I SA/Gl 1155/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia WSA Borys Marasek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2025 r. sprawy ze skargi I. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 lipca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.336.2024.2.MS UNP: 2401-24-166196 w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z 17 lipca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.336.2024.2.MS UNP: 2401-24-166196, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej: K.p.a. oraz art. 54 § 1, § 4 pkt 2 i § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), dalej: u.p.e.a. po rozpoznaniu zażalenia I.P. (dalej: zobowiązana, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 4 czerwca 2024 r. nr [...] o oddaleniu skargi na czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Skarbowym w W., dokonane zawiadomieniami z 12 kwietnia 2024 r. nr od [...] do [...]. Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ pierwszej instancji prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Inspektoratu ZUS w W. z 15 lutego 2011 r. nr od TW1340511002791 do TW1340511002829 obejmujących zaległości w składkach na: - ubezpieczenie społeczne za okres 08/2009 - 09/2010, - ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2009 - 09/2010, - Fundusz Pracy za okres 09/2009, od 11/2009 do 1/2010, od 03/2010 do 9/2010. Organ egzekucyjny zawiadomieniami z 12 kwietnia 2024 r. nr od [...] do [...] zajął wierzytelności pieniężne zobowiązanej w Urzędzie Skarbowym w W.. Zobowiązana pismem z 19 kwietnia 2024 r. złożyła skargę na zajęcie wierzytelności pieniężnych podnosząc, że organ egzekucyjny egzekwuje od niej przedawnioną należność i przez 14 lat nie doręczył jej żadnej informacji o toczącej się przeciwko niej sprawie egzekucyjnej. Organ pierwszej instancji postanowieniem z 4 czerwca 2024 r. oddalił skargę zobowiązanej na czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Skarbowym w W., dokonane zawiadomieniami z 12 kwietnia 2024 r. nr od [...] do [...]. Zobowiązana wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji z 4 czerwca 2024 r. W zażaleniu zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego; 2. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie (dokładne) stanu faktycznego sprawy i przez to wadliwe uzasadnienie faktyczne sprawy; 3. art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności poprzez niewyjaśnienie nieprawidłowych doręczeń zawiadomień o zajęciu wierzytelności, które zostały wysłane pod niewłaściwy adres, a zatem nie zostały prawidłowo doręczone, co spowodowało przedawnienie należności wynikającej z tytułów wykonawczych; 4. art. 44 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie; 5. art. 67, art. 89 i art. 89a u.p.e.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie. Zobowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia zobowiązana podniosła, że tytuły wykonawcze z 15 lutego 2011 r. nie zostały jej w ogóle doręczone. Pod adresem, pod który zostały wysłane, nie mieszkała już od ponad roku przed momentem ich wystawienia. Zobowiązana do zażalenia dołączyła potwierdzenie zameldowania. Postanowieniem z 17 lipca 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji z 4 czerwca 2024 r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności omówił instytucję skargi na czynności egzekucyjne podkreślając, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny ocenia jedynie prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodność z tymi przepisami ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w toku postępowania wywołanego wniesieniem skargi na czynność egzekucyjną, a także organ nadzoru w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym skargi, nie są uprawnione do badania istnienia dochodzonej należności i jej wymagalności. Kwestia ta może być podnoszona we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, który zobowiązana może złożyć na każdym jego etapie. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w skardze zobowiązana określiła zaskarżone czynności egzekucyjne, zakres żądania i jego uzasadnienie. Jednakże zarówno z treści skargi, jak i z treści zażalenia wynika, że zobowiązana nie kwestionuje poprawności (formalnoprawnej) dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, a działanie organu egzekucyjnego w całości. W ocenie zobowiązanej organ egzekucyjny egzekwuje przedawnioną należność i przez 14 lat nie doręczył jej żadnej informacji o toczącej się sprawie egzekucyjnej. Natomiast kwestia nieprawidłowości doręczenia tytułów wykonawczych może być podnoszona wyłącznie we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, który zobowiązana może złożyć na każdym jego etapie, niezależnie o złożonej skargi na czynności egzekucyjne. Organ odwoławczy wskazał, że wbrew zarzutom skargi, a także twierdzeniom zawartym w zażaleniu, zawiadomienia z 12 kwietnia 2024 r. nr od [...] do [...] o zajęciu wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Skarbowym w W., zostały doręczone zobowiązanej 17 kwietnia 2024 r. pod właściwym adresem, który zobowiązana wskazuje w zażaleniu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 11 ust. 7 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 556), która weszła w życie 25 marca 2024 r., do zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, protokołu zajęcia prawa majątkowego, protokołu odbioru dokumentu oraz protokołu zajęcia i odbioru ruchomości, sporządzonych po wejściu w życie niniejszej ustawy w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem jej wejścia w życie, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zatem zawiadomienia z 12 kwietnia 2024 r. nr od [...] do [...] o zajęciu wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Skarbowym w W., zostały sporządzone zgodnie ze wzorem zawartym w rozporządzeniu Ministra Finansów z 18 marca 2024 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 426), które weszło w życie 25 marca 2024 r. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto wniosła o dopuszczenie dowodów z: 1. przesłuchania świadków: I.H., A.L. i M.S., celem wykazania, że od 2008 r. mieszkała przy ul. [...] w R., a przy ul. [...] w R. mieszka od 2017 r. do chwili obecnej; 2. zaświadczenia Burmistrza Miasta R. potwierdzającego, że w okresie od 30 marca 2009 r. do 30 marca 2010 r. była zameldowana przy ul. [...] w R.; 3. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 18 listopada 2021 r. celem wykazania, że mieszkała pod adresem ul. [...] w R.; 4. zaświadczenia lekarskiego z 24 lipca 2024 r.; 5. przesłuchania jej samej, celem wykazania, że tytuły wykonawcze nie zostały jej nigdy skutecznie doręczone. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego; 2. art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie (dokładne) stanu faktycznego sprawy i przez to wadliwe uzasadnienie faktyczne sprawy; 3. art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności poprzez niewyjaśnienie nieprawidłowych doręczeń zawiadomień o zajęciu wierzytelności, które zostały wysłane pod niewłaściwy adres, a zatem nie zostały prawidłowo doręczone, co spowodowało przedawnienie należności wynikającej z tytułów wykonawczych; 4. art. 44 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie; 5. art. 67, art. 89 i art. 89a u.p.e.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi skarżąca wywodziła, że tytuły wykonawcze z 15 lutego 2011 r. nie zostały jej w ogóle doręczone. Pod adresem, pod który zostały one skierowane nie mieszkała już od ponad roku przed momentem ich wystawienia, nie była tam też zameldowana. Zatem organ egzekucyjny powinien ustalić jej prawidłowy adres zamieszkania w celu doręczenia tytułów wykonawczych. W związku z niedoręczeniem tytułów wykonawczych z 15 lutego 2011 r. należność uległa przedawnieniu, a zatem nie powinna być prowadzona egzekucja na ich podstawie. Dla skuteczności wszczęcia egzekucji wymagane jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W ocenie skarżącej, nie jest prawdą, że kwestia nieprawidłowości doręczenia tytułów wykonawczych może być podnoszona wyłącznie we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy potrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do wniosków dowodowych skarżącej zawartych w skardze. Przyjęta przez ustawodawcę koncepcja sądownictwa administracyjnego co do zasady wyklucza prowadzenie przez sąd postępowania dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. W postępowaniu przed sądem administracyjnym nie ma zatem możliwości przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków i strony. Jedynie na zasadzie wyjątku ustawa z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 późn. zm.), dalej: P.p.s.a. dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodów wyłącznie z dokumentów, o ile spełnione zostaną określone w art. 106 § 3 P.p.s.a. przesłanki. Zgodnie z powołanym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Natomiast przedłożone przez skarżącą dokumenty takie jak: zaświadczenie o zameldowaniu, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, czy zaświadczenie lekarskie nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest bowiem legalność dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Skarbowym w W., a w konsekwencji zasadność oddalenia skargi zobowiązanej na te czynności. Zakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Przewidziany w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3044/21 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zwrócić należy ponadto uwagę, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.) można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, mając na względzie przepisy regulujące sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 789/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13). Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Natomiast zarzuty skargi dotyczą braku doręczenia skarżącej tytułów wykonawczych z 15 lutego 2011 r. i przedawnienia z tego powodu egzekwowanej należności. W tym miejscu należy podkreślić, że ani organ egzekucyjny w toku postępowania wywołanego wniesieniem skargi na czynność egzekucyjną, ani organ nadzoru w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym skargi nie są uprawnione do badania istnienia dochodzonej należności i jej wymagalności. Kwestie te mogą być podniesione przez skarżącą we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, który może złożyć na każdym jego etapie. Również Sąd dokonujący kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie może w ramach skargi na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a. dokonać badania okoliczności podniesionych przez skarżącą, a więc kwestii nieprawidłowości doręczenia tytułów wykonawczych, czy przedawnienia dochodzonych należności. W ramach skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.) można bowiem jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego. Natomiast skarżąca nie kwestionuje poprawności (formalnoprawnej) dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W rozpoznawanej sprawie, organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 5 u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Stosownie do § 2 wskazanego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. W myśl § 3 cytowanego przepisu jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. Analizując treść wskazanych przepisów Sąd stwierdza, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Po pierwsze działanie organu egzekucyjnego było zgodne z art. 89-89a u.p.e.a. Wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Zawiadomienia z 12 kwietnia 2024 r. nr od [...] do [...] o zajęciu wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Skarbowym w W., zostały sporządzone zgodnie ze wzorem zawartym w rozporządzeniu Ministra Finansów z 18 marca 2024 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 426), które weszło w życie 25 marca 2024 r. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. Organy obu instancji wydając swoje rozstrzygnięcia nie naruszyły także przepisów postępowania. Stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przepisu tego wynikają dwie zasady, tj. zasada celowości (stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania zobowiązania) oraz zasada stosowania najłagodniejszego środka. Nie ma przy tym przeszkód prawnych do stosowania równocześnie kilku środków egzekucyjnych, lecz ich wybór powinien zostać dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania środków kolejnych. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia przy tym, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ to postępowanie prowadzący powinien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Istotne jest jednak, że organ egzekucyjny może zrezygnować ze stosowania niektórych, bardziej uciążliwych dla zobowiązanego środków jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu możliwe jest przy wykorzystaniu tylko niektórych środków egzekucyjnych. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3862/13 wyjaśniając, że o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie jest on uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1339/08; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 247/10). Innymi słowy, aby organ mógł zastosować najmniej uciążliwy środek, musi mieć w tym zakresie wybór, a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.