I SA/Bk 49/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 09 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Firmy Usługowo-Handlowej "A." D. K. w C. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od [...] do [...] 2007 roku p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. D. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką M. K. oraz trójką dzieci M. K. ([...] lat), Ł. K. ([...] lat) i B. K. ([...] lat). Skarżący nie dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych źródeł utrzymania, nie ma również ruchomości czy nieruchomości, z której mógłby osiągać dochód. Skarżący wskazał, że wcześniej prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Firma Usługowo – Handlowa "A." D. K. z siedzibą w C. B., jednakże w związku z decyzjami wydanymi przez organy skarbowe został zmuszony do jej zlikwidowania. Aktualnie D. K. pozostaje na utrzymaniu żony, która zatrudniona jest na podstawie umowy zlecenia i z tego tytułu utrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.350 zł (k. 24-26). W odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 13 kwietnia 2010 r. (k. 33) oraz 14 maja 2010 r. (k. 43) D. K. oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, mieszka wraz z rodziną w wynajętym mieszkaniu o powierzchni [...] m2 w C. B. M. K. nie posiada nieruchomości, samochodu osobowego, ani innych przedmiotów wartościowych. Małżonka skarżącego osiąga dochód miesięczny z tytułu umowy zlecenia w kwocie 983,07 zł netto, dodatkowo otrzymuje również świadczenia w wysokości 403 zł. M. K. jest współwłaścicielem Firmy Usługowo – Handlowej "A." spółki z o.o w C. B., razem z J. C. oraz A. W. i posiada udziały w spółce w wysokości 2.049.000 zł. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny przedstawiają się następująco: żywność – około 400-500 zł; lekarstwa i szczepionki do odczulań dzieci oraz leki alergiczne – 200-300 zł; odzież i inne wydatki – 100-200 zł; umowa najmu -100 zł. Wnioskodawca wskazał również, iż żona z tytułu posiadanych udziałów w spółce nie osiągnęła w [...] i [...] r. żadnych dochodów, ponieważ spółka poniosła stratę, w związku z czym nie było wypłaty dywidendy. D. K. posiada z żoną M. K. rozdzielność majątkową ustanowioną aktem notarialnym (k. 36, k. 45 - 46 i k. 53). Do wniosku oraz złożonych oświadczeń D. K. dołączył kserokopie: umowy zlecenia M. K. (k. 28), zgłoszenia członków rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego (k. 29-32), zaświadczenia potwierdzającego zakończenie działalności gospodarczej (k. 36), wyciągu z rachunku bankowego żony za okres [...] – [...] 2010 r. (k. 39-42), umowy najmu mieszkania (k. 37-38), aktu notarialnego o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia [...] stycznia 2002 r. (k. 53), zeznania o wysokości osiąganego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (k. 47-50) oraz zestawień sald spółki z o.o. Firma Usługowo – Handlowa "A." (k. 51-52). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania pięcioosobowej rodziny pozostaje wynagrodzenie M. K. z tytułu umowy zlecenia (983,07 zł netto) oraz świadczenia z GOPS w C. B. (403 zł – k. 40) w łącznej kwocie 1.386,07 zł. Skarżący z dniem [...] października 2009 r. zlikwidował prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą (k. 36), obecnie jest osobą bezrobotną, pozostającą na utrzymaniu żony. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie 800 -1.100 zł. Rodzina skarżącego nie posiada nieruchomości, samochodów osobowych czy też innych przedmiotów wartościowych, zamieszkuje w wynajętym [...] m2 mieszkaniu w C. B. Wnioskodawca od dnia [...] stycznia 2002 r. ma ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową (k. 53). M. K. razem z J. C. i A. W. jest współwłaścicielem Firmy Usługowo – Handlowej "A." sp. z o.o., jej udziały w tej spółce wynoszą 2.049.000 zł (k. 35). Z tytułu posiadania tych udziałów w [...] i [...] r. M. K. nie osiągnęła żadnego dochodu ponieważ spółka "A." poniosła stratę. W tym miejscu należy podkreślić, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP z dnia 02 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483). Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzących z dochodu z budżetu państwa, pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16.10.2008 r. , sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna D. K. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody jego rodziny są stosunkowo nieduże i odpowiadają przedstawionym wydatkom. Podkreślić przy tym należy, iż w [...] roku przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku zawisło 8 spraw skarżącego, w których łączna wysokości wpisów sądowych od skargi zamyka się kwotą 26.837 zł, a wpis w sprawie niniejszej wynosi 7.696 zł. Zaakcentować także trzeba, iż skarżący uiścił wpisy sądowe w [...] sprawach na łączną kwotę 1.100 zł. Analizując sytuację majątkową wnioskodawcy wzięto zatem pod uwagę, iż aktualnie jest on zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie niniejszej oraz w sprawie sygn. akt I SA/Bk 48/10 (kwota 18.041 zł). U podstaw negatywnego rozstrzygnięcia legło przede wszystkim to, iż żona skarżącego M. K. jest współwłaścicielem Firmy Usługowo – Handlowej "A." sp. z o.o., a jej udziały w tej spółce wynoszą 2.049.000 zł. Wprawdzie skarżący z żoną M. K. ma ustanowioną od dnia [...] stycznia 2002 r. rozdzielność majątkową niemniej jednak okoliczność pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej nie wyklucza obowiązku ponoszenia kosztów sądowych współmałżonka, z którym prowadzi się wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie bowiem z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się wyłącznie do majątków współmałżonków (kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania majątkiem, zobowiązań małżonków wobec osób trzecich), a nie do ich wzajemnych obowiązków. W praktyce oznacza to, iż rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonka z pomocy finansowej. W tym miejscu należy przytoczyć treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) stanowiącego, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dyspozycja tego przepisu nakłada na małżonków min. obowiązek szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy, w tym również i w ponoszeniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju małżeńskiego, obejmuje też sytuację pozostawania współmałżonków w separacji (vide. postanowienia NSA z dnia 02 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, niepubl.; z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09, niepubl.; I FZ 125-126/09, niepubl.; z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09, niepubl.; z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09 niepubl.; z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08, niepubl.). Mając powyższe na uwadze należy raz jeszcze podkreślić, iż wysokość posiadanych przez żonę skarżącego udziałów w Firmie Usługowo – Handlowej "A." sp. z o.o. tj. 2.049.000 zł, a także wysokość przychodu osiągniętego przez te przedsiębiorstwo w [...] r. tj. 4.231.014,80 zł (k. 48) oraz w okresie styczeń – marzec [...] r. tj. 4.044.542,62 zł (k. 51) w praktyce uniemożliwiają przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Z tak przedstawionej sytuacji można wywnioskować, iż przychody spółki w [...] r. będą jeszcze wyższe niż w [...] roku, bo już za okres trzech miesięcy sięgają prawie przychodów osiągniętych za dwanaście miesięcy roku 2009. Są to znaczne kwoty świadczące o dużym potencjale finansowym spółki, której wspólnikiem jest M. K. Nawet biorąc pod uwagę, że po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu w [...] roku spółka osiągnęła stratę w wysokości 930.436,31 zł (k. 48), to jednak należy zauważyć, iż w miesiącach styczeń – marzec [...] r. firma ta osiągnęła zysk w wysokości 211.853,81 zł (k. 51 - 52). Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8). Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie sygn. akt II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). Powyższe okoliczności, a w szczególności posiadanie stałych źródeł dochodów przez rodzinę skarżącego, charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, wysokość majątku posiadanego przez żonę wnioskodawcy pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (wartość posiadanych w spółce udziałów) w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej osiągniętymi przez Firmę Usługowo – Handlową "A." sp. z o.o. z siedzibą w C. B. oraz wyszczególnionymi wydatkami rodziny nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podkreślić przy tym należy, iż w niniejszej sprawie skarżący przed organami podatkowymi był reprezentowany przez radcę prawnego i dopiero na etapie postępowania sądowego wypowiedział pełnomocnictwo (k. 11). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.