II SA/Bk 599/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. sprawy ze skargi W. M.-P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat A. Z.-K. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej W. M.-P. wykonane na zasadzie prawa pomocy. II SA/Bk 599/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. znak [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. K. przez Kierownika Referatu Organizacyjnego Urzędu Gminy w J. K. orzeczono o wymeldowaniu W. M. – P. z pobytu stałego w miejscowości K., ul. J. T. [...] gm. J. K. Jest to druga decyzja pierwszoinstancyjna w sprawie, wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy, które nastąpiło na skutek rozstrzygnięcia kasacyjnego Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Jak wyjaśnił organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2014 r., postępowanie toczy się na wniosek właściciela domu przy ul. J. T. [...] w K. – R. M., który wskazał (we wniosku i w trakcie przesłuchania w sprawie), że W. M. – P. nie mieszka i nie posiada żadnych przedmiotów pod wskazanym adresem, wyprowadziła się dobrowolnie i mieszka w A. Organ nie zdołał przesłuchać W. M. – P., natomiast uzyskał jej kilkukrotne pisemne wyjaśnienia, w których wskazała, że mieszkania nie opuściła dobrowolnie, a wyjechała na skutek nieporozumień z bratem J. M., który odebrał jej klucze. Zameldowana jest na pobyt stały pod spornym adresem od lat 70-tych ubiegłego wieku, zaś obecnie (w okresie od dnia 26 marca 2010 r. do dnia 30 października 2013r.) posiada meldunek na pobyt czasowy w A. przy ulicy Ś. [...] m [...]. Z lokalu w K. nie zabrała swoich rzeczy osobistych i nie posiada do niego kluczy. Nie podejmowała żadnych kroków prawnych, aby przywrócić zamieszkiwanie w spornym lokalu. W trakcie postępowania organ I instancji, po uprzednim zawiadomieniu stron, w dniu 24 września 2013 r. przeprowadził oględziny spornego budynku, stwierdzając że mieszkanie składa się z parteru (3 pokoje, kuchnia, łazienka) i piętra (3 pokoje, kuchnia i łazienka). W pokojach brak jest mebli, sprzętu, ubrań czy rzeczy osobistych, w łazienkach brak jest środków czystości i higieny osobistej). Pokój, w którym mieszkała Pani M.-P. W. był pusty. W budynku nikt nie mieszka. Mieszkanie jest nieogrzewane, woda została spuszczona. W sprawie przesłuchano również kilkoro świadków: W. I. (stwierdziła, że W. M.-P. nie mieszka w K. od kilku lat, wyprowadziła się dobrowolnie, zabrała wszystkie rzeczy osobiste, do K. nie przyjeżdża, mieszka obecnie w A.), K. P. (zeznał, że strona wyprowadziła się dobrowolnie do A., zabrała wszystkie swoje rzeczy osobiste, on sam często bywał w K., ale nigdy strony nie spotkał), J. M.- brata strony (zeznał, że jego siostra wyprowadziła się dobrowolnie z K. do mężczyzny, z którym mieszka w A., z mieszkania zabrała wszystkie swoje rzeczy oraz media, część mebli sprzedała, zaś zamki do domu nie były wymieniane). Organ uzyskał również pisemne wyjaśnienie J. M., która wskazała, że jej córka nie mieszka w K., wyprowadziła się dobrowolnie, sprzedała znajdujące się tam meble, a wszystkie rzeczy osobiste i pozostałe ruchomości zabrała ze sobą; mieszkanie w K. przekazała razem z mężem wnukowi M. R.; nadto wskazała, że córka źle się prowadziła, roztrwoniła wszystkie otrzymane pieniądze, sprzedała otrzymane mieszkanie w bloku oraz dom; obecnie córka kłamie, iż J. M. zmusił ją do opuszczenia domu, gdyż uczyniła to dobrowolnie decydując o mieszkaniu z konkubentem; nikt jej nie wyrzucał, wszystko co posiadała zabrała ze sobą do A. Organ ustalił również, że Prokuratura Rejonowa w B. do dnia 16 stycznia 2014 r. nie prowadziła postępowań dotyczących utrudniania W. M.-P. korzystania z mieszkania w K. przy ulicy J. T. [...], natomiast w Sądzie Okręgowym w B. toczy sprawa o zapłatę z powództwa W. M. – P. przeciwko R. M. W pozwie strona zażądała mieszkania zastępczego albo spłaty należności, by mogła sobie kupić małe mieszkanie w A. Sprawa jest obecnie odroczona bez podania terminu do czasu zakończenia postępowania spadkowego po zmarłym J. M. Zdaniem organu I instancji, postępowania cywilne pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż ustalone zostało w sposób niebudzący wątpliwości, że W. M.-P. w miejscu stałego zameldowania nie mieszka i nie pozostawiła w nim żadnych rzeczy. Uzasadnione jest zatem, w ocenie organu, orzeczenie o wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 - tekst jednolity z późn. zm.), dalej jako ustawa ewidencyjna. Wyjaśniając wystąpienie w sprawie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu organ wskazał, że osoba usunięta z lokalu wbrew swojej woli i bezprawnie do niego niedopuszczona powinna skorzystać we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Niepodjęcie takich działań prawnych, co ma miejsce w sprawie niniejszej, dowodzi braku zamiaru powrotu do miejsca zameldowania. Organ wyjaśnił również istotę obowiązku meldunkowego, wskazując że służy ono wyłącznie celom ewidencyjnym. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W. M. – P. wskazując, że R. M. występując z wnioskiem o jej wymeldowanie nieprawdziwie wskazała na dobrowolność jej wyprowadzenia się i zabrania rzeczy osobistych. Jak wyjaśniła, w dacie opuszczania spornego lokalu wnioskodawcy nie było w Polsce, zaś przesłuchani w sprawie świadkowie nie widzieli jak wyjeżdżała do A. Wskazała, że do opuszczenia miejsca stałego zameldowania została zmuszona przez brata J. M., ale nigdzie tego nie zgłaszała. Kluczy do lokalu nie posiada, natomiast jej rzeczy osobiste i meble J. M. wyniósł do piwnicy. Nie wie, co zrobił z nimi później. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy stwierdzając, że jest ona zasadna tak w zakresie zastosowanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jak i ustalenia oraz oceny przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej. Zdaniem Wojewody, ustalono, iż centrum spraw życiowych skarżącej nie znajduje się w K. przy ul. J. T. [...], bowiem nie mieszka ona tam od około 4 lat. Wynika to zarówno z wyjaśnień strony wnioskującej o wymeldowanie skarżącej z przedmiotowego lokalu, jak i pisemnych wyjaśnień odwołującej się. Przesłuchani w sprawie świadkowie również potwierdzili fakt niezamieszkiwania strony w przedmiotowym lokalu od kilku lat. Jak wskazał Wojewoda, dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają znaczenia konflikty pomiędzy zainteresowanymi, lecz jedynie fakt zamieszkiwania bądź niezamieszkiwania skarżącej w miejscu stałego zameldowania. Zdaniem organu odwoławczego nie traci, co do zasady, dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się strony z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie sytuacji życiowej przez uniknięcie konfliktów związanych z zamieszkiwaniem w danym miejscu. Za równoznaczną z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu przyjmuje się również sytuację, w której osoba nie mieszka w lokalu z powodu stawianych jej przeszkód, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub zastosowane środki okazały się nieskuteczne. W sprawie ustalono, że skarżąca nie podejmowała przewidzianych prawem czynności umożliwiających powrót do spornego lokalu, a swoje działania ukierunkowała w stronę rozliczeń majątkowych z właścicielem lokalu. W ocenie organu pozostawienie w K. rzeczy osobistych i mebli nie świadczy jeszcze o skoncentrowaniu tam jej spraw życiowych. Jak wskazano, całokształt ustalonych w sprawie okoliczności uzasadnia uznanie za spełnioną przesłankę uzasadniającą wymeldowanie na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej. Marginalnie wskazano, że rozwiązywanie sporów rodzinnych lub majątkowych nie należy do kompetencji organów administracji. Ewidencja ludności winna odzwierciedlać faktyczne miejsce pobytu osób, a nie utrzymywać fikcję meldunkową, a jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego odwołująca się opuściła miejsce stałego zameldowania. Skargę do sądu administracyjnego złożyła W. M. – P. kwestionując prawdziwość twierdzeń J. M., J. M., K. P. oraz W. I. na temat dobrowolnego opuszczenia przez nią lokalu w K. Wskazała, że pozostawione w nim rzeczy, należące do niej, zostały częściowo sprzedane, natomiast nie zgłaszała się z problemem zmuszenia do opuszczenia lokalu na Policję, bowiem bała się gróźb brata. Oświadczyła, że sprawą zajmuje się Sąd Rejonowy w B. (dołączyła wezwanie na rozprawę oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności). Wyjaśniła, że w sprawie cywilnej kurator sądowy został wyznaczony dla całej rodziny, bowiem jej członkowie nie stawiają się na rozprawę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Wbrew bowiem zarzutom w skardze podniesionym w sprawie w pełni zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne, których zaistnienie warunkowało orzeczenie o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego pod adresem ul. J. T. [...] w K., a dokonana przez organy administracji ocena prawidłowo zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności i została przeprowadzona w kontekście mających zastosowanie przepisów prawa materialnego. W myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazano, że przesłanką wymeldowania jest nieprzebywanie osoby fizycznej w określonym lokalu, które charakteryzuje się zamiarem jego opuszczenia na stałe tj. zamiarem przeniesienia (skoncentrowania) aktywności życiowej w nowym miejscu. Ustalając w postępowaniu w przedmiocie wymeldowania przesłankę opuszczenia lokalu, należy badać rzeczywisty zamiar osoby, która ma być wymeldowana, a w szczególności jego trwałość i dobrowolność. Przy ustalaniu zamiaru opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu a konkretnie trwałości i dobrowolności jego opuszczenia, nie można poprzestawać wyłącznie na oświadczeniach zainteresowanej strony, ale należy wziąć pod uwagę obiektywne, możliwe do stwierdzenia okoliczności towarzyszące opuszczeniu czy nieprzebywaniu w lokalu. Wiarygodność deklaracji osoby wymeldowanej o zamiarze powrotu czy o faktycznym przebywaniu w lokalu powinna zostać oceniona w kontekście wszystkich ustalonych w sprawie obiektywnych okoliczności. O dobrowolności i trwałości zamiaru opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu świadczyć może, między innymi, długotrwałość nieprzebywania w miejscu wymeldowywania czy też charakter pobytu w tym miejscu, a także niepodejmowanie środków prawnych celem odzyskania prawa do zamieszkiwania w lokalu, ewentualnie brak konsekwencji i aktywności w takich działaniach (tak NSA w wyroku z dnia 13.04.2012r. sygn. II OSK 153/11). Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli, albo w sposób domniemany – poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest także pogląd, że o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. takim, który daje podstawę do wymeldowania, można mówić także wówczas, gdy dana osoba, która opuściła lokal wbrew własnej woli, nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, a także kiedy opuszczenie lokalu jest konsekwencją wykonania wyroku orzekającego eksmisję, bądź samego faktu wydania takiego wyroku (vide: wyroki NSA z 25.10.2005r. sygn. II OSK 127/05, Lex nr 201427, z dnia 13.09.2006r. sygn. II OSK 1069/05, Lex nr 360269, z dnia 6.10.2006r. sygn. II OSK 65/05, Lex nr 188693, z dnia 20.01.2009r. sygn. II OSK 1895/07, Lex nr 537754). Skuteczne skorzystanie ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu to nie tylko formalne wystąpienie o stosowną ochronę prawną do właściwych organów, lecz wystąpienie uzasadnione prawnie (merytorycznie), w wyniku którego właściwe organy potwierdziły bezprawność nakazu opuszczenia lokalu czy pozbawienia posiadania lokalu. Zameldowanie pod danym adresem ma na celu potwierdzenie faktu pobytu i jeżeli fakt pobytu pod danym adresem nie zachodzi, utrzymywanie wpisu o zameldowaniu jest fikcją. Przenosząc powyższe uwagi natury prawnej na grunt kontrolowanego postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego, stwierdzić należy, że okoliczności sprawy w pełni uzasadniały ocenę wystąpienia przesłanek wymeldowania. Okoliczność wyprowadzenia się przez skarżącą z lokalu została przez nią samą przyznana w trakcie postępowania administracyjnego. Sama Skarżąca zawiadomiła organ pismem z dnia 25 stycznia 2013 r. o wynajęciu innego lokalu. Oględziny przeprowadzone w dniu 25 września 2013 r. wykazały, iż lokal jest niezamieszkały, w pokojach brak jest mebli i rzeczy osobistych Skarżącej. Natomiast z pisemnych wyjaśnień J. M. wynika, iż Skarżąca nie mieszka w przedmiotowym lokalu od 4 lat, co potwierdził także świadek K. P. Ustalenie przez organ faktu opuszczenia przez Skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu, noszącego cechy trwałości i dobrowolności, nie jest zatem dowolne ponieważ opiera się na okolicznościach przyznanych przez stronę i potwierdzonych dowodami z dokumentów. Z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że lokal przy ulicy J. T. [...] w K. przestał być dla Skarżącej miejscem, w którym koncentruje swoje życiowe sprawy, a ponieważ przesłanką wymeldowania jest wyłącznie stwierdzenie faktu nieprzebywania w lokalu, decyzja o wymeldowaniu Skarżącej stanowi potwierdzenie faktycznego stanu rzeczy. Mając powyższe na uwadze orzeczono o oddaleniu skargi (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z uwagi na złożony wniosek o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego przed sądem wykonane na zasadzie prawa pomocy, orzeczono o wynagrodzeniu (art. 210 § 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.).