiej S.A. w sprawie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nadpłaty w opłacie radiowo - telewizyjnej (abonament RTV) za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2023 r. oraz jej zwrotu i zarzucam mu: - rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. 3 § 2 pkt 8 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na przyjęciu, że odmowa dokonania czynności materialno-technicznej przez Pocztę Polską S.A. poprzez zwrot nadpłaty abonamentu RTV na rzecz skarżącego nie stanowi przejawu "bezczynności" w rozumieniu w/w przepisu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i wniósł o uchylenie wskazanego wyroku WSA z dnia 3 czerwca 2025 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych wraz ze zwrotem uiszczonej przez wierzyciela opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnosząca skargę kasacyjną złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś organ, w terminie czternastu dni od doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wyrażona w tym przepisie zasada oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne, zawarte w skardze kasacyjnej, przyczyny zaskarżenia determinują zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy na nowo, w takim zakresie, jak czyni to Sąd I instancji. Kierunek czynności kontrolnych, jakie Naczelny Sąd Administracyjny może podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wyznaczają podstawy sformułowane w skardze kasacyjnej. Na wstępie należy zauważyć, że w art. 37 k.p.a. ustawodawca przyznał stronie instrumenty prawne umożliwiające podjęcie obrony przed uchylaniem się organu administracji publicznej od sprawnego i szybkiego załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych, ani w terminie ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy ponaglenie. W art. 37 § 1 k.p.a. zdefiniowane zostało pojęcie bezczynności (pkt 1) i przewlekłości (pkt 2). Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. przez bezczynność należy rozumieć niezałatwienie sprawy w terminie wynikającym z przepisów prawa ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a., natomiast przewlekłość występuje wówczas, gdy postępowanie prowadzone jest dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Pojęciem bezczynności określa się więc stan niezgodny z prawem, wywołany niezałatwieniem w terminie sprawy indywidualnej. Z bezczynnością mamy do czynienia nie tylko wtedy, gdy w ustalonym prawem terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale także wówczas, gdy prowadził postępowanie w sprawie i podejmował pewne czynności, lecz nie zakończył go wydaniem w ustawowym terminie rozstrzygnięcia (por. T. Woś [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, s. 138). Upływ ustawowego bądź wyznaczonego terminu będzie więc oznaczał powstanie stanu bezczynności organu prowadzącego postępowanie. Stan ten może powstać zarówno wskutek niepodjęcia jakichkolwiek działań przez organ, jak i wówczas, gdy w postępowaniu były przez organ podejmowane czynności. O przewlekłości postępowania może natomiast świadczyć wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy czy nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Stosownie do art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie decyduje sam tylko przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania tejże bezczynności. Chodzi tutaj o wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, takim jak oczywiście lekceważący stosunek organu do złożonego wniosku strony, duże natężenie braku woli organu w załatwieniu wniosku, działanie organu wbrew określonym standardom, bez jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla takiej praktyki (por. wyroki: WSA w Warszawie z 9 września 2016r., VIII SAB/Wa 49/16; WSA w Krakowie z 8 września 2016r., II SAB/Kr 126/16; WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 lipca 2016r., II SAB/Go 43/16; WSA w Gliwicach z 6 lipca 2015r., IV SAB/Gl 22/16; WSA w Bydgoszczy z 4 lipca 2016r., II SAB/Bd 56/16 i WSA w Gdańsku z 8 czerwca 2016r., II SAB/Gd 86/16; orzeczenia dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce w sytuacji, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające winę organu za tę bezczynność (por. wyroki NSA z: 21 marca 2018r., II OSK 3253/17; 10 października 2018r., II OSK 721/18; 10 stycznia 2017r., II FSK 3646/14; 8 lipca 2015r., I OSK 237/15, tamże). Ocena czy doszło do rażącego naruszenia prawa musi być dokonana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie. Przechodząc do sformułowanego przez skarżącego kasacyjnie zarzutu należy uznać go za niezasadny. Jego istota sprowadza się do tego, że organ, któremu zarzucana jest bezczynność, posiada kompetencję do załatwienia sprawy w formie decyzji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni ocenę prawną ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonaną przez Sąd I instancji. WSA w Bydgoszczy prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie organ nie był umocowany do wydania decyzji a tym samym, że nie można mówić o bezczynności w tym zakresie. Bezczynność, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ma miejsce wówczas, gdy organ w terminach określonych przepisami prawa, nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., sygn. akt I GSK 1538/2, wyrok WSA w Gliwicach z 25 lipca 2012 r., sygn. akt III SAB/Gl 3/12, tamże). O bezczynności organu bowiem można mówić jedynie wtedy, kiedy organ ma kompetencje do wydania żądanego aktu. Tylko w jednej sytuacji jak wskazał organ i zaakceptował Sąd I instancji, Poczta Polska S.A. ma uprawnienie do wydania decyzji to jest, gdy stwierdzi używanie odbiornika bez rejestracji i wówczas nakazuje jego zarejestrowanie zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 6 u.o.a. Oznacza to, że skoro organ ten nie miał umocowania do wydania decyzji to nie można było mówić o bezczynności polegającej na jej niewydaniu. Jak prawidłowo wskazał organ i zaakceptował WSA w Bydgoszczy u.o.a. kompleksowo reguluje tryb, zasady, sposób obliczania opłaty i czynności jakie w tym zakresie podejmuje organ, to odnosi się zarówno do opłaty należnej, jak i do zwrotu opłaty nienależnej, co oznacza, iż zarówno zwrot nadpłaty, jak i odmowa zwrotu opłaty winna być dokonywana przez Pocztę Polską S.A. w trybie pozaprocesowym, jako czynność materialno-techniczna, nie wymagająca wydania decyzji. Gdyby wniosek skarżącej uznano za zasadny - wówczas realizacja żądania nastąpiłaby poprzez zwrot żądanej kwoty. Należy zauważyć, że Poczta Polska S.A. udzieliła odpowiedzi w pismach z dnia: 17 listopada 2023 r., 29 lutego 2024 r. i 23 lipca 2024 r., a do ponaglenia ustosunkowała się w piśmie z dnia 20 lutego 2025 r. Poczta Polska S.A. odniosła się także do pism skierowanych przez skarżącą do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, następnie przekazanych przez KRRiT zgodnie z właściwością do operatora pocztowego. W ww korespondencji wskazano m.in., że w myśl art. 5 ust. 2 u.o.a., zakłady pracy chronionej nie zostały ujęte jako podmioty zwolnione z obowiązku rejestracji i że nie stwierdziła nadpłaty. Należy więc zaznaczyć, że na każdą korespondencję, która wpływała do Poczty Polskiej S.A., była udzielana odpowiedź. W pismach uzasadniono, że w oparciu o obowiązujące regulacje prawne Poczta Polska S.A. nie posiada podstaw prawnych do zwrotu wyegzekwowanych przez organ egzekucyjny należności. Udzielone więc przez organ odpowiedzi na pisma skarżącej wyczerpywały obowiązki Poczty Polskiej w zakresie wniosków o zwrot nadpłaty. Naczelny Sąd Administracyjne stwierdza, że WSA w Bydgoszczy prawidłowo uznał że Poczta Polska S.A. nie dopuściła się bezczynności w załatwieniu wniosku spółki o zwrot nienależnie pobranej opłaty abonamentowej. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).