I OSK 1882/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 995/17 w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr Rep. [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 995/17 - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalił skargę Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017r. nr Rep. [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. J., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie mimo, iż nie są one zgodne z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie w jakim przedmiotowe przepisy ustawy o kierujących pojazdami uniemożliwiają zwrócenie kierującemu prawa jazdy kategorii, których nie objął środek karny orzeczony wobec tego kierującego przez sąd powszechny, 2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak uchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2017 r. pomimo, że organy administracji, które wydały przedmiotowe decyzje naruszyły przepisy prawa materialnego w postaci art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami poprzez ich niewłaściwe zastosowanie mimo ich niezgodności z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie w jakim przedmiotowe przepisu ustawy o kierujących pojazdami uniemożliwiają zwrócenie kierującemu prawa jazdy kategorii, których nie objął środek kamy orzeczony wobec tego kierującego przez sąd powszechny. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o: 1. uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2017 jako niezgodnych z przepisami prawa materialnego tj. wydanych przy niezasadnym zastosowaniu przepisów ustawowych w postaci art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, mimo że są one niezgodne z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, ewentualnie: uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, 3. zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej w niniejszej sprawie z urzędu. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów, wskazując również na błędną wykładnię art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zasadności zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. to jest na obrazie prawa materialnego oraz istotnym naruszeniu przepisów proceduralnych, przy czym zarzuty przytoczone w ramach obu podstaw kasacyjnych były ze sobą powiązane, co uzasadnia ich łączne rozpoznanie. Przypomnieć na wstępie należy, że z ustaleń Sądu I instancji wynikało, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017 r. Sąd Rejonowy w Ostródzie uznał Z. J. za winnego popełnienia przestępstwa prowadzenia samochodu osobowego w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości, tj. czynu z art. 178a § 1 Kodeksu karnego i orzekł wobec niego m.in. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B na okres 5 lat. Następnie pismem z dnia 7 sierpnia 2017 r. skarżący wystąpił do Starosty Ostródzkiego o zwrot prawa jazdy potwierdzającego posiadanie przez niego uprawnień w kategorii C, C+E i T. Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...], Starosta [...], działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 978, dalej jako "u.k.p."), odmówił wydania skarżącemu prawa jazdy z uprawnieniami kategorii C i CE. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. Organy administracji stanęły na stanowisku, że w świetle przepisów art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 powołanej ustawy osobie, wobec której orzeczony został środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B, nie może zostać zwrócone prawo jazdy obejmujące uprawnienia w zakresie kategorii C i CE. Wskazały, że skarżący będzie mógł ubiegać się o wydanie prawa jazdy kategorii C i CE po odbyciu orzeczonego środka karnego. Może natomiast ubiegać się o wydanie prawa jazdy kategorii T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. J. na ww. decyzję Kolegium. Dokonując wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., Sąd podzielił pogląd organów, że w obecnym porządku prawnym, regulowanym przez u.k.p., w stosunku do osoby ubiegającej się o zwrot (wydanie) prawa jazdy, nie może być zwrócone (wydane) prawo jazdy kategorii C i CE w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały zatem rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Z. J., zarzucając Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie stanowiących materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji przepisów art. 12 ust. ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. (mimo ich niezgodności z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej), poprzez przyjęcie, iż orzeczony wobec niego wyrokiem Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 30 czerwca 2017 r. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B skutkował odmową wydania zatrzymanego prawa jazdy w posiadanych dotąd przez niego kategoriach C i C+E, a co do których to kategorii sąd karny nie orzekł zakazu. Powyższe – jak twierdził skarżący – doprowadziło zaś do nieuprawnionego rozszerzenia zakresu orzeczonego przez sąd środka karnego, a w konsekwencji skutkowało brakiem uchylenia obu decyzji administracyjnych wydanych w sprawie. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. (obowiązującej w dacie orzekania przez organy) prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Zgodnie natomiast z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. W przedmiotowej sprawie, jak wskazano wyżej, wobec skarżącego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 30 czerwca 2017 r. został orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B na okres 5 lat. Skoro tak to organy i Sąd słusznie przyjęły, że wskutek powyższego orzeczenia spełniona została przesłanka zawarta w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. i odmówiły skarżącemu wydania prawa jazdy w zakresie kategorii C i C+E w okresie w jakim obowiązuje orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii B. Powyższe sankcje administracyjne wynikają wprost z treści cytowanych przepisów i mimo, że wykraczają one poza orzeczony w prawomocnym wyroku środek karny, to odmowna decyzja w tym zakresie stanowi realizację ustawowego zakazu wydania lub zwrotu wnioskowanego przez skarżącego dokumentu. Zatem zgodnie z treścią art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami organ nie może uwzględnić wniosku o wydanie lub zwrot prawa jazdy innych kategorii w okresie obowiązywania orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii B. Skoro wobec skarżącego zastosowano środek karny w tej właśnie postaci to nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia o zwrocie prawa jazdy w zakresie kategorii C i C+E. Jak wskazano wyżej źródłem tego ograniczenia nie jest sam wyrok karny, ale norma ustawowa zawarta w cytowanym przepisie i skonkretyzowana w decyzji odmawiającej wydania lub zwrotu prawa jazdy. Niewątpliwie na mocy powyższych przepisów u.k.p., skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może (zależy od danej sytuacji faktycznej) być rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzania pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim dokumentem. Sam jednak fakt skazania strony i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych, niż prawo karne, gałęzi prawa. Z przepisu art. 12 ust. 2 u.k.p. jasno wynika, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów, przemawia bowiem nie tylko rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie, ale również art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, przy czym ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Bez systemu sankcjonowania działań, godzących w tę wartość, jej ochrona nie byłaby zaś możliwa. Słusznie więc zauważył Sąd I instancji, że regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 u.k.p. ma bardzo istotne uzasadnienie celowościowe. Jej celem jest (czasowe) wykluczenie z ruchu drogowego tych kierowców, którzy swoim zachowaniem wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Z punktu widzenia racjonalności ustawodawcy, jak również chronionej konstytucyjnie wartości bezpieczeństwa publicznego, nie da się bowiem zaakceptować sytuacji, w której osoba naruszająca w bardzo poważnym stopniu zasady ruchu drogowego, mogłaby nadal być użytkownikiem tego ruchu prowadząc bez ograniczeń pojazdy wymagające wyższej kategorii uprawnień, niż te, których czasowo została pozbawiona (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2412/16; z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2109/16; z 15 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2514/14; z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14; z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14; z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 678/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 888/14, z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2715/16, z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 105/16, z dnia 17 maja 2019 r.; dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, błędne jest również stanowisko skarżącego jakoby, działanie organu na podstawie wskazanych wyżej przepisów ingerowało w prawomocny wyrok sądu karnego. To właśnie prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii leży bowiem u podstaw możliwości zastosowania przez organ art. 12 ust. 2 u.k.p. Adresatem tego przepisu jest właśnie organ administracji publicznej, a sfera jego stosowania nie dotyczy sprawy sankcji karnej, o której rozstrzygał sąd karny. Choć zatem obie sfery są ze sobą w tym przypadku funkcjonalnie powiązane, sprawa, rozstrzygana przez organ administracyjny jest sprawą odrębną od sprawy zakończonej wyrokiem karnym. Wskazać trzeba, że sposób orzekania sądu karnego w sprawie zagrożonej sankcją zakazu prowadzenia pojazdów jest determinowany specyfiką sankcji karnej, która musi być bardzo ściśle powiązana z zachowaniem sprawczym. Stosowanie art. 12 ust. 2 u.k.p. przez organy administracji publicznej opiera się natomiast na zupełnie innych przesłankach, gdyż chodzi tu nie o sankcję, lecz - jak już wcześniej wspomniano - o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Decyzja organu administracji konkretyzuje jedynie obowiązujące (również wobec skarżącego) zakazy, wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, a które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony przez sąd karny środka karnego. Z tych wszystkich względów nie można podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, że prezentowana przez Sąd i instancji wykładnia przepisu art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. jest sprzeczna z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Reasumując stwierdzić trzeba, że w ustalonych okolicznościach sprawy organy administracji i Sąd Wojewódzki dokonały prawidłowej wykładni, jak również prawidłowo zastosowały art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt. 2 i 3 u.k.p., uznając, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii B, pozbawiał skarżącego również prawa do wydania (zwrotu) prawa jazdy kategorii C, C+E. Tym samym dokument prawa jazdy uprawniający do prowadzenia pojazdów powyższych kategorii nie mógł być zwrócony skarżącemu w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądu karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Brak było zatem podstaw do uchylenia przez Sąd Wojewódzki zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zarzuty naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.w zw. art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. w zw. z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP były więc niezasadne. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy orzeka właściwy wojewódzki sąd administracyjny ( art. 254 §1 p.p.s.a.).