I SA/Bd 1038/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie L. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi ok. 1.650 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Posiada wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za pracę. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki Skarżący wskazał: czynsz najmu z opłatami 600 zł miesięcznie; ubezpieczenie grupowe 65 zł miesięcznie; telefon 70 zł miesięcznie; lekarstwa 150 miesięcznie; wyżywienie i ubiór 600 zł miesięcznie. Do wniosku dołączono: zaświadczenie M. Sp. z o.o., z którego wynika, że średnie wynagrodzenie miesięczne wypłacone Skarżącemu w formie tygodniówek za okres XI i XII 2017r. wyniosło 1.643,66 zł; zarządzenie o umorzeniu należności sądowej; postanowienie o umorzeniu dochodzenia; postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 26 kwietnia 2016r. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego Skarżący przedłożył: zeznanie podatkowe za 2016r.; PIT-11 za 2017r., wyciąg z rachunku bankowego; zaświadczenie, z którego wynika, że na dzień 28 lutego 2018r. kwota niewypłaconego Skarżącemu wynagrodzenia przez M. sp. z o.o. wynosi 592.431,72 zł; zaświadczenie wystawione przez M. sp. z o.o. z którego wynika, że wynagrodzenie wypłacone Skarżącemu w formie tygodniówek wynosiło w 2016r. 1.400 zł netto, natomiast w 2017r. wynosiło 1.500 zł netto; zaświadczenie z którego wynika, że Skarżący nie pobiera żadnego wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji likwidatora; zaświadczenie z którego wynika, że Skarżący z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu w C. sp. z o.o. nie otrzymuje wynagrodzenia; umowę rozdzielności majątkowej; umowę najmu lokalu na cele mieszkaniowe; postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego; wyrok Sądu Rejonowego w T. Ponadto Skarżący oświadczył, że: nie otrzymuje i nie otrzymywał świadczeń z pomocy społecznej; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie posiada oszczędności; utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z umowy o pracę; nie jest właścicielem jakiegokolwiek pojazdu; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada udziałów w spółkach prawa handlowego. Postanowieniem z dnia 30 marca 2018r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że Skarżący nie wykazał, by spełniał ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawa pomocy oraz nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. Z pismem z dnia 6 kwietnia 2018r. Skarżący przedłożył dwanaście zawiadomień o zajęciach wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wraz z tytułami wykonawczymi. Pismem z dnia 27 kwietnia 2018r. strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła o: - zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych w całości, - przeprowadzenie dowodu z dokumentów, w tym dowodu z pism Skarżącego złożonych w sprawie I SA/Bd 643/17. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że postępowanie dotyczy jego, a nie jego małżonki, zatem żądanie, aby to małżonka Skarżącego ponosiła koszty sądowe powoduje w istocie przeniesienie odpowiedzialności członka zarządu na małżonkę. Zobowiązanie Skarżącego nigdy nie dotyczyło majątku wspólnego oraz majątku osobistego każdego z małżonków. Tym bardziej nieuprawnione jest, jego zdaniem, wymaganie ponoszenia kosztów postępowania przez małżonkę. Odnosząc się do faktu uregulowania dwóch rachunków dotyczących nieruchomości Skarżący wskazał, że nie wskazuje to, iż jest w stanie uregulować koszty sądowe. Dodał, że w jego ocenie w sposób bardzo szczegółowy przedstawił swoją sytuację finansową, z której wynika, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Do sprzeciwu Skarżący załączył zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 1 czerwca 2017r. oraz aktualizację zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por.: postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014r.; II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Podkreślenia wymaga, że Skarżący nie przedłożył części dowodów, o które był wzywany przez Referendarza sądowego. Nie dołączył ich także do złożonego sprzeciwu (nie przedłożył dokumentów dotyczących swojej żony – odpisów zeznań podatkowych, wyciągów i wykazów z posiadanych przez nią rachunków bankowych). W konsekwencji należało uznać, że Skarżący nie przedłożył wystarczających informacji, by rzetelnie ocenić jego faktyczną sytuację materialną, a co za tym idzie nie wykazał, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Na podstawie przedłożonego przez Skarżącego oświadczenia nie można ustalić, jakie są rzeczywiste źródła finansowania ponoszonych przez stronę wydatków. Wnioskodawca podając skąpe informacje o swojej sytuacji musi liczyć się z tym, że będą one uznane za niewystarczające. Podobnie w sprzeciwie – strona nie wyjaśniła swojego stanowiska ani nie podała brakujących informacji. Należy zauważyć, że okoliczność braku możliwości przedłożenia dokumentów przedstawiających sytuację majątkową żony Skarżącego nie była główną przyczyną nieprzyznania prawa pomocy, stąd trudno zgodzić się z twierdzeniami zawartymi w sprzeciwie, że sam ten fakt uzasadnił odmowę przyznania pomocy Skarżącemu. Ponownie wskazać jednak trzeba na orzecznictwo, zgodnie z którym stosownie do treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Zaprezentowany w tym względzie pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 28 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 1020/12; z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 196/11; z dnia 17 lutego 2010r., sygn. akt II FZ 21/10; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej "CBOSA"). Pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest przy tym tożsame z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków. Skarżący nie może zatem uchylać się od przedstawienia informacji na ten temat. Jednocześnie Sąd podkreśla, że – wbrew zarzutom sprzeciwu – nie był to wyłączny powód, ze względu na który odmówiono mu udzielenia prawa pomocy. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności stwierdzić zatem należy, że złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera istotne braki, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego i finansowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania jemu prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że fakt uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na niepełnym podawaniu informacji i nie przedkładaniu dokumentów, które mogły mieć istotny wpływ na przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy, w wyniku wyżej wskazanych uchybień, skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że to sam wnioskodawca, swoją bierną postawą, uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej oceny Jego sytuacji finansowej i majątkowej. Podkreślić należy, jak trafnie zauważył Referendarz, że Skarżący w dniu 11 grudnia 2017r. wydatkował kwotę 357,75 zł tytułem opłat eksploatacyjnych za lokal położony w T. przy ul. [...] oraz w dniu 19 stycznia 2018r. wydatkował kwotę 207 zł tytułem ubezpieczenia budynku i ruchomości położonej w T. ul. [...] (d: k. 46 i 44 akt sądowych), a do żadnego z tych lokali nie posiada tytułów prawnych. Skarżący podnosi okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego oraz szczególnie trudnej sytuacji materialnej, a jednocześnie ponosił wydatki na lokale nie należące do niego. Nie jest to wypominanie Skarżącemu ponoszonych wydatków, lecz wskazanie, że powstają uzasadnione wątpliwości co do przedłożonej sytuacji materialnej Skarżącego. Wprawdzie była to łącznie kwota powyżej 500 zł, jednakże jeżeli skonfrontuje się ją z kwotą wpisu w niniejszej sprawie wynoszącą 100 zł, to uprawnione jest twierdzenie o braku uzasadnienia do zwolnienia od kosztów sądowych. Oczywiście to podatnicy decydują, na jakie cele wydają posiadane środki pieniężne. Trudno jednak, aby z jednej strony Skarżący był zwolniony od kosztów sądowych, a jednocześnie ponosił wydatki na lokale, do których nie ma tytułu i nie wykazuje ich w swoim stanie majątkowym. W takiej sytuacji tym bardziej powinien zgromadzić środki na opłacenie wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, który wynosi 100 zł. Sąd zauważa, że osoby, które ubiegają się o prawo pomocy, zasadniczo nie mają żadnych problemów, aby wskazać, kto ma prawo do tytułu lokalu, jeżeli ponoszą związane z nim koszty choćby w niewielkim zakresie. Oceny tej nie mogą zmienić dowody, na które powołuje się i załącza Skarżący oraz znajdujące się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Bd 643/17, w której także odmówiono przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej przedstawionej przez Skarżącego uznał, że informacje te nie pozwoliły na to, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie – nie wykazał on, iż całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Skoro Skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów, o które był wzywany i w sposób nierzetelny przedstawił swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania mu pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd zauważa, że nie jest związany zarządzeniem o umorzeniu grzywny przez Sąd Rejonowy w T. Nadto zarządzenie to zostało wydane na innej podstawie prawnej (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) niż postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Reasumując, Sąd w sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd stwierdza, że Referendarz w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej Skarżącego. Prawidłowo uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powyższej oceny Skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Argumenty Skarżącego zostały przez Referendarza oraz Sąd rozważone i wnikliwie ocenione. Oceny tej nie zmienia także analiza załączonych do sprzeciwu dokumentów. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Na marginesie podnieść należy, że w obecnej sprawie tut. Sąd nie może wypowiadać się co do zastrzeżeń Skarżącego skierowanych w związku z innymi, odrębnymi sprawami. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.