II GSK 76/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi M. J. [...] w T. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 41/08 w sprawie ze skargi kasacyjnej M. J. [...] w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 685/05 w sprawie ze skargi M. J. [...] w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2. zwrócić ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego M. J. [...] w T. 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 41/08, odrzucił skargę kasacyjną M. J. [...] w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 685/05, w sprawie ze skargi M. J. [...] w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] czerwca 2005 r. w przedmiocie zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Pismem z 13 stycznia 2022 r., skarżący zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. postanowieniem NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 41/08, domagając się uchylenia postanowienia oraz poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 685/05 oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie art. 271 § 1 w zw. z § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) z uwagi na orzeczenie ETS z 16 października 2021 r., sygn. akt C-748/19 do C-754/19 stanowiące, iż delegowanie sędziów przez Ministra Sprawiedliwości jest niezgodne z prawem wspólnotowym EU. Zdaniem skarżącego wydane orzeczenie jest niezgodne z prawem EU bowiem w jego wydaniu uczestniczyła osoba nieuprawniona, gdyż delegowana do Sądu niezgodnie z przepisami prawa wspólnotowego. Strona podniosła także, że nie nastąpił przypadek upływu terminu określony w art. 278 p.p.s.a., bowiem strona została pozbawiona możliwości działania. Pomimo okoliczności, iż od dnia 1 maja 2004 r. polski przepis o delegacji sędziów był niezgodny z prawem EU, to jednak nie można było powołać się na tę okoliczność, gdyż była ona nieznana. Skarżący stwierdził, że dopiero ujawnienie się tej okoliczności wskutek wyroku ETS spowodowało, iż mógł on powołać się skutecznie na okoliczność kwalifikowanej wadliwości składu orzekającego. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Na gruncie procedury sądowoadministracyjnej obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych, zaś przepisy określające warunki umożliwiające ich uchylenie lub zmianę winny być traktowane jako wyjątki wykładane w sposób ścisły. Istota nadzwyczajnego trybu wznowieniowego polega na przysługującym poza tokiem instancyjnym środku prowadzącym do zniesienia wadliwego procesu i reasumpcji orzeczenia zapadłego w sprawie orzeczeniem nowym, wydanym po rozpoznaniu sprawy w granicach zakreślonych podstawą wznowienia. Nadzwyczajny charakter skargi o wznowienie postępowania i jej ściśle określony zakres możliwego zastosowania, implikuje konieczność podporządkowania skargi szczególnym rygorom, zarówno co do formy, jak również co do jej treści. Jako wysoce sformalizowany środek kontroli nadzwyczajnej, sporządzany przez profesjonalnego pełnomocnika, winien cechować się wysokim stopniem szczegółowości i konsekwentnie podlegać rygorystycznemu badaniu ze strony sądu. Katalog podstaw wznowieniowych został zawarty w art. 271-273 p.p.s.a. i ma charakter zamknięty, co oznacza, iż jakiekolwiek okoliczności niewypełniające którejkolwiek z sytuacji taksatywnie wymienionych w ww. przepisach nie mogą stanowić oparcia dla skargi o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania nie jest narzędziem służącym zapewnieniu jednolitości orzeczeń sądowych (również w sprawach tożsamych faktycznie i prawnie) ani nie stanowi alternatywy dla kolejnej - nieistniejącej - merytorycznej kontroli instancyjnej zapadłego orzeczenia. Omawianego środka zaskarżenia nie można utożsamiać jako środka do kwestionowania prawomocnego orzeczenia sądu ostatniej instancji tylko z tego powodu, iż nie odpowiada prawu lub nie wpisuje się w oczekiwania strony. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę o wznowienie postępowanie stoi na stanowisku, że wskazanie podstaw wznowienia oraz ich uzasadnienie, jak również okoliczności świadczących o zachowaniu terminu do wniesienia omawianego środka zaskarżenia, są elementami obligatoryjnymi skargi o wznowienie, których brak prowadzi do niemożności merytorycznego rozpoznania żądań skarżącego w trybie wznowieniowym oraz obliguje sąd do zastosowania sankcji w postaci odrzucenia skargi o wznowienie. Powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiada utrwalonej linii orzeczniczej w podobnych sprawach (tytułem przykładu: postanowienie NSA z 27 marca 2008 r., I OZ 347/08; postanowienie NSA z 1 marca 2010 r., I OSK 277/10; postanowienie SN z 18 lutego 2015 r., I CZ 3/15; postanowienie SN z 16 listopada 2017 r., V CZ 79/17). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przesłanka do odrzucenia skargi o wznowienie zachodzi zarówno w sytuacji, gdy powołana przez zainteresowanego w treści pisma podstawa wznowieniowa została sformułowana w sposób nieodpowiadający treści ustawowej regulacji, jak również w razie wskazania w skardze okoliczności wprawdzie odpowiadających dyspozycji norm prawnych traktujących o podstawach wznowienia, niemniej w istocie niezachodzących. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia wynika, iż podnoszona podstawa nie zachodzi. Sytuacja ta implikuje konieczność odrzucenia skargi jako nieopartej na ustawowej podstawie wznowienia (postanowienie SN z 30 stycznia 2014 r., IV CZ 112/13; postanowienie SN z 14 grudnia 2006 r., I CZ 103/06; postanowienie SN z 5 listopada 2010 r., I CZ 107/10; postanowienie SN z 25 maja 2012 r., I CZ 35/12; wyrok SN z 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09; postanowienie SN 16 listopada 2017 r., V CZ 79/17; postanowienie SN z 30 maja 2007 r., IV CZ 22/07; postanowienie NSA z 5 lipca 2012 r., I OSK 1057/12; R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, CH Beck, Warszawa 2011 r., str. 906 i powołane tamże orzecznictwo sądów administracyjnych; postanowienie SN z 18 grudnia 2014 r., II UZ 58/14). Nie chodzi przy tym o weryfikację merytoryczną podstawy wznowienia, tj. badanie, czy w realiach konkretnej sprawy w istocie miała miejsce dana podstawa, a o zweryfikowanie, czy powoływane przez skarżącego twierdzenia tę podstawę rzeczywiście wypełniają (postanowienie NSA z 27 marca 2012 r., I GSK 71/12; postanowienie NSA z 13 marca 2012 r., I GSK 170/12; postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r., I OSK 1390/08). Wnioskodawca obowiązany jest w tym celu do przedstawienia odpowiadającej dyspozycji art. 271-273 p.p.s.a. argumentacji świadczącej o zachodzeniu tej konkretnej (lub kilku konkretnych) ustawowych przesłanek wznowienia. Dopiero tak określona podstawa wznowieniowa pozwala sądowi przejść do fazy merytorycznego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sądowego - tym razem pod kątem ustalenia, czy na gruncie danej konkretnej sprawy, twierdzenia i zgłoszone na ich poparcie dowody pozwalają stwierdzić, iż do owej sytuacji faktycznej wypełniającej znamiona określonej podstawy wznowieniowej w rzeczywistości doszło. Powyższe wynika z konieczności wyraźnego rozróżnienia kwestii dopuszczalności skargi od dopuszczalności wznowienia postępowania. Jakkolwiek na etapie kontroli wstępnej poddaje się badaniu jedynie kwestie, o których mowa w art. 280 § 1 p.p.s.a., dla prawidłowej oceny przesłanki oparcia skargi o wznowienie w kształcie zaproponowanym przez skarżącego, niezbędne jest odniesienie się do istoty zagadnienia, to jest tzw. nieważnościowej podstawy wznowienia w postaci pozbawienia możności działania strony wskutek naruszeń przepisów prawa. W myśl art. 279 p.p.s.a., skarga o wznowienie postępowania winna zawierać m. in. podstawę wznowienia i jej uzasadnienie. Oznacza to, że dopiera wypadkowa badania obu tych elementów pozwala sądowi orzekającemu ustalić, czy skarżący zasadnie opiera się na konkretnej, wskazywanej przez siebie przesłance wznowieniowej (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2006 r., II FSK 30/06). Analiza niniejszej skargi o wznowienie postępowania prowadzi do wniosku, iż zachodzi wyraźny rozdźwięk pomiędzy wskazywaną przez skarżącego podstawą wznowienia, a jej uzasadnieniem. Z uzasadnienia skargi wyraźnie wynika, że argumenty powoływane przez skarżącego nie wypełniają dyspozycji art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Badana skarga, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Skarżący powinien wskazać w podstawie wznowienia postępowania art. 272 § 3 p.p.s.a. Ponadto należy wskazać, że skarga o wznowienie postępowania nie spełnia również drugiego wymogu przewidzianego w art. 279 p.p.s.a., tj. wskazania okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Wbrew twierdzeniom autora skargi o wznowienie postępowania, w sprawie nastąpił upływ terminu określony w art. 278 p.p.s.a. Natomiast strona skarżąca nie wykazała by została pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. Wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest elementem obligatoryjnym tego środka zaskarżenia, którego brak powoduje, iż podstawa wznowieniowa, co do której nie podano okoliczności stwierdzających zachowanie terminu, nie może być przez Sąd rozpoznana merytorycznie. Nie bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje treść art. 276 p.p.s.a. wprowadzającego wymóg zachowania rygoru adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do skargi o wznowienie postępowania będącej w kognicji jurydycznej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Profesjonalny pełnomocnik winien wszakże przy dokonywaniu czynności zawodowych legitymować się należytą starannością w prowadzeniu spraw swoich klientów, w tym przy sporządzaniu skargi o wznowienie postępowania, zaś Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do wyręczania w tym zakresie pełnomocnika i samodzielnego czynienia ustaleń w jakimkolwiek zakresie bądź domyślania się określonych faktów. Już tylko na marginesie wskazać należy, że podniesiona przez skarżącego okoliczność niezgodności z prawem EU postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 41/08, co do którego strona żądała wznowienia postępowania, również nie zachodzi. W składzie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydającego to postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej strony nie uczestniczyła osoba nieuprawniona z powodu delegowania jej do Sądu przez Ministra Sprawiedliwości. Postanowienie NSA zostało wydane po rozpoznaniu na rozprawie przez skład trzyosobowy, w którym zasiadali sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na względzie ogół powyższej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. O zwrocie wpisu od skargi o wznowienie postępowania orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.