I SA/Bd 28/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Sp. z o.o. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka przedłożyła dokumenty obrazujące jej sytuację finansową. Postanowieniem z dnia 25 marca 2015r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Na powyższe orzeczenie skarżąca Spółka - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru - złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a polegający na uznaniu, że dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na uiszczenie opłaty od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) – dalej jako: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 13 kwietnia 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 marca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania uznać należy, iż składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 11.352,89 zł, za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka osiągnęła zysk w kwocie 168.930,39 zł, stan magazynowy na koniec 2013r. według bilansu wyniósł 1.745.340,76 zł, stan trzech rachunków bankowych wynosi odpowiednio 0 zł, - 404,80 zł oraz 406,77 zł. W uzasadnieniu wskazano, że w związku z zajęciem towaru handlowego, środków finansowych oraz kont bankowych firma nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma środków pieniężnych. Z nadesłanych, w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego, dokumentów (zeznań CIT-8, k. 155 i 181 akt sądowych) wynika, że za 2012r. Spółka wykazała dochód w kwocie 590.130,20 zł (przychód 8.424.676,21 zł), natomiast w 2013r. dochód wyniósł 200.760,39 zł (przychód 4.481.244,41 zł). Ponadto przedłożono: deklaracje VAT-7 za okres od sierpnia 2014r. do stycznia 2015r.; wyciągi z rachunków bankowych Spółki; rachunek zysków i strat za okres od sierpnia 2014r. do stycznia 2015r.; sprawozdania zarządu Spółki za lata 2012-2013; zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego; wezwania do zapłaty; upomnienia; decyzję Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. o zabezpieczeniu na majątku skarżącej Spółki na poczet przewidywanych należności z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług; protokół zajęcia ruchomości; zarządzenie zabezpieczenia; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego; tytuły wykonawcze; a także oświadczenie prezesa zarządu Spółki, z którego wynika, że Spółka nie posiada żadnych przysługujących, wymagalnych i niespornych wierzytelności oraz posiada zaległości wobec ZUS, Urzędu Skarbowego, banków, oraz kontrahentów. W oparciu o nadesłane dowody podkreślić należy, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów: 8.424.676,21 zł w 2012r. (zeznanie CIT-8 k. 181-184 akt sądowych), 4.481.244,41 zł w 2013r. (zeznanie CIT-8, k. 155-158 akt sądowych) oraz 1.859.232,92 zł w 2014r. (stan na koniec grudnia 2014r. wg rachunku zysków i strat, k. 148 akt sądowych), które wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca w latach 2012-2013 dokonywała czynności gospodarczych, które generowały znaczny zysk, co potwierdzają przedłożone roczne zeznania podatkowe za lata 2012-2013r., z których wynika, że Spółka za powyższe okresy odnotowała zysk w kwotach 590.130,20 zł i 200.760,39 zł. Co prawda w 2014r. odnotowała stratę (wg rachunku zysków i strat na koniec grudnia 2014r. w wysokości 32.708,23 zł), jednakże przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów kształtowały się na stosunkowo wysokim poziomie 1.859.232,92 zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. W ocenie Sądu, nie można pominąć całkowicie wielkości obrotów/przychodów i dokonać oceny sytuacji materialnej skarżącej wyłącznie poprzez pryzmat dochodu (straty) ustalonego na użytek podatku dochodowego. Podkreślenia wymaga również, że w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności stratę nie stanowi wystarczającej przesłanki jego udzielenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011r., sygn. akt II GZ 112/11; z dnia 19 listopada 2004r., sygn. akt I FZ 436/04). Należy również wskazać, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568, postanowienie NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, np. w postanowieniu NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 czy też WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika, aby zwróciła się z takim żądaniem. Podkreślenia również wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu podmiotom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Podnieść należy, że z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 09 lutego 2015r.) nie wynika również, aby Spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Ponadto podkreślić należy, że w dokumencie Sprawozdanie zarządu Spółki za 2013r. (k. 160 akt sądowych), podpisanym przez prezesa zarządu Spółki wskazano wprawdzie, że Spółka rok 2013 jako pierwszy w historii zakończyła stratą, jednak przedłużyła posiadane linie kredytowe, z czym nie było problemu, a co świadczy o dużym potencjale finansowym firmy. Dalej w dokumencie tym zaznaczono, że spadek dochodów i obrotów nastąpił ze względu na mniejszą ilość inwestycji na rynku, ale Spółka w dalszym ciągu jest dostawcą znanych firm z sektora przemysłu ciężkiego budownictwa przemysłowego. Nadal prężnie współpracuje z firmami i pomimo zawirowań w przemyśle perspektywy rozwoju Spółki są pozytywne. Spółka zamierza rozwijać prowadzoną działalność, wzbogacić ofertę, zwiększać stan magazynowy. Z dokumentu tego wynika również, że Spółka zwiększyła zatrudnienie, co zwiększyło moce przerobowe i skróciło czas dostaw. O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również świadczyć fakt prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego, gdyż nie stoi ono na przeszkodzie prowadzeniu przez Spółkę działalności gospodarczej, o czym świadczy chociażby fakt, że przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów na koniec grudnia 2014r. wyniosły 1.859.232,92 zł. Wskazać również należy, że pomimo przedłożenia obszernej dokumentacji obrazującej sytuację finansową Spółki, z historii rachunków bankowych wynika, iż Spółka posiada jeszcze co najmniej dwa rachunki bankowe o nr [...] oraz [...], których wyciągów nie przedłożyła. Zatem, wbrew wezwaniu referendarza sądowego (pkt 4 wezwania k. 33 i 34 akt sądowych) skarżąca nie przedstawiła do oceny wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.