I SA/Bd 90/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2011r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 25 lutego 2014r. do tut. Sądu wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (k. 22-25 akt sądowych). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką. Rubryki dotyczące majątku, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, jak również dotyczące innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (rubryki 7, 8, 9 i 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy) skarżący przekreślił. W rubryce dotyczącej dochodu wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (rubryka 10) skarżący wpisał siebie i córkę podając dochód miesięczny w kwocie 0 zł oraz żonę, powołując się na ustanowioną rozdzielność majątkową. Do wniosku załączono: 1) PIT-36L wnioskodawcy za 2013r., z którego wynika, że za ten okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca wykazał stratę w kwocie [...] (przychód [...] zł), 2) ugodę zawartą z bankiem w sprawie spłaty kredytu oraz 3) umowę rozdzielności majątkowej zawartej w formie aktu notarialnego (k. 26-45 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 04 marca 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 09 kwietnia 2014r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że nie znajduje uzasadnienia twierdzenie referendarza sądowego, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawiera wszystkich informacji umożliwiających pełną ocenę jego możliwości finansowych. Zdaniem skarżącego, nie może on być obciążany negatywnymi konsekwencjami postawy swojej żony, która z uwagi na ustanowioną rozdzielność majątkową odmówiła przedłożenia określonych informacji i dokumentów. Skarżący podkreślił, że powyższa okoliczność wyraźnie wskazuje, iż nie może on w żaden sposób liczyć na pomoc finansową ze strony swojej żony w zakresie poniesienia kosztów postępowania sądowego. Dlatego, w jego ocenie wniosek o prawo pomocy jest w pełni uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przede wszystkim, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają informacje uzyskane od strony na temat jej statusu materialnego. Nieprzypadkowo bowiem ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 - 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768). Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy należało uznać, że brak jest dostatecznych podstaw do przyznania M. T. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący uchylił się od podania dodatkowych informacji na temat swojego majątku, źródeł i wysokości dochodów, a także poziomu i struktury wydatków. W takiej sytuacji niemożliwym jest poczynienie jakichkolwiek ustaleń odnośnie tego, czy strona rzeczywiście spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa a wobec tego powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Aby zaś możliwe było poczynienie tego rodzaju ustaleń, strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, że samodzielnie nie może zdobyć środków na ten cel. Zdaniem Sądu, argumentem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy nie może być zaś fakt, że wnioskodawca pozostając formalnie w związku małżeńskim zawarł małżeńską umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Podkreślić trzeba, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej zwanej w skrócie k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast stosownie do treści art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej, a treść umowy między małżonkami nie może wyłączać tego obowiązku. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków i co do zasady odnosi się do kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie przyjmuje się, że istnienie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 25/13 – nie publ., z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 517/12 – nie publ., postanowienie z dnia 22 stycznia 2013 r. I FZ 5/13 – nie publ.). Zwrócić należy uwagę, że w referendarz sądowy w zarządzeniu z dnia 4 marca 2014r. (k. 48 akt sądowych) wezwał skarżącego nie tylko o dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej jego żony, ale również o informacje dotyczące majątku skarżącego, tj.: oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu (pkt 4 wezwania), udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie przez skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem, wynajęciem domu, mieszkania, samochodu, zakupem lekarstw itp. (pkt 5 wezwania), oświadczenia o posiadanych oszczędnościach (pkt 6 wezwania), oświadczenia o źródłach utrzymania w tym pomocy udzielonej przez rodzinę – jej wysokość (pkt 7 wezwania), oświadczenia czy skarżący posiada samochody lub inne pojazdy (pkt 8 wezwania), oświadczenia, czy z majątku skarżącego prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna (pkt 9 wezwania), złożenie odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą za ostatnie 6 miesięcy dotyczących rozliczenia w podatku dochodowym, deklaracji VAT- 7, wyciągów z firmowego rachunku bankowego lub dokumentów potwierdzających fakt likwidacji działalności gospodarczej (pkt 10 wezwania) czy też zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej (pkt 11 wezwania). Powyższe wezwanie zostało doręczone na adres kancelarii – pełnomocnikowi adwokatowi A. N. w dniu 12 marca 2014r. (k. 50 akt sądowych). Pomimo tego, wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W sprzeciwie skarżący podał, że jest w trudnej sytuacji materialnej, zmuszony był zlikwidować prowadzoną działalność gospodarczą, nie posiada pracy ani żadnych oszczędności, na skarżącym ciążą zobowiązania kredytowe. Zaznaczył, że żona odmówiła udzielenia informacji i przedłożenia dokumentów. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił wszystkich danych, o które był wzywany. Na etapie sprzeciwu podał wyłącznie, że nie prowadzi działalności, jest bez pracy i nie posiada oszczędności, co tut. Sąd przyjmuje jako uzupełnienie wezwania. Zauważyć jednak należy, że w wezwaniu referendarza były także zawarte inne punkty dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, a których skarżący nie uzupełnił nawet w sprzeciwie. I tak skarżący był obowiązany choćby do przedłożenia zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej (pkt 11 wezwania), skoro twierdzi, że nie ma pracy, a działalność gospodarczą zlikwidował. Nie wiadomo, czy skarżący zarejestrował się jako bezrobotny i tym samym, czy faktycznie poszukuje pracy. Dla oceny przedmiotowej sprawy jest to istotne, bowiem trudno wymagać, aby Skarb Państwa zwalniał z kosztów osobę, która nawet nie wykazuje minimum aktywności w poszukiwaniu pracy i nie rejestruje się jako osoba bezrobotna. Ponadto z wniosku o prawo pomocy wynika, że skarżący nie ma żadnych dochodów (wykazał 0 zł), w związku z tym powstaje pytanie jakie jest źródło jego utrzymania i w jakiej wysokości środki finansowe otrzymuje skarżący z ramach tego (pkt 7 wezwania), jaki jest tytuł prawny do lokalu, w którym zamieszkuje (pkt 4 wezwania). Podatnik nie podał także, czy jest prowadzona wobec niego egzekucja (pkt 9 wezwania). Skarżący nie wypowiedział się także co do posiadania samochodów i innych pojazdów przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (pkt 8 wezwania). Nie wiadomo zatem, czy jakikolwiek pojazd jest, czy też nie jest w posiadaniu tych osób, bowiem skarżący uchylił się od jakiejkolwiek odpowiedzi. Nadal nie wiadomo, czy skarżący posiada jakikolwiek rachunek bankowy (pkt 1 wezwania). W konsekwencji nie ma dostatecznych danych ze strony skarżącego, które pozwoliłyby na ustalenie stanu majątkowego jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Strona skarżąca, która wykazuje dochód zerowy, ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych, jest obowiązana podać źródła finansowania jej utrzymania i podejmowanych przez nią działań. W przeciwnym razie powstają braki w przedstawieniu jej sytuacji materialnej, które nie pozwalają na podjęcie pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Z tych względów, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.