I SA/Bd 928/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 928/12 UZASADNIENIE Wraz ze skargą na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2012r. strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł z tytułu świadczenia rentowego skarżącego, w części zajęta przez Urząd Skarbowy. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości. Wnioskodawca podał, że jego żona nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Oświadczył również, że nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Co miesięczne wydatki związane z koniecznym utrzymanie strona określiła na łączną kwotę 800 zł (żywność 300 zł, prąd 150 zł, gaz 50 zł, środki czystości 100, lekarstwa 100 zł). Skarżący oświadczył ponadto, że korzysta z pomocy rodziny. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpis zeznania podatkowego za 2011r., umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia [...] 2006r. zawartą w formie aktu notarialnego, oświadczenie siostry wnioskodawcy o nieodpłatnym udostępnieniu mu jednego pokoju. Ponadto w piśmie z dnia 11 grudnia 2012r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że z tytułu świadczenia rentowego po potrąceniu skarżącemu jest wypłaca kwota [...] na dowód, czego w załączeniu przedłożono odcinek rentowy. Wnioskodawca korzysta z pomocy córki, która miesięcznie przekazuje mu kwotę ok. [...] zł. Nie ponosi kosztów eksploatacyjnych mieszkania, które ponosi jego siostra. Z żoną pozostaje w separacji stąd nie prowadzi z innymi osobami wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący nie korzysta z jakiejkolwiek formy opieki społecznej. Nie posiada samochodu. Pełnomocnik wyjaśnił również, że firma skarżącego od 2 lat z uwagi na toczące się postępowania kontrolne i podatkowe nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Firmowe rachunki bankowe zostały zajęte przez organ podatkowy. Ponadto skarżący wniósł o przedłużenie terminu na przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, albowiem z powodu infekcji wirusowej nie mógł tego uczynić w zakreślonym terminie. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu (Referendarza) umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenia złożone przez skarżącego są nierzetelne i pozostają ze sobą w sprzeczności, co uniemożliwia dokonanie właściwej oceny jego sytuacji materialnej. Wskazać, bowiem należy, że w oświadczeniu zawartym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, natomiast w piśmie z dnia [...] 2012r. pełnomocnik skarżącego powołując się na umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia [...] 2006r. wyjaśnił, że skarżący pozostaje w faktycznej separacji z żoną, stąd nie prowadzi z innymi osobami wspólnego gospodarstwa. Powyższe dane pozostają ze sobą w oczywistej sprzeczności. Ponadto wskazać należy, że strona pomimo wezwania nie przedłożyła dokumentów obrazujących sytuację finansową żony (poza gołosłownym oświadczeniem, zawartym na urzędowym formularzu PPF, że żona nie osiąga dochodów oraz, że nie posiada żadnego majątku). Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, wyjaśnić należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). Również oświadczenia strony dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej należało uznać za niewiarygodne. W piśmie z dnia [...] 2012r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że firma wnioskodawcy od co najmniej 2 lat z uwagi na toczące się postępowania kontrolne i podatkowe nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Środki zgromadzone na rachunku bankowym zostały zajęte przez organ podatkowy stąd jak podała strona nie jest możliwym przedstawienie bilansu z bieżącej działalności przedsiębiorstwa, gdyż skarżący obecnie nie prowadzi żadnej działalności. Tymczasem z przedłożonego zeznania podatkowego skarżącego za 2011r. wynika, że z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w tym okresie osiągnął przychód w kwocie [...] zł oraz dochód w kwocie [...] zł. Mając na uwadze już tylko powyższe dane (strona nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych) stwierdzić należy, że wbrew stwierdzeniem zawartym w piśmie z dnia [...]2012r., że od co najmniej dwóch lat skarżący nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, firma skarżącego generuje znaczny obrót, a co więcej przynosi również dochód. Ponadto na uwagę zasługuje również fakt, że strona w oświadczeniu zawartym na urzędowym formularzu PPF jako comiesięczne koszty związane z utrzymaniem wskazuje prąd oraz gaz w łącznej kwocie 200 zł, tymczasem w piśmie z dnia [...] 2012r. wskazuje, że nie ponosi żadnych kosztów eksploatacyjnych mieszkania, które ponosi jego siostra jako właścicielka domu, która użycza mu nieodpłatnie jeden pokój. Również analiza powyższych informacji prowadzi do wniosku, iż pozostają one ze sobą w sprzeczności z jednej bowiem strony skarżący podaje, że ponosi koszty opłaty za prąd i gaz, a następnie w kolejnym piśmie wskazuje, że koszty eksploatacyjne mieszkania ponosi je go siostra. Reasumując stwierdzić należy, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego (w szczególności odnośnie łącznych dochodów rodziny skarżącego, wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, podawanie sprzecznych informacji w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, nieprzedłożenie wszystkich wymaganych dokumentów). Odnosząc się do wniosku strony odnośnie przedłużenia terminu na przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych stwierdzić należy, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. W ocenie orzekającego dokonanie tak prostej czynności jak wydrukowanie historii rachunku bankowego w przypadku bankowości internetowej, czy też udanie się do placówki bankowej celem uzyskania takiego dokumentu nie powinno stanowić żadnego problemu. Tym bardziej, że stronie został zakreślony 10 dniowy termin na przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych. Powoływanie się przez stronę na infekcję wirusową, która rzekomo uniemożliwiła jej uzyskanie takiego dokumentu bez przedłożenia odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego powoduje, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Tym bardziej, że strona w zakreślonym terminie przedłożyła pozostałe dokumenty o które była wzywana. Analiza oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy oraz piśmie z dnia 11 grudnia 2012r. prowadzi do wniosku, iż wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, pełny i spójny. Uznać należy, że skarżący nie nadsyłając żądanych dokumentów, a także nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, przedstawił swoją sytuację materialną w sposób fragmentaryczny, co uniemożliwiło referendarzowi ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącego poniesienia w niniejszej sprawie kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe, nie można ocenić, czy w sprawie zaistniały przesłanki przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, określone art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania tego prawa. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.