I SA/Gl 1484/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 14 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania w opłacie paliwowej za lipiec 2009 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 stycznia 2015 r. do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tego wpisu. Następnie strona złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr), w ramach którego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreśliła, że od lat nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż cały jej majątek i wszystkie rachunki bankowe zostały zabezpieczone. Zaznaczyła, że z tego powodu nie wykazała ani zysków, ani strat. W świetle wniosku wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 4.000 zł. Do wniosku załączono odpis sentencji zarządzenia nr WIS/317/12/14, wydanego z upoważnienia Prezesa Sądu dnia 27 listopada 2014 r., o umorzeniu Spółce opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł oraz postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wszczętego na wniosek Sądu w sprawie takiej opłaty, ze względu na bezskuteczność egzekucji. Pismem doręczonym dnia 25 maja 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika Spółki do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: odpisu sprawozdania finansowego Spółki (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) sporządzonego za 2014 r., odpisu zeznania podatkowego Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r., odpisów deklaracji Spółki na podatek od towarów i usług za okres od lutego bieżącego roku, odpisów raportów kasowych Spółki za sześć ostatnich miesięcy, z wyjątkiem marca, oraz wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte /zabezpieczone/, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi Spółka mogła dysponować). Jednocześnie w wezwaniu zawarto pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na powyższe wezwanie, pełnomocnik Spółki, której nazwę podał błędnie, wniósł "o wykorzystanie pełnej i rzetelnej dokumentacji złożonej do tut. Sądu w spr. III SA/Gl 1599-1607/14" i nie nadesłał żadnego z dokumentów objętych wezwaniem. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie strona skarżąca złożyła zażalenie, które w wyniku czynności wyjaśniających uznano za sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu z dnia 16 czerwca 2015 r. strona zarzuciła "nielogiczne i nawzajem wykluczające się argumenty" dotyczące prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w świetle których z jednej strony "Spółka nadal spłaca należności dochodzone od niej w ramach innego postępowania egzekucyjnego" a z drugiej strony "niezidentyfikowani wierzyciele (...) nie byli w stanie wykazać majątku". Strona skarżąca podkreśliła nadto, że "wszczęte i prowadzone postępowanie zabezpieczająco-egzekucyjne" pozbawiło Ją "jakichkolwiek możliwości działania i osiągania przychodów". Nadto odnotować należy, że w przywołanych przez pełnomocnika strony skarżącej sprawach o sygn. akt od III SA/Gl 1599/14 do III SA/Gl 1607/14 Spółka została zwolniona od kosztów sądowych postanowieniami z dnia 29 kwietnia 2015 r. Z dokumentacji złożonej do tamtych spraw (i dołączonej do akt o sygn. III SA/Gl 1599/14) wynika, że Spółka osiągnęła przychód w kwocie 11.649.227,02 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 11.738.857,08 zł oraz stratę w kwocie 89.630,06 zł [dane z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2013, wypełnionego 10 marca 2014 r.]. W deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od września ubiegłego roku do lutego roku bieżącego skarżąca Spółka wykazała regularnie podstawę opodatkowania tym podatkiem oraz nabycie towarów i usług [za luty 2015 r. wartość zdarzeń gospodarczych (podstawy) podlegających opodatkowaniu podatkiem pośrednim wyniosła 2.200 zł (poz. nr 35 z deklaracji VAT-7), ponadto w miesiącu tym nabyto towary i usługi pozostałe na kwotę 1.057 zł]. Z raportu kasowego za marzec bieżącego roku wynika, że Spółka wykazała przychody w wysokości 2.706 zł i rozchody w wysokości 4.204,20 zł (w tym m.in. kwota 1.494,38 zł tytułem "komornik sądowy"). Stan kasy na początku miesiąca wynosił 9.401,67 zł, a pod koniec miesiąca wynosił 7.903,47 zł. W świetle sprawozdania finansowego za 2013 r., sporządzonego 31 marca 2014 r., wysokość zobowiązań i rezerw na zobowiązania wynosiła 296.613,49 zł, wysokość środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych: 4.366,73 zł, koszty działalności operacyjnej: 11.667.955,07 zł, obejmujące m.in. usługi obce 84.353,80 zł, wynagrodzenia 51.286 zł, oraz strata netto w wysokości -109.768,69 zł. Dodać należy, że Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł w siedmiu sprawach, w których również złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 ppsa oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Co więcej, z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie. Sąd nie traci przy tym z pola widzenia okoliczności, że w sprawach o sygn. akt od III SA/Gl 1599/14 do III SA/Gl 1607/14 Spółkę zwolniono od kosztów sądowych. Nie może być jednak tak, aby rozstrzygnięcie referendarza sądowego w jednej sprawie z wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy, zwalniało Sąd od obowiązku samodzielnej oceny wniosku złożonego w innej sprawie i miało tym samym charakter w istocie przesądzający czy nawet wiążący podczas rozpatrywania kolejnych wniosków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, wszystkie publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że po pierwsze pełnomocnik strony skarżącej nie wykonał wezwania referendarza sądowego, a po drugie dokumentacja zgromadzona w sprawach o sygn. akt od III SA/Gl 1599/14 do III SA/Gl 1607/14, na którą pełnomocnik Spółki się powołał, nie potwierdza oświadczeń Spółki. W przypadku postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne jest to, w jaki sposób strona ustosunkowała się do wezwania referendarza sądowego o nadesłanie dokumentacji źródłowej. Minimum staranności procesowej, jakiej można oczekiwać od strony skarżącej reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w szczególności przedłożenia wszystkich dokumentów, które zostały w wezwaniu wymienione. Tymczasem w omawianej sprawie pełnomocnik skarżącej Spółki nie wykonał skierowanego wezwania, ograniczając się jedynie do oświadczenia o możliwości skorzystania z dokumentacji złożonej w sprawach o sygn. akt od III SA/Gl 1599/14 do III SA/Gl 1607/14. Pełnomocnik strony skarżącej w pełni pominął okoliczność, że sformułowane wezwanie w niniejszym postępowaniu, uwzględniało dokumentację już zgromadzoną w sprawach prowadzonych w Wydziale III Sądu. Zaznaczyć zatem trzeba, że dokumenty, o które wezwał referendarz sądowy nie były jeszcze nadesłane i stanowią uzupełnienie i uaktualnienie względem materiałów już przedłożonych w tych sprawach. Podnieść przy tym należy, że Sąd ma ocenić obecną sytuację Spółki, a zatem rozstrzygnięcie wniosku powinno nastąpić w oparciu o aktualne dokumenty obrazujące tę sytuację. Z tego powodu wezwanie referendarza sądowego obejmowało przedłożenie m.in. zeznania podatkowego Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r., czy też sprawozdania finansowego Spółki (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) sporządzonego za 2014 r. Skoro dokumenty te za 2013 r. zostały sporządzone w marcu 2014 r., to można było założyć, że w dacie doręczenia wezwania referendarza sądowego, tj. dnia 25 maja 2015 r., Spółka sporządziła zarówno sprawozdanie finansowe za 2014 r., jak i zeznanie podatkowe za 2014 r. Zaznaczyć przy tym należy, że referendarz sądowy nie wezwał o zatwierdzone sprawozdanie finansowe. Tymczasem pełnomocnik Spółki nie tylko nie nadesłał tych dokumentów, ale też nie wskazał przyczyn, dla których tego nie uczynił. Nie nadesłał on również odpisów deklaracji na podatek od towarów i usług. Nie ulega natomiast wątpliwości, że dokumenty, o które wezwał referendarz sądowy są bardziej miarodajne dla oceny obecnej sytuacji Spółki, a ich brak uniemożliwia ustalenie, czy sytuacja ta uległa zmianie. Pełnomocnik Spółki nie ustosunkował się również do tej części wezwania, która odnosiła się do nadesłania wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę. Sama informacja o "zajęciu rachunków bankowych" jest niewystarczająca w tym zakresie oraz nie uzasadnia przyznania prawa pomocy (por. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 153/14 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 83/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadmienić należy, że pełnomocnik Spółki nie udokumentował również oświadczenia o tym, że rachunki bankowe są zajęte. Nie ulega natomiast wątpliwości, że analiza wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych pozwoliłaby ustalić, jak przedstawia się płynność finansowa Spółki, w szczególności, czy ma ona jakieś środki, a także czy zostały one zajęte w stopniu, który uniemożliwia korzystanie z nich. Z tego względu przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych jest niezbędne dla oceny sytuacji spółki. Podobnie ocenić należy brak dokumentacji odnoszącej się do przedstawienia raportów kasowych, odzwierciedlających operacje wykonywane w kasie i środki tam dostępne. Dokumenty te są tym bardziej niezbędne, gdy uwzględni się, że w świetle przedłożonego wyciągu za marzec bieżącego roku Spółka obracała gotówką, o czym niżej. Również do sprzeciwu strona nie załączyła dokumentów, o które została wezwana. W konsekwencji w sprawie nie przedłożono dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie wniosku. Wobec powyższego na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu referendarza sądowego pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik strony miał zatem świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla Spółki rozstrzygnięciem. Tym bardziej, że wytknął to także referendarz sądowy w swym postanowieniu. Uwagi te można podtrzymać i powtórzyć. Należy w tym miejscu podkreślić, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/4, publ. LEX 203331). Akcentowane wyżej mankamenty materiału dowodowego uniemożliwiają ustalenie aktualnej sytuacji Spółki, a co za tym idzie wykluczają przyznanie Jej prawa pomocy. Podkreślić w tym miejscu należy, że zapewnienia strony skarżącej, iż znajduje się w trudnej sytuacji, nie mogą stanowić podstawy do oceny sytuacji majątkowej. Nie są one również wystarczające do przyznania prawa pomocy. Z kolei dokumentacja nadesłana przez Spółkę w sprawach o sygn. akt od III SA/Gl 1599/14 do III SA/Gl 1607/14 nie potwierdza Jej oświadczeń złożonych w niniejszej sprawie. W tych ramach odnotować przede wszystkim należy, że dokumentacja ta pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem strony, iż od kilku lat nie prowadzi działalności, skoro w zeznaniu podatkowym wykazała ona przychody w kwocie 11.649.227,02 zł, koszty ich uzyskania w kwocie 11.738.857,08 zł oraz stratę w kwocie 89.630,06 zł. Również w deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od września ubiegłego roku do lutego roku bieżącego skarżąca Spółka wykazała regularnie podstawę opodatkowania tym podatkiem oraz nabycie towarów i usług. Spółka funkcjonowała więc, osiągając określone obroty po stronie zarówno kosztów, jak i przychodów. Zgodnie zaś z poglądem wyrażonym w orzecznictwie osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951, z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 124/14, publ. LEX nr 1426679). W orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. LEX nr 477191). Skoro Spółka nadal funkcjonuje, to zatem nawet przy uwzględnieniu trudności, na które się ona powołuje, nie można jednoznacznie stwierdzić, że zdobycie środków jest w Jej przypadku niemożliwe. Brak zaś deklaracji na podatek od towarów i usług za okres od lutego bieżącego roku, uniemożliwia dokonanie oceny w wyżej omówionym aspekcie. Dostrzeżenia nadto wymaga okoliczność, że w świetle raportu kasowego za marzec 2015 r. stan kasy na początku miesiąca wynosił 9.401,67 zł, a pod koniec miesiąca 7.903,47 zł. Przyjdzie zatem stwierdzić, że strona skarżąca dysponowała gotówką, która mogła być przeznaczona na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w tej, jak i w pozostałych sprawach prowadzonych z Jej udziałem. Okoliczność ta nie pozwala uznać, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy. Strona nie wskazała przy tym przekonującego powodu, dla którego ze środków tych nie mogłyby być sfinansowane koszty sądowe. Odnotować przy tym należy, że nawet zerowy stan kasy nie jest wystarczający dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny czy w stosunku do wnioskodawcy spełniły się przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, jest bowiem ustalenie realnych możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na choćby częściowe uiszczenie wpisu sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt I GZ 180/12, publ. LEX nr 1221214). Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że w świetle przedłożonego raportu kasowego z marca 2015 r. część rozchodów dotyczyła spłaty kwot dochodzonych w toku egzekucji. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że poza przywołaną przez Spółkę sprawą WIS/317/12/14, opłata kancelaryjna na mocy zarządzenia z dnia 27 listopada 2014 r. została Spółce umorzona również w sprawach WIS/317/11/14 oraz WIS/317/13/14. W sprawach tych przyczyną tego rozstrzygnięcia było umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek Sądu z uwagi na jego bezskuteczność. Według sprawy nr WIS/317/11/14 umorzenie postępowania komornik poprzedził wezwaniem wierzyciela do wskazania majątku dłużnika, czego nie uczyniono. Okoliczność, że w marcu 2015 r. Spółka spłacała należności dochodzone od niej w ramach innego postępowania egzekucyjnego, pozwala przyjąć, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek Sądu w przedmiocie opłaty kancelaryjnej było wynikiem nie tego, że Spółka nie posiada majątku, lecz tego, że wierzyciel nie był w stanie tego majątku wskazać. Argumentacja zawarta w sprzeciwie w żaden sposób nie może zmienić tej konkluzji. Reasumując, reprezentujący Spółkę pełnomocnik nie wykazał, że przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa zachodzi w odniesieniu do Spółki. Brak pełnej i aktualnej dokumentacji dotyczącej sytuacji Spółki uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji. Art. 246 § 2 pkt 2 ppsa obliguje zaś wnioskodawcę będącego osobą prawną do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OZ 356/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Sąd, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.