I SO/Bk 2/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego J. K. w sprawie ze skargi L. T. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2017 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 2015 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. L. T. Sp. z o.o. w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego J. K. Przedmiotem działalności przedsiębiorstwa sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana. Z rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 31 grudnia 2016 r. wynika, że skarżąca spółka poniosła stratę w wysokości 35.080 zł. Na dzień złożenia wniosku spółka nie dysponuje majątkiem oraz nie posiada środków pieniężnych w kasie i nie uzyskuje przychodów z działalności gospodarczej od ponad półtora roku. Ponadto skarżąca spółka podniosła, iż ze względu na brak zwrotu nadwyżki z tytułu podatku VAT spółka zaprzestała dokonywania zakupu towarów w celu odsprzedaży. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy to 7.371,28 zł. Według bilansu za rok 2016 spółka poniosła stratę w wysokości 35.080 zł. Spółka posiada środki na rachunku bankowym w kwocie 917 zł. W związku z powyższym spółka wskazała, że mając na uwadze swoją trudną sytuację majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia doradcy podatkowego. Spółka podniosła również, iż z trudem przychodzi jej regulowanie należności bieżących, w szczególności opłacenie rachunku za najem lokalu, w którym znajduje się siedziba spółki (k. 3,7-8). Do akt sprawy strona skarżąca dołączyła: wyciąg z KRS-u (k. 4-6); wyciąg z rachunku bankowego (k. 9); bilans za 2016 r. (k. 10-11) oraz rachunek zysków i strat (k. 12). Zgodnie z treścią 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 j.t.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonego wniosku wynika, że L. T. Sp. z o.o. w B. za rok 2016 poniosła stratę w wysokości 35.080 zł (k. 8). Spółka dysponuje majątkiem trwałym o łącznej wartości 7.371,28 zł (k. 8). Stan zaległości podatkowej spółki wynosi 251.434 zł (k. 7). Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł. Ponadto z dołączonego do sprawy bilansu za 2016 r. wynika, że aktywa spółki wynoszą 3.645.307,52 zł, w tym środki trwałe – 7.371,28 zł, należności krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty do 12 miesięcy 104.543,32 zł, należności z tytułu podatków itp. – 3.415.390 zł (k. 10). Natomiast pasywa zamykają się kwotą 3.645.307,52 zł (k. 111). Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W tym kontekście należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyniku analizy informacji i danych wynikających z przekazanych dokumentów ustalono, iż Spółka prowadziła działalność gospodarcza niemałych rozmiarów, o czym świadczy choćby wysokość zaległości w niniejszym postępowania, co wskazuje, że spółka miała możliwość zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie kosztów postępowania sądowego. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów. Wprawdzie obecnie spółka nie wykazuje aby prowadziła działalność gospodarczą, ale też nie zakończyła swojej działalności mimo osiągniętej straty. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572). Zatem dysponując aktywami na poziomie ponad 3.500.000 zł i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych strona skarżąca winna uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować zobowiązania, w tym bieżące zobowiązania związane z działalnością spółki. W związku z powyższym należy wskazać, że z przedstawionego oświadczenia wynika, że spółka za rok 2016 uzyskała stratę w kwocie 35.080 zł (k. 12) przy działalności obrotowej na poziomie ponad 3.500.000 zł i nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.