I SA/Gl 342/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości z tytułu odsetek za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł J. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych (patrz druk PPF z dnia 15 kwietnia 2014 r.). W motywach wniosku skarżący odnotował, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z rodzicami. Odnotował, że posiada ¼ udziału w nieruchomości położonej na terenie B. o pow. 800 m2. Nie posiada natomiast żadnych zasobów pieniężnych. Skarżący zeznał, że nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś świadczenia emerytalne jego rodziców stanowią łącznie około 2400 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z okolicznościami stanu faktycznego wynikającymi z akt administracyjnych, pismem z dnia 25 kwietnia 2014 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym: 1) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący zajmuje nieruchomość mieszkalną położoną przy ul. [...] w B.; w tych ramach należało nadto nadesłać zaświadczenie właściwej jednostki wskazujące na wszystkie osoby zameldowane w ww. nieruchomości oraz wskazać na wzajemne relacje łączące te osoby; w tych ramach należało nadto udokumentować okoliczność zmiany miejsca zamieszkania z - deklarowanego w protokole z dnia 3 września 2013 r. - domu w W. przy ul. [...] na ww. nieruchomość w B.; 2) nadesłanie kopii faktur lub rachunków wskazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie; 3) udokumentowanie wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; w tym celu należało nadesłać zaświadczenia stosownych jednostek o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy, uwzględniające też formę wypłaty świadczeń (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część świadczenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (w tym rachunku obsługującego kartę kredytową w A Banku) i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 6) nadesłanie zaświadczenia właściwego biura nieruchomości dokumentującego aktualność oferty sprzedaży nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]; w tych ramach należało wskazać, czy z tej nieruchomości uzyskiwane są obecnie jakiekolwiek pożytki lub inne przychody; 7) wskazania źródła dochodów skarżącego, z którego pokrywa bieżące wydatki, jak również dokonuje spłaty zadłużenia, w szczególności z tytułu kredytu hipotecznego w B; 8) wykazanie aktualnego stanu zadłużenia skarżącego w szczególności z tytułu ww. kredytu oraz kredytu w C Bank; w tych ramach należało nadesłać zaświadczenia właściwych banków informujące o wysokości dokonanej spłaty, terminowości wpłat z tytułu układów ratalnych oraz wskazujące na kwotę pozostającego zadłużenia; 9) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby, czy w małżeństwie skarżącego orzeczono rozwód bądź separację; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało tę okoliczność udokumentować; 10) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby, czy skarżący jest w chwili obecnej zarejestrowany jako osoba bezrobotna; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać w tym zakresie zaświadczenie właściwego urzędu pracy. W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Jednocześnie zwrócono uwagę, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również jego małżonkę, niezależnie od tego, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. W piśmie procesowym z dnia 12 maja 2014 r., skarżący ustosunkowując się do każdego z ww. punktów wezwania oświadczył, że: 1) nie zajmuje nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]. Jest to tylko i wyłącznie jego adres do korespondencji, co jest wynikiem jego sytuacji prywatnej; 2) nie zamieszkuje w nieruchomości położnej w W. przy ul. [...] i nigdy takiej okoliczności nie deklarował. Jest to dom jego żony i przebywa tam czasami ze względu na dzieci; 3) zamieszkuje wraz z rodzicami przy ul. [...] w B. i pozostaje aktualnie na ich utrzymaniu, nie ponosi żadnych kosztów z tym związanych z uwagi na całkowity brak dochodu. Jego rodzice są osobami starszymi i nie przechowują żadnych dokumentów związanych z kosztami utrzymania gospodarstwa domowego, gdyż nigdy wcześniej nie było takiej potrzeby; 4) nie jest w stanie przedłożyć do akt niniejszej sprawy jakichkolwiek zaświadczeń na okoliczność wysokości świadczeń społecznych uzyskiwanych przez jego rodziców ponieważ uzyskanie od nich ww. dokumentów powodowałaby konieczność poinformowania ich o całej niniejszej sprawie i jego kłopotach finansowych co wiązałoby się z nadmiernym stresem dla nich i możliwym pogorszeniem sytuacji zdrowotnej; 5) nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Prowadzona przez niego firma została zlikwidowana w 2011 r. i do chwili obecnej nie był w stanie wznowić ani założyć na nowo; 6) wygenerowanie wyciągów z jego rachunków bankowych jest niemożliwe, gdyż wszystkie są zajęte przez komorników, a w takiej sytuacji system bankowy nie pozwala na wydrukowanie wyciągu. Oświadczył przy tym, że nie korzysta z tych rachunków od 2010 r. i nie ma możliwości korzystania z nich z uwagi na zajęcia komornicze; 7) aktualność oferty sprzedaży nieruchomości położnej w B. przy ul. [...] potwierdza poprzez przedłożenie 3 ofert z różnych biur zajmujących się sprzedażą nieruchomości. Wskazał przy tym, że dąży do jej sprzedaży w celu spłaty jego nieuregulowanych wierzytelności publicznoprawnych, jednakże jak podnosił w poprzednich pismach i oświadczeniach, sprzedaż jest w chwili obecnej niemożliwa z uwagi na całkowity brak zainteresowania ze strony potencjalnych kupujących. Jest to jego jedyny majątek nadający się do sprzedaży; 8) nie uzyskuje żadnych dochodów i w chwili obecnej pozostaje na utrzymaniu rodziców, natomiast kredyt w banku B spłaca jego żona z jej własnych środków, o których nie ma wiedzy i nie ma do nich dostępu; 9) jego zadłużenie w C Bank zostało sprzedane formie Kruk, w związku z czym nie jest w stanie uzyskać żadnego zaświadczenia z ww. banku na okoliczność aktualnej wysokości tego zadłużenia; 10) ze względu na jego długi, pozostaje z żoną w nieformalnej separacji i nie zamieszkują razem. W chwili obecnej rozważają zgłoszenie wniosku o orzeczenie separacji przez sąd rodzinny; 11) nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Leczy się psychiatrycznie i nie czuje się na siłach żeby podjąć jakąkolwiek pracę zarobkową. Końcowo skarżący zaakcentował, że pozytywne załatwienie jego wniosków o umorzenie zadłużenia bardzo pomogłoby mu w odtworzeniu i utrzymaniu mojej rodziny. Zaznaczył nadto, że cała dokumentacja obejmująca jego sytuację rodzinną i finansową została złożona do organów administracji i powinna już znajdować się w katach niniejszej sprawy. Przy cytowanym wyżej piśmie skarżący nadesłał plik kopii dokumentów, w tym: wydruku z CEIDG, z którego wynika, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 9 listopada 2011 r.; oferty sprzedaży nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] datowaną na 28 lipca 2010 r.; umowy pośrednictwa sprzedaży ww. nieruchomości z dnia 14 maja 2012 r.; umowy pośrednictwa bez wyłączności wynajmu ww. nieruchomości z dnia 5 marca 2013 r. W chwili obecnej skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w trzech sprawach zainicjowanych jego skargami. Łączna wysokość ów wpisów stanowi kwotę 1500 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08) w odniesieniu do prawa pomocy w zakresie częściowym, gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, w tym oświadczeń skarżącego, prowadzi do konkluzji, że jego postulat zwolnienia od kosztów sądowych nie może być uwzględniony. Szczególnego znaczenia w tym przypadku nabiera sytuacja mieszkaniowa i rodzinna J. P. w kontekście wielokrotnie deklarowanej przez niego rozdzielności majątkowej w małżeństwie. Dostrzeżono bowiem dysonans w oświadczeniach skarżącego w tej materii. Otóż w piśmie procesowym z dnia 12 maja 2014 r. skarżący zeznał: "nie zamieszkuję w nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i nigdy takiej okoliczności nie deklarowałem. Jest to dom mojej żony i przebywam tam czasami ze względu na dzieci." Biegunowo odmienne deklaracje skarżący złożył jeszcze w ramach postępowania administracyjnego, tj. w dniu 3 września 2013 r., gdzie do protokołu o stanie majątkowym oświadczył, że mieszka wraz z rodziną w budynku położonym w W. przy ul. [...] o pow. 124 m2 (własność małżonki). Całość kosztów związanych z utrzymaniem budynku ponosi małżonka, a kształtują się one w granicach 600 zł miesięcznie". Z dalszej części protokołu wynika, że dochody małżonki skarżącego nie zostały w nim ujęte z uwagi na deklarowaną przez podatnika umowę rozdzielności majątkowej. Dalsze wywody skarżącego, zawarte w piśmie z dnia 12 maja 2014 r., z których wynika, że z uwagi na jego długi pozostaje z żoną w nieformalnej separacji, a ewentualne umorzenie zaległości podatkowych pozwoli na odtworzenie i utrzymanie jego rodziny, pozwalają przyjąć, że deklarowana – co znamienne niczym nie potwierdzona – separacja w małżeństwie skarżącego ma wyłącznie podłoże finansowe. Odnośnie wielokrotnie deklarowanej przez skarżącego rozdzielności majątkowej należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim skarżący nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Umowa taka nie ma zatem znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, dostępne we wspomnianej wyżej bazie orzeczeń). Podobnie stwierdził NSA oddalając zażalenie postanowieniem z 21 listopada 2012 r. sygn. akt II FZ 957/12: "zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej." Wypada zwrócić uwagę, że o konieczności złożenia dokumentów źródłowych odnoszących się do żony skarżącego, J. P. został pouczony w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2014 r. (patrz pkt 1 zawartego tam pouczenie). Pomimo tej informacji skarżący, akcentując ponownie umowę rozdzielności majątkowej, nie przedstawił żadnych okoliczności odnoszących się do sytuacji finansowej jego małżonki. Wątpliwości w tej sprawie budzą również oświadczenia skarżącego, co do braku wiedzy o wydatkach jego rodziców, na których utrzymaniu – w świetle jego deklaracji – pozostaje. Doświadczenie życiowe podpowiada, iż mało prawdopodobna jest sytuacja, w której osoba deklarująca, że jej centrum życiowe znajduje się w nieruchomości zajmowanej przez rodziców, nie ma wiedzy na temat wydatków związanych z kosztami jej utrzymania oraz, że wydatków tych nie może udokumentować. W tym zakresie skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Wypada podkreślić, że sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. W judykaturze przyjmuje się nadto, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Ustosunkowując się do kolejnych argumentów skarżącego należy odnotować, że samo stwierdzenie, że posiadane przez niego rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika, nie stanowi przesłanki wystarczająco usprawiedliwiającej niewykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Zajęcie konta nie oznacza przecież samo przez się braku jakichkolwiek operacji na tym koncie (stanowisko zawarte w postanowieniu WSA w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2010 r., I SA/Sz 232/10, LEX nr 785399). W pkt 6 wezwania referendarza sądowego zobowiązano skarżącego do przedłożenia zaświadczeń właściwych biur nieruchomości o aktualności oferty sprzedaży nieruchomości posiadanej przez skarżącego. Tymczasem skarżący nadesłał dokumenty, które pochodzą z lat 2010-2013 i dokumentują co najwyżej zawarcie umów pośrednictwa sprzedaży lub najmu nieruchomości. Taki sposób udokumentowania nie pozwala na wykluczenie okoliczności, że skarżący wyzbył się ów nieruchomości lub w dalszym ciągu jest współwłaścicielem i czerpie z tego tytułu pożytki. Pisząc o mankamentach dowodowych wniosku, nie sposób nie wspomnieć o nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], w której skarżący regularnie odbiera wszelką korespondencję. W tych ramach skarżący nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, który wskazałby na jego powiązanie z tą nieruchomością. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.