II SO/Bd 11/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowił: 1. zwolnić od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Dnia [...] maja 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) P. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Mają na utrzymaniu córkę w wieku szkolnym. Posiada dom o powierzchni [...] m2 zaś jego żona jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Gospodarstwo domowe wnioskującego uzyskuje dochód w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu świadczenia rentowego oraz zasiłku dla bezrobotnych. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca powołał się na rozdzielność majątkową. W formularzu zawarł wykaz miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków w wysokości [...] zł (m.in. lekarstwa, media, żywność). Podał również, że w skali roku ponosi wydatki związane z zakupem opału na zimę oraz książek dla córki. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy należało uznać, iż wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż skarżący wraz z żoną obecnie utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł miesięcznie. Zatem odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, że nie miałby z czego pokryć pełnych kosztów postępowania. Istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinien wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości wskazanej powyżej oraz posiada majątek – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie. Jednocześnie zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych pozwoli mu kontynuować postępowanie sądowoadministracyjne, gdyż wnioskodawca nie mając środków na ich pokrycie zostałby pozbawiony prawa do sądu, które jest zagwarantowane przez Konstytucję RP. Poza tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Orzekający podziela w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008r., sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. Bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność wskazana przez wnioskodawcę, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym bowiem wskazuje się, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową nie wpływa na ocenę tego wniosku (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12). Podnosi się też, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, iż sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11). Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowiono zwolnić skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalić wniosek w pozostałym zakresie.