III SA/Gd 840/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 10 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: odmówić wnioskodawczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 21 listopada 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca T. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, osiąga miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 940 zł oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 300 zł. Wśród swych zobowiązań wskazała kredyty w łącznej wysokości 9000 zł oraz stałe wydatki na prąd w wysokości 200 zł miesięcznie oraz koszty leczenia w wysokości 200 zł. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2017 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: - dokumentu potwierdzającego wysokość osiągniętych dochodów (przychodów) lub poniesionej straty z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej z okresu ostatnich sześciu miesięcy, - przedstawienia kopii zeznań podatkowych złożonych w bieżącym roku do urzędu skarbowego oraz za rok 2016; - wskazania ilości zatrudnianych pracowników w związku z prowadzoną działalnością; - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz wyciągów z rachunku bankowego dla prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej z okresu ostatnich sześciu miesięcy, - nakazu podatkowego dotyczącego nieruchomości będących w posiadaniu wnioskodawczyni, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawczynię miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.) oraz potwierdzających wysokość spłacanych kredytów (wskazania raty kredytu w spłacanej w skali miesiąca) oraz wykazania wszelkich zaległości finansowych, o których wspomniano we wniosku, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Wnioskodawczyni nadesłała informację banku o posiadanym zadłużeniu z tytułu zawartych z bankiem umów na łączną kwotę 14.580,47 zł, a także o posiadaniu przez wnioskodawczynię rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w tymże banku, w którym zadłużenie wynosi 1.498,92 zł. Ponadto przedłożono: kopie zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016, w których wnioskodawczyni wykazał przychód z tytułu emerytury oraz z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. rozliczenie przychodu za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz pismo z ZUS o niedopłacie na koncie wnioskodawczyni w wysokości 1.745,51 zł plus odsetki. W tym stanie uznano, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata. Wnioskodawczyni wykazała bowiem stałe wydatki, ograniczając je do wydatków na prąd i leczenie, odnośnie zaś zobowiązań z tytułu kredytów nie podała wysokości miesięcznych rat spłacanych z tego tytułu. Jako dochód z działalności gospodarczej (prowadzonej aktywnie pod nazwą A – por. wydruk z CEiIDG RP), podała kwotę 300 zł miesięcznie. Jednak pomimo wezwania wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, który jak wynika z informacji banku jest dla niej prowadzony. Wyciąg z rachunku bankowego daje możliwość prześledzenia, jak kształtują się dochody oraz wydatki, jak również może w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wnioskodawczyni nie wykazała bieżących kosztów miesięcznego utrzymania w odniesieniu do jej nieruchomości (przy czym jako swój adres podaje adres wykonywania działalności gospodarczej przy ul. R. [...] w S., zaś w zeznaniach podatkowych jako adres zamieszkania wskazywała inny adres, tj. przy ul. B. [...] w S., nie wyjaśniając, czy jest właścicielem którejkolwiek z tych nieruchomości), a także miesięcznych kosztów spłaty kredytów lub pożyczek, a jedynie łączną kwotę zadłużenia z tego tytułu. Z przedłożonych kopii zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016 wynikało, że działalność gospodarcza skarżącej generuje straty, jednak strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślić należy jednocześnie, że z rozliczenia przychodów, przedłożonego w dniu 28 grudnia 2017 r. wynika, że w miesiącach styczeń-październik 2017 r. skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągała stały przychód, dokonując jednocześnie zakupu towarów i materiałów oraz ponosząc pozostałe wydatki. Trudno zatem twierdzić, że skarżąca utraciła płynność finansową, co potwierdza nadto fakt uiszczenia w dniu 20 października 2017 r. wpisu od skargi w kwocie 720 zł. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899). W sytuacji, gdy skarżąca powołuje się na wysokość dochodu, a brak jest udokumentowania kosztów utrzymania nieruchomości, jak również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, nieusunięte pozostają wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącej. Wykonanie w sposób rzetelny skierowanego do skarżącej wezwania pozwoliłoby uznać, czy skarżąca znajduje się w sytuacji niepozwalającej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro skarżąca uchyla się od udzielenia wszelkich informacji i nie przedstawia dokumentów źródłowych obrazujących realną kondycję finansową, to nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Dodać należy, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 565/13, z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W orzecznictwie wskazuje się także, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 447/09 oraz z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Środki przeznaczone na działalność gospodarczą również nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczania danin publicznoprawnych, w tym ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2016 r., I GZ 17/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W związku z powyższym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.