I SA/Bd 779/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu sądowego B. S. (skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w kwocie [...] zł miesięcznie, jednakże w chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim w związku z urodzeniem dziecka. Strona oświadczyła, że wraz z mężem jest współwłaścicielką mieszkania o pow. 33 m², ponadto jej mąż jest właścicielem dwóch mieszkań o pow. 47 m² i 68 m². Posiada z mężem rozdzielność majątkową. Mąż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, która jak wskazuje strona notuje stratę. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że obciążają ją zobowiązania kredytowe w kwocie [...] EUR, natomiast jej męża w kwocie [...] zł. Dalej strona wskazała, że przebywa na urlopie wychowawczym Nie posiada żadnych oszczędności i przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. Zarządzeniem z dnia 22 października 2013r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów obrazujących sytuację majątkowa i finansową wnioskodawczyni oraz jej męża. Pismem z dnia 07 listopada 2013r. strona wniosła o przedłużenie terminu zakreślonego w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 22 października 2013r. Zarządzeniem z dnia 15 listopada 2013r. referendarz sądowy przedłużył skarżącej termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 10 dni licząc od dnia doręczenia zarządzenia. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. Zarzuciła naruszenie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a. poprzez uznanie złożonych wyjaśnień za niewystarczające co do podjęcia decyzji o udzieleniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez żądanie dokumentów dotyczących działalności współmałżonka, w sytuacji obowiązywania ustroju rozdzielności majątkowej. W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie wydanego postanowienia w całości i uwzględnienie wniosku lub uchylenie postanowienia oraz przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania. Zdaniem strony, dotychczas złożone przez nią oświadczenia majątkowe są wystarczające do oceny czy słusznie ubiega się o prawo pomocy. W jej ocenie, strona nie ma udowodnić, że jej sytuacja majątkowo-rodzinna jest bardzo trudna, a jedynie wykazać, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. W opinii skarżącej, nie można żądać od stron, aby planowały w swoim budżecie wydatki na prowadzenie postępowania przed Sądem, bowiem nikt tego nie robi. Według strony, ponoszone przez nią comiesięczne zobowiązania nie pozwalają jej na uiszczenie wpisu sądowego, co uprawdopodobniła składając oświadczenie majątkowe. Skarżąca podniosła, że odmowa przyznania prawa pomocy zamyka jej drogę do dochodzenia swoich racji na drodze postępowania sądowego, co godzi w jedno z podstawowych praw konstytucyjnych strony. Zarzuciła, że referendarz sądowy nie wyjaśnił przyczyn żądania dodatkowych dokumentów. Zdaniem skarżącej, nie można żądać oświadczeń majątkowych od małżonka, w sytuacji, gdy postępowanie dotyczy strony i jej majątku osobistego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przede wszystkim, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają informacje uzyskane od strony na temat jej statusu materialnego. Nieprzypadkowo bowiem ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 - 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768). Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy należało uznać, że brak jest dostatecznych podstaw do przyznania B. S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo wyraźnego wezwania skarżąca uchyliła się od podania dodatkowych informacji na temat swojego majątku, źródeł i wysokości dochodów, a także poziomu i struktury wydatków. W takiej sytuacji niemożliwym jest poczynienie jakichkolwiek ustaleń odnośnie tego, czy strona rzeczywiście spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, a wobec tego powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Aby zaś możliwe było poczynienie tego rodzaju ustaleń strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, że samodzielnie nie może zdobyć środków na ten cel. Zdaniem Sądu, argumentem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy nie może być zaś fakt, że wnioskodawczyni pozostając formalnie w związku małżeńskim zawarła małżeńską umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Podkreślić trzeba, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej zwanej w skrócie k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast stosownie do treści art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej, a treść umowy między małżonkami nie może wyłączać tego obowiązku. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków i co do zasady odnosi się do kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie przyjmuje się, że istnienie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 25/13 – nie publ., z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 517/12 – nie publ., postanowienie z dnia 22 stycznia 2013 r. I FZ 5/13 – nie publ.). Istotna w sprawie jest okoliczność, że we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Skoro małżonek skarżącej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, to zasadnie skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów obrazujących sytuację majątkową oraz finansową wnioskodawczyni oraz jej męża. Ponadto zwrócić należy uwagę, że pismem z dnia 01 listopada 2013r. strona wniosła o przedłużenie terminu zakreślonego w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 22 października 2013r. (k. 35 akt sądowych). Termin ten został przedłużony o 10 dni (por. zarządzenie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2013r. – k. 37 akt sądowych). Pomimo tego, skarżąca pozostawiła wezwanie bez odpowiedzi. Składając sprzeciw również nie załączyła stosownych dokumentów, o które była wzywana. Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała w sposób dostatecznie wiarygodny, aby nie była w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Z tych względów, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia