II SA/Bk 1726/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w A. na czynność Burmistrza Miasta Augustowa z sierpnia 2013 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku do gminnej ewidencji zabytków miasta 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa karty adresowej budynku położonego przy ulicy [...]; 2. zasądza od Burmistrza Miasta Augustowa na rzecz strony skarżącej A. Sp. z o.o. w A. kwotę 697,00 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w A. jest właścicielem nieruchomości składającej się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] oraz [...], dla których Sąd Rejonowy w A., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...]. Na działce oznaczonej numerem [...] położonej przy ulicy R. [...], zlokalizowany jest budynek, którego karta adresowa została włączona do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa. Z informacji uzyskanej od Urzędu Miejskiego w Augustowie przez skarżącą spółkę w dniu 10 września 2025 r. (wydruk email k. 16) wynikało, że dla budynku zlokalizowanego przy R. [...] karta adresowa została utworzona w sierpniu 2013 roku, a sporządzenie karty adresowej dokonano na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003 r., nr 162, poz. 1568, dalej "u.o.z.o.z."). Powyższą informację spółka pozyskała wraz z załącznikiem tj. skanem karty Gminnej Ewidencji Budynków. Mając powyższe na uwadze skarżąca spółka, zwróciła się do Burmistrza Miasta Augustowa z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa poprzez wykreślenie karty adresowej budynku z Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa, jako dokonanej z naruszeniem art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. (pismo wpłynęło do organu 15 września 2025 r. k. 28 akt administracyjnych). W odpowiedzi na powyższe, Burmistrz Miasta Augustowa w dniu 1 października 2025 r. wskazał, że brak jest podstaw prawnych do wykonania czynności w takim przedmiocie. W uzasadnieniu wskazał, że podczas aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa podjęło procedurę wyłączenia karty dla tego obiektu. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Białymstoku negatywnie zaopiniował zarządzenie Burmistrza w sprawie wyłączenia karty adresowej zabytku obiektu z Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa w stosunku do budynku mieszkalnego XIX/XX w., ul. R. [...]. W związku z powyższym organ nie mógł dokonać wyłączenia karty dla tego obiektu. Pismo powyższe strona skarżąca otrzymała w dniu 1.10.2025 r. Mając powyższe na uwadze A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w A. wniosła za pośrednictwem Burmistrza Miasta Augustowa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę (pismo opatrzone datą 6 października 2025 roku, także data wpływu do organu) złożoną w trybie art. 3 § 2 pkt 4 i art. 50 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) na czynność Burmistrza Miasta Augustowa polegającą na włączeniu karty adresowej budynku zlokalizowanego przy R. [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła: 1. naruszenie art. 3 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. poprzez przyjęcie, że budynek zlokalizowany przy ulicy R [...] w A. wypełnia znamiona definicji zabytku oraz wymaga objęcia ochroną zabytkową, właściwą dla formy gminnej ewidencji zabytków, podczas gdy nie posiada on określonych w definicji zabytku wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, która pozwalałaby na uznanie tego budynku za zabytek i objęcie go ochroną konserwatorską, jak również zachowanie tych wartości nie jest uzasadnione interesem społecznym; 2. naruszenie art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. poprzez ujęcie przedmiotowego budynku w gminnej ewidencji zabytków bez dokonania właściwej analizy jego wartości zabytkowych oraz bez przeprowadzenia odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek ten spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, podczas gdy obowiązek ten wynika z prawa materialnego dopuszczającego włączenie do gminnej ewidencji zabytków tylko obiektu zabytkowego, jak i obowiązek ten wynika z zasady demokratycznego państwa prawnego gwarantującej obywatelom prawo do rzetelnego i merytorycznego rozpatrzenia, 3. art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z. poprzez ujęcie budynku przy ulicy R. [...] jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków w ramach procedury, która nie przewidywała możliwości zajęcia przez właściciela stanowiska przed dokonaniem tej czynności zakwestionowania działań zmierzających do ujęcia jego nieruchomości w ewidencji, co finalnie narusza prawo skarżącej do nieruchomości, albowiem ujęcie tej nieruchomości w ewidencji ogranicza prawa własności Skarżącej do budynku; Na tej podstawie skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności czynności polegającej na włączeniu karty adresowej budynku położonego przy ulicy R. [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa dokonanej w sierpniu 2013 roku oraz o zasądzenie od Burmistrza Miasta Augustowa na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka podkreśliła, że zaskarżona czynność – polegająca na ujęciu budynku w gminnej ewidencji zabytków – stanowi czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Tym samym tryb jej zaskarżenia do sądu administracyjnego został określony w art. 52 § 3 w zw. z art. 53 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania czynności tj. przed zmianą dokonaną z dniem 1 czerwca 2017 r. na mocy ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935). Zatem skarżąca spółka wyczerpała również tryb określony w art. 52 § 3 p.p.s.a. Ponadto zdaniem strony skarżącej organ nie dokonał jakiejkolwiek analizy względem budynku przy ulicy R. [...] w A. pod kątem ustalenia, czy posiada on szczególne pod względem historycznym, artystycznym lub naukowym walory pozwalające uznać go za obiekt zabytkowy, a tym bardziej, jakie konkretnie cechy tego budynku miałyby przemawiać za włączeniem go do ewidencji zabytków i objęciem ochroną konserwatorską. Zasadność zakwalifikowania danego obiektu jako zabytku nieruchomego i celowość jego ujęcia w ewidencji winna natomiast wynikać z dokumentów zgromadzonych przez organ, które z kolei winny znaleźć odzwierciedlenie w treści samej karty ewidencyjnej. Brak ten wydaje się tym bardziej istotny, że analiza karty adresowej budynku w Gminnej Ewidencji Zabytków wskazuje na to, że żadne informacje o obiekcie nie zostały zgromadzone, w ewidencji wskazano wyłącznie czas jego powstania (XIX/XX wiek). W ewidencji brak jest jakichkolwiek informacji, które wskazywałyby na "zabytkowy" charakter obiektów. Tymczasem skoro wpisanie obiektu do ewidencji skutkuje ograniczeniami prawa własności, to skarżąca podniosła, że omawiana ingerencja może nastąpić jednie na podstawie jednoznacznych, wyczerpujących ustaleń i wykazanych okoliczności uzasadniających dokonanie czynności. Właściciel obiektu uznanego za zabytek musi mieć bowiem możliwość zrozumienia motywów, jakimi kierował się organ, decydując się na zamieszczenie obiektu w ewidencji zabytków. Skarżąca podkreśliła także, że ujęcie w Gminnej Ewidencji Zabytków przedmiotowego budynku zostało dokonane na podstawie procedury, która nie zapewniała właścicielowi tego obiektu możliwości zajęcia stanowiska w zakresie planowanego przez organ ujęcia nieruchomości przed dokonaniem tej czynności. Wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, wiąże się z istotnymi konsekwencjami po stronie Skarżącej jako obecnego właściciela nieruchomości wpisanej do ewidencji zabytków, bowiem powyższe finalnie skutkuje ograniczeniem praw własności skarżącej do nieruchomości ujętej w ewidencji. Końcowo skarżąca spółka przywołała także wyrok Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK") z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, w którym art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Stwierdzono w nim, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia jej jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Mając powyższe na względzie - w ocenie skarżącej - nie jest dopuszczalne stosowanie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. bez zapewnienia właścicielom obiektów umieszczanych w GEZ (WEZ) gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Należy zapewnić takiemu właścicielowi choćby minimalne uprawnienia w procesie umieszczania obiektu w ewidencji. W przeciwnym wypadku właściciel nie ma możliwości wypowiedzenia się co do tej kwestii, a nawet może być zupełnie zaskoczony faktem takiego wpisania jego własności do tego typu ewidencji. Umieszczenie zaś obiektu w ewidencji zabytków niesie za sobą szereg konsekwencji i obowiązków prawnych po stronie właściciela, a także ograniczeń co do dysponowania przez niego nieruchomością o takim statusie. Nie może być zatem tak, że właściciel nie jest nawet poinformowany o takim zamiarze (wyrok WSA w Olsztynie z 29 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 885/23). W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta Augustowa pozostawił skargę, jak i jej merytoryczne rozstrzygnięcie do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Na podstawie natomiast art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., kontrola sądowa obejmuje akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd jest obowiązany zbadać zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz jej dopuszczalność. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 p.p.s.a. odrzuceniu podlega skarga wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia (pkt 2) oraz niedopuszczalna (pkt 6). Aby jednak dokonać takiej oceny niezbędne jest w pierwszej kolejności ustalenie co stanowi przedmiot skargi i dokonanie odpowiedniej kwalifikacji przedmiotu skargi z punktu widzenia cyt. art. 3 p.p.s.a., gdyż to w dalszej kolejności decyduje o tym, które przepisy dotyczące wymogów prawidłowego złożenia skargi (wyczerpanie trybu zaskarżenia i termin na wniesienie skargi) mają zastosowanie. Powyższą uwagę poczyniono w kontekście tego, iż istnieją pewne rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych co do kwestii zaskarżalności gminnych ewidencji zabytków (GEZ). W tym zakresie Sądy za dopuszczalne uznają zaskarżanie zarówno aktu przyjęcia GEZ, jak i czynności włączenia określonych obiektów do GEZ, a nawet odmowy wyłączenia obiektu z GEZ. Oznacza to, że zaskarżone mogą być zarówno czynności organu administracji, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 20 maja 2020 r., II OSK 753/20, wyrok NSA z 6 listopada 2020 r., II OSK 3996/19; wyrok NSA z 8 maja 2018 r., II OSK 1926/17; wyrok NSA z 9 listopada 2016 r., II OSK 254/15; wyrok NSA z 26 października 2016 r., II OSK 96/15; wyrok NSA z 26 października 2016 r., II OSK 20/15; wyrok NSA z 26 października 2016 r., II OSK 21/15; wyrok NSA z 26 października 2016 r., II OSK 173/15, baza CBOSA), ale także akty organów jednostek samorządu terytorialnego polegające na przyjęciu GEZ, najczęściej przyjmujące postać zarządzeń, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 25 marca 2020 r., II OZ 244/20; postanowienie NSA z 14 września 2012 r., II OSK 1950/12; postanowienie NSA z 15 grudnia 2016 r., II OSK 2700/16). Z treści skargi sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej spółki wynika, iż zasadniczym celem strony skarżącej jest zakwestionowanie zgodności z prawem i w rezultacie stwierdzenie bezskuteczności czynności w postaci włączenia karty adresowej budynku zlokalizowanego przy R. [...] w A. w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa. Budynek ten stanowi własność skarżącej spółki, co znajduje potwierdzenie w odpisie zwykłym księgi wieczystej. Odczytując wprost treść skargi Sąd przyjął zatem, że jej przedmiotem jest czynność Burmistrza Miasta Augustowa polegająca na włączeniu karty adresowej ww. budynku do gminnej ewidencji zabytków. Zdaniem Sądu należy uznać, iż tak określona czynność miała miejsce w sierpniu 2013 r. (brak jest daty dziennej) i to właśnie w jej wyniku, na jej podstawie budynek należący do skarżącej ujęty został w GEZ. Konsekwencją ustalenia, że przedmiotem skargi jest czynność Burmistrza Miasta Augustowa z sierpnia 2013 roku, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest określenie dopuszczalności skargi z uwzględnieniem art. 52 § 3 p.p.s.a. i terminowości jej wniesienia na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a., przy czym według brzmienia tych przepisów sprzed 1 czerwca 2017 r., co determinuje data czynności objętej skargą. W dacie podjęcia zaskarżonej czynności art. 53 § 2 p.p.s.a. miał brzmienie: "W przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa". Oceniając zatem zachowanie terminu do wniesienia skargi należy zauważyć, iż faktyczne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (pismo zatytułowane wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) skarżąca spółka wystosowała do organu pismem z 15 września 2025 roku. Organ zareagował na powyższe wezwanie, pismem z 1 października 2025 roku, które zostało doręczone przedstawicielowi skarżącej spółki w tym samym dniu. Skarga do sądu administracyjnego - złożona za pośrednictwem organu - jest opatrzona datą 6 października 2025 roku (data wpływu do urzędu), co w jednoznaczny sposób potwierdza wniesienie jej w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W tych okolicznościach Sąd przeszedł do merytorycznego rozpoznania skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w A. na czynność Burmistrza Miasta Augustowa polegającą na włączeniu karty adresowej budynku zlokalizowanego przy R. [...] w A. do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa. Przechodząc do oceny zarzutów skargi rozważania w tym względzie rozpocząć należy od wskazania przepisów, które miałyby zastosowanie w sprawie. Przypomnieć jednocześnie trzeba, że skarga dotyczy włączenia nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. Pełnomocnik skarżącej spółki zarzuca organowi naruszenie art. 3 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z, a także naruszenie art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. Ponadto odwołuje się przy tym do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., P 12/18, w którym uznano niekonstytucyjność wskazanego powyżej art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków, wywodząc z tego naruszenie również art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Organ natomiast pozostawił skargę, jak i jej merytoryczne rozstrzygnięcie do uznania Sądu (co zapewne po części wynika z podjęcia przez organ z urzędu postępowania w zakresie wykreślenia z GEZ tego obiektu, z uwagi na nieprawidłowości proceduralne związane z jego włączeniem do tej ewidencji). Mając powyższe na uwadze, Sąd podzieli całą argumentację przedstawioną w skardze, jak również orzecznictwo tam przytoczone, które w tym zakresie jest jednolite. Przechodząc na grunt przepisów prawa materialnego należy wskazać, że zgodnie z art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, w której powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Z kolei art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. stanowi, że zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Dana rzecz lub nieruchomość stanowi zatem zabytek, jeżeli jej wartości historyczne, naukowe lub artystyczne są wyższe niż przeciętne. Niewątpliwie stwierdzenie, że dany obiekt ma charakter zabytku wymaga poczynienia ustaleń w tym zakresie. Jakkolwiek przepisy u.o.z.o.z. nie przewidują, aby ujęcie zabytku w GEZ stanowiło rozstrzygnięcie podejmowane przez organ gminy w formie decyzji administracyjnej, niemniej ujęcie danego obiektu w GEZ nie może nastąpić bez zbadania przesłanek uzasadniających przypisanie temu obiektowi wartości zabytkowych. Umieszczając zabytek w GEZ organ gminy stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tego rodzaju czynność kwalifikująca stwarza wymóg określenia przez organ podstaw sformułowania oceny o wartości zabytkowej obiektu, której poprawność stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Po 751/23). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, nieruchomość w A. przy ul. R. [...] została ujęta w GEZ przy zastosowaniu przepisu art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., ale bez wymaganej tam procedury porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków (okoliczność bezsporna). W wyroku z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 (OTK-A 2023/46) Trybunał Konstytucyjny orzekł natomiast, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu ww. wyroku TK stwierdził m.in., że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do GEZ, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do GEZ, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ gminy w porozumieniu z konserwatorem uznana została za niezgodną z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W ocenie TK postępowanie w przedmiocie wpisu do GEZ powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu. Choć ww. wyrok ma charakter zakresowy, w konsekwencji czego uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym w tym orzeczeniu zakresie nie został w dosłownym sensie derogowany z systemu prawnego, to w niniejszej sprawie konieczne jest dokonanie wykładni art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. z uwzględnieniem tego orzeczenia TK. Wyrok zakresowy powoduje, że z systemu prawnego usuwane jest niekonstytucyjne rozumienie przepisu. Wyrok TK z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 usunął zatem z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że dokonując zaskarżonej czynności organ zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział poprzedniego właściciela i bezpośrednio przekłada się na sytuację prawną obecnego właściciela tj. skarżącej spółki. W wyniku zastosowanej procedury, sprzecznej z Konstytucją RP, właściciel budynków nie mógł zakwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed ograniczeniem jego prawa własności (zob. wyroki NSA: z 27 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22, z 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 2326/18 i z 13 września 2023 r. sygn. akt II OSK 2748/18). Skoro powołany wyrok TK usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, to zarówno sądy, jak i organy administracji publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni powyższego przepisu. Mając na względzie wskazany wyżej wyrok TK w ocenie Sądu nie jest dopuszczalne stosowanie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. bez zapewnienia właścicielom obiektów umieszczanych w GEZ gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Należy zapewnić takiemu właścicielowi choćby minimalne uprawnienia w procesie umieszczania obiektu w ewidencji. W przeciwnym wypadku właściciel nie ma możliwości wypowiedzenia się co do tej kwestii, a nawet może być zupełnie zaskoczony faktem takiego wpisania jego własności do tego typu ewidencji. Umieszczenie zaś obiektu w ewidencji zabytków niesie za sobą szereg konsekwencji i obowiązków prawnych po stronie właściciela, a także ograniczeń co do dysponowania przez niego nieruchomością o takim statusie. Nie może być zatem tak, że właściciel nie jest nawet poinformowany o takim zamiarze (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 29 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 885/23). W okolicznościach rozpoznanej sprawy właściciel nieruchomości położonej w na ul. R. [...] w A. nie został powiadomiony o zamiarze umieszczenia znajdującego się na tej nieruchomości budynku w GEZ, nie miał możliwości zajęcia stanowiska w tej kwestii, jak też zakwestionowania działań podejmowanych przez Organ, co bezpośrednio przełożyło się na aktualna sytuację obecnego właściciela, czyli skarżącej spółki. Wskazany powyżej wyrok TK, który stwierdził niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, zobowiązuje Sąd do stwierdzenia bezskuteczności czynności polegającej na umieszczeniu należącego do skarżącej spółki budynku w GEZ, przy czym na tym etapie postępowania Sąd nie przesądza o trafności ich w tej ewidencji. Mając na uwadze powyższe rozważania Wójt może zdecydować o ujęciu, bądź nie ujęciu wskazanych obiektów w GEZ, aczkolwiek prowadzone z urzędu postępowanie o wykreślenie tego budynku z GEZ wskazuje, że nastąpiło to prawdopodobnie omyłkowo. Jednak obowiązkiem organu jest zapewnienie skarżącej spółce gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji. Rzetelna, udokumentowana i wiarygodna ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana przez organ w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w GEZ z poszanowaniem uprawnień właściciela, z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikację dokonaną przez organ oraz z poszanowaniem zasady praworządności i państwa prawa. Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu kwestia wpisania tego obiektu do GEZ ma bowiem doniosłe, prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne, czy obarczone brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 146 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność czynności włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Augustowa karty adresowej budynku położonego przy ulicy R. [...]. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji wyroku). Składały się na nie wpis od skargi (200 zł) i koszty zastępstwa procesowego 497 zł wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.