I SA/Bd 602/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 03 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że pozostaje na utrzymaniu żony, z którą ma zawartą umowę ustanawiającą w małżeństwie rozdzielność majątkową. Ponadto wskazał, że płaci alimenty na rzecz syna z poprzedniego związku. Zaznaczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają małoletnie dzieci Zuzanna i Kacper. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, nie ma zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Rubryki dotyczące stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, dochodu oraz innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, zostały przekreślone. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wezwał skarżącego do jego uzupełnienia. W odpowiedzi strona nadesłała oświadczenie tożsame z uzasadnieniem zawartym we wniosku, kserokopię aktu notarialnego z dnia 28 stycznia 2011 r. ustanawiającego małżeńską rozdzielność majątkową oraz kserokopie następujących dokumentów: PIT/B oraz PIT-36L za 2010 r., w których wykazano dochód w wysokości 99.424,72 zł, PIT/B oraz PIT-36L za 2011 r., w których wykazano dochód w wysokości 96.256,89 zł oraz PIT/O za 2011 r. Ponadto skarżący załączył kserokopie dokumentów dotyczących żony, A. G.PIT/B oraz PIT-36 za 2011 r., w których wykazano dochód w wysokości 360.220,55 zł. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego. W dniu 01 sierpnia 2012 r. skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia, podtrzymując jedynie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Strona nie podała żadnych dodatkowych informacji na poparcie złożonego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 31 lipca 2012 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 lipca 2012 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Stosownie do treści art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba podkreślić, że zasadą postępowania sądowego przed sądem administracyjnym jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., odpłatność. Prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie jest od tej zasady wyjątkiem. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W świetle powołanych przepisów przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że znajduje się na utrzymaniu żony, z którą zawarł umowę małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową. Podał, że obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz syna z poprzedniego związku. Zaznaczył, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych. Na utrzymaniu rodziny znajduje się dwójka małoletnich dzieci. W związku z powyższym, zasadnie na podstawie zarządzenia z dnia 05 lipca 2012 r. wydanego w trybie cyt. art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany przez Referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów. Z nadesłanych informacji wynika, że w 2011 r. strona uzyskała dochód z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 96.256,89 zł, natomiast żona, A. G. uzyskała dochód z tego samego źródła w wysokości 360.220,55 zł. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżący nie wykonał w całości, i nie przedstawił przyczyny zaniechania w tym zakresie, wezwania Referendarza sądowego z dnia 05 lipca 2012 r., co do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Przede wszystkim wnioskodawca nie przedłożył wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy; nie udokumentował wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny; nie przedstawił tytułu prawnego przysługującego do obecnie zajmowanego lokalu; a także nie przedstawił jakichkolwiek zaświadczeń stosownych organów np. o sytuacji rodziny wydanego przez właściwą do spraw opieki jednostkę organizacyjną gminy lub oświadczeń o pomocy finansowej lub materialnej uzyskiwanej od rodziny. Wobec powyższego, a także z uwagi na nieprzedstawienie w sprzeciwie żadnych dodatkowych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej rodziny skarżącego stwierdzić należy, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej jak również sytuacji członków rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 07 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 125/12). Brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. skutkuje bowiem odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ182/12). Mając na uwadze powyższe, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie strona skarżąca w trakcie całego postępowania nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 71/09; z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09; z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09). Ponadto, odnosząc się do twierdzeń strony dotyczących małżeńskiej rozdzielności majątkowej należy podkreślić, co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08, że zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 wskazanej ustawy). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie, ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Również w tezowanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 Sąd stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.