I SA/Gl 721/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowych z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W druku PPF z dnia 17 sierpnia 2015 r. skarżąca E. K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku podniosła, że w chwili obecnej jest zatrudniona z tytułu umowy o pracę w spółce A Sp. z o.o. w K. w pełnym wymiarze czasu pracy. Jej miesięczny dochód z tego tytułu wynosi 1.750,00 zł. Oświadczyła dalej, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada żadnych oszczędności, ani jakiegokolwiek majątku, co potwierdziła następnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartym w treści ww. urzędowego formularza. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z okolicznościami stanu faktycznego wynikającymi z akt administracyjnych, pismem z dnia 19 sierpnia 2015 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym: 1) wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], jak również tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej zabezpieczenie umowy kredytowej, której skarżąca jest stroną; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, kredytów itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w szczególności należało przedstawić deklaracje na potrzebę opłaty z tytułu gospodarowania odpadami w obu nieruchomościach wskazanych w pkt 1 wezwania; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym (osoby współkształtujące sytuację materialną skarżącej), w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy za pomocą zaświadczenia pracodawcy; zaświadczenie winno zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (wypłata gotówkowa, przelew bankowy, inne); 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r.; ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostających/zameldowanych/zamieszkałych (współkształtujących sytuację materialną skarżącej) w gospodarstwie domowym skarżącej; 6) wykazanie miesięcznych obciążeń finansowych związanych ze spłatą zobowiązań kredytowych; 7) złożenie wyjaśnień co do aktualnego stanu cywilnego skarżącej; w przypadku orzeczenia o separacji lub rozwodzie należało tę okoliczność wykazać. W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. (pkt 2 pouczenia). Przede wszystkim jednakże zwrócono uwagę (pkt 1), że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających/zameldowanych/zamieszkałych ze skarżącą w gospodarstwie domowym (współkształtujących jej sytuację materialną), należy przez to rozumieć również małżonka, niezależnie od tego, że w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. W piśmie procesowym z dnia 12 maja 2015 r., skarżąca ustosunkowując się do ww. wezwania oświadczyła, że aktualnie zamieszkuje w P. na ul. [...] w prywatnym domu siostry jej męża, która udostępnia go bezpłatnie na podstawie umowy ustnej, w zamian za pomoc przy chorej teściowej. Podkreśliła, że jej miesięczne wydatki stanowią kwotę około 1000 zł. Nie jest właścicielką żadnego samochodu, ani nie posiada aktywnych rachunków bankowych. Korzysta jedynie z pomocy rodziny. Dodatkowym obciążeniem każdego miesiąca jest kredyt we frankach szwajcarskich, którego miesięczna rata wynosi 3.200,00 zł. W uregulowaniu tego zobowiązania pomaga jej rodzina. Podkreśliła, że jego spłata spowodowała utratę płynności finansowej. Zeznała dalej, że z mężem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego; posiadają rozdzielność majątkową. Mąż jest zatrudniony w firmie A Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wynagrodzenie wynosi 875,00 zł brutto. Przy cytowanym wyżej piśmie skarżąca nadesłała zaświadczenia A Sp. z o.o. z 3 września 2015 r., które potwierdzają deklarowane wyżej wynagrodzenia jej i męża. Z jednego z tych zaświadczeń wynika nadto, że mąż skarżącej mieszka w K. przy ul. [...]. Z zeznania PIT-37 wynika, że dochód brutto skarżącej stanowił w 2014 r. kwotę 18.411,28 zł. W oparciu o akta administracyjne ustalono nadto, że nieruchomość położona w K. przy ul. [...], będąca obecnie adresem skarżącej dla korespondencji, została przez nią darowana w 2012 r. na rzecz matki – M. N. Osoba ta, działając w oparciu o ugodę zawartą z bankiem, spłaca obecnie kredyt skarżącej zaciągnięty we frankach szwajcarskich. Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 500 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08) w odniesieniu do prawa pomocy w zakresie częściowym, gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, w tym oświadczeń skarżącej, prowadzi do konkluzji, że jej postulat zwolnienia od kosztów sądowych nie może być uwzględniony. Szczególnego znaczenia w tym przypadku nabiera sytuacja mieszkaniowa i rodzinna E. K. w kontekście wielokrotnie deklarowanej przez nią rozdzielności majątkowej w małżeństwie. Dostrzeżono bowiem dysonans w oświadczeniach skarżącej w tej materii. Jeszcze w toku postępowania administracyjnego przed organem pierwszej instancji skarżąca deklarowała, że prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z mężem. Już w ramach odwołania od decyzji tego organu oświadczyła, że mieszka u siostry męża, z którym – jak oświadczyła - pozostaje w rozdzielności majątkowej. Taki stan rzeczy – w świetle jej oświadczeń – utrzymuje się do dziś dnia. Trzeba jednakże wyraźnie w tym zakresie zwrócić uwagę, że obie deklarowane wyżej okoliczności nie znalazły oparcia w materiałach źródłowych. Obecnie skarżąca wezwana do wykazania tytułów prawnych do nieruchomości ograniczyła się wyłącznie do oświadczenia, że mieszka w P. przy ul. [...], tj. w nieruchomości należącej do siostry jej męża. Nieruchomość jest jej udostępniana bezpłatnie. Należy w tym miejscu podkreślić, że do dziś dnia do akt sprawy nie nadesłano żadnego dokumentu, który potwierdziłby okoliczność, iż centrum interesów życiowych, zarazem miejscem stałego pobytu skarżącej jest nieruchomość ulokowana w P. przy ul. [...], tym samym brak jest dokumentu, który mógłby zaprzeczyć hipotezie, iż skarżąca wraz z mężem mieszka w K. przy ul. [...]. Odnośnie wielokrotnie deklarowanej przez skarżącą rozdzielności majątkowej należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim skarżąca nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Umowa taka nie ma zatem znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, dostępne we wspomnianej wyżej bazie orzeczeń). Podobnie stwierdził NSA oddalając zażalenie postanowieniem z 21 listopada 2012 r. sygn. akt II FZ 957/12: "zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej." Wypada zwrócić uwagę, że o konieczności złożenia dokumentów źródłowych odnoszących się do męża skarżącej, E K. została pouczona w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2015 r. (patrz pkt 1 zawartego tam pouczenia). Pomimo tej informacji skarżąca, akcentując ponownie umowę rozdzielności majątkowej, nie przedstawiła kompleksowej informacji obrazującej sytuację finansową jej męża. Zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia zasadniczego w okresie trzech ostatnich miesięcy nie może takowej sytuacji zobrazować w sposób dostatecznie czytelny, tym bardziej, że osoba ta pełni funkcję prezesa zarządu Spółki z o.o., w której nota bene skarżąca jest zatrudniona. Brak jest przede wszystkim informacji o ponoszonych przez niego wydatkach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jak również zeznań podatkowych informujących kompleksowo o dochodach męża skarżącej. Pisząc o mankamentach dowodowych wniosku nie sposób nie wspomnieć o tym, że skarżąca nie wykazała w tej sprawie wysokości ponoszonych przez nią stałych wydatków. W tym zakresie poprzestała jedynie na oświadczeniach, iż stanowią one kwotę 1000 zł, oraz że ratę kredytu w kwocie 3200 zł spłaca przy pomocy rodziny. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że przedłożenie jakichkolwiek faktur, czy paragonów pozwoliłoby także na wyjaśnienie, przynajmniej po części, kwestii faktycznego miejsca zamieszkania skarżącej. Niezależnie od ujawnionych nieścisłości i mankamentów dowodowych wniosku stwierdzono, że budżet domowy skarżącej wynosi 2.625,00 zł i stanowi dochody obojga małżonków. W uznaniu rozpoznającego wniosek jest to kwota, która pozwoli skarżącej na partycypację w kosztach sądowych, w szczególności zaś mając na uwadze to, że na obecnym etapie postępowania, koszty sądowe sprowadzają się wyłącznie do wpisu sądowego od skargi, który wynosi tutaj 500 zł. Ponownie w tym miejscu trzeba podkreślić, że skarżąca nie wykazała obciążeń jej budżetu, a wspomniany przez nią kredyt we frankach szwajcarskich jest spłacany przez jej matkę. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.