I SA/Bd 636/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 21 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 21 lipca 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, córką oraz pasierbem. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek wnioskodawca wskazał dom o pow. 190 m², dwie kamienice w G., mieszkanie o pow. 67 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Zarówno skarżący jak i jego żona prowadzą działalność gospodarczą. W rubryce dochody (pkt 10 formularza) skarżący wpisał wartość 0 zł. Do wniosku załączono: zestawienie dochodów za okres od 01 stycznia 2015r. do 30 czerwca 2015r. uzyskiwanych przez skarżącego oraz jego żonę z tytułu prowadzonych działalności gospodarczych oraz bilans z księgi. Postanowieniem z dnia 07 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżący dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na uiszczenie opłaty od skargi. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Mając na uwadze treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", tj. w brzmieniu sprzed zmiany. Zgodnie z tym przepisem w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 04 września 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 07 lipca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w powyższym przepisie oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Biorąc pod uwagę informacje przedstawione przez skarżącego, należy stwierdzić, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizie Sąd poddał oświadczenia skarżącego oraz dokumenty przedłożone do akt niniejszej sprawy oraz oświadczenia złożone na urzędowym formularzu PPF złożone do akt spraw o sygn. akt I SA/Bd 506-512/15 Jak wynika z informacji zawartych na urzędowych formularzach PPF przedłożonych do akt spraw I SA/Bd 506-512/15 dochody skarżącego oraz jego żony kształtowały się w 2013r. na bardzo wysokim poziomie – łączny dochód za 2013r. wyniósł 980.000 zł. W ocenie Sądu bez znaczenia pozostaje podnoszona obecnie okoliczności, że zarówno działalność gospodarcza skarżącego oraz jego żony generują straty, co wynika z przedłożonych dokumentów (skarżący strata 389.077,10 zł, przychód 1.658.276,95 zł; żona skarżącego strata 361.697,20, przychód 736.174,81 zł). Rozmiar obrotów świadczy o tym, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują bowiem przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., I GZ 92/11 oraz z dnia 11 maja 2011r., II GZ 228/11). O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1/4/ 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, postanowienie z 7/7/2015 r, sygn. akt II GZ 326/15). Ponadto wskazać należy, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżący, jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Ponadto wnioskodawca posiada znaczny majątek. W przedmiotowej sprawie wykazał dom o pow. 190 m², dwie kamienice w G., mieszkanie o pow. 67 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Nadto z informacji zawartych na urzędowych formularzach PPF przedłożonych do akt spraw I SA/Bd 506-512/15 wynika, że skarżący jest również właścicielem domu o pow. 480 m² - G., domu o pow. 120 m² - Z., oraz mieszkania o pow. 63 m². Skarżący nie wyjaśnił, czym spowodowane są rozbieżności w zakresie posiadanego majątku wykazane we wnioskach o przyznanie prawa pomocy złożonych w podobnym czasie (wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt I SA/Bd 506-512/15 wpłynęły do tut. Sądu wraz ze skargą w dniu 22 maja 2015r.). Jeśli przykładowo skarżący dokonał zbycia części majątku, który wykazał we wcześniejszych wnioskach, to uzyskane z tego tytułu środki finansowe mógł zabezpieczyć na poczet kosztów sądowych. Reasumując, zdaniem Sądu, wysokość uzyskiwanych przychodów oraz fakt posiadania znacznego majątku w postaci nieruchomości wyklucza możliwość zaliczenia skarżącego do grona osób ubogich, z myślą o których stworzona została instytucja prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania, w konsekwencji na podstawie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.