I SA/Gl 952/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1. P.K. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji lub Kolegium) z [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. Wobec skarżącego prowadzone jest przez Prezydenta Miasta R. (dalej: organ pierwszej instancji) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z [...]r., obejmującego karę porządkową wymierzoną ostatecznym postanowieniem organu pierwszej instancji z [...]r. w kwocie [...] zł, koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł oraz koszty upomnienia w kwocie [...]zł. Wskazana kara porządkowa została wymierzona w toku postępowania podatkowego (zakończonego zaskarżoną przez podatnika do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...]r., utrzymującą w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji) w związku z bezzasadną odmową podania powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego oraz przedłożenia dokumentacji architektonicznej. Skarżący nie dokonał zapłaty niniejszej kary, a zażalenie na postanowienie ją nakładające wniósł z uchybieniem przewidzianego prawem terminu, w związku z czym uzyskało ono przymioty ostateczności oraz wymagalności. 2.2. Pismem z 24 marca 2020 r. skarżący wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a także wniósł o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz o wstrzymanie egzekucji. W odrębnym postępowaniu, zakończonym postanowieniem z [...]r., Kolegium odmówiło wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego w tej sprawie wobec skarżącego. 2.3. Organ pierwszej instancji postanowieniem z [...]r. nie uwzględnił zarzutu wniesionego pismem z 24 marca 2020 r. dotyczącego braku wymagalności obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym numer [...] oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego. 2.4. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Podniósł w nim, że obowiązek zapłaty kary porządkowej - nałożonej postanowieniem z [...]r. - nie istnieje, gdyż jest ona niezgodna z prawem, a obowiązek zapłaty nie jest wymagalny. W związku z tym wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia. 2.5. Po rozpatrzeniu zażalenia, Kolegium utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu na wstępie zacytowano treść art. 33 ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie: t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 - u.p.e.a.) w brzemieniu sprzed 30 lipca 2020 r. i wskazano, że nie ulega wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z [...]r., który obejmuje należności związane z nieuiszczeniem kary porządkowej, nałożonej postanowieniem organu pierwszej instancji z [...]r. Na postanowienie to strona wniosła zażalenie z uchybieniem prawem przewidzianego terminu, co stwierdził organ odwoławczy postanowieniem z [...]r. Tym samym postanowienie, nakładające karę porządkową na skarżącego, stało się ostateczne, a należność wymagalna. Dalej wskazano, że na podstawie art. 61 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm. - p.p.s.a.) wniesienie przez stronę skargi na postanowienie organu odwoławczego nie powoduje wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto w przedmiotowej sprawie Kolegium nie wstrzymało wykonania skarżonego postanowienia w trybie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Nie uczynił tego także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a. Należność ta nie została rozłożona na raty, ani nie zaistniały inne powody, który uzasadniałyby uwzględnienie zarzutu braku wymagalności. W związku z tym uznano, że kara porządkowa wynikająca z postanowienia z [...]r. jest wykonalna, a zatem nie zaszła przesłanka określona w art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. mogąca stanowić podstawę do uwzględnienia zarzutu w sprawie prowadzenie egzekucji administracyjnej. Dalej podano, że prawidłowo organ pierwszej instancji orzekł także w zakresie odmowy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Przesłanki, których wystąpienie powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego, zostały wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. zacytowano treść tego przepisu i podano, że w niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. 3.1. Powyższe postanowienie Kolegium zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucono mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - k.p.a.) w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Nadto zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to art. 33 § 1 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu podniesiono, że decyzja o ukaraniu skarżącego grzywną w kwocie [...] zł jest bezprawna. Obowiązek zapłaty kary porządkowej nie istnieje, albowiem postanowienie o jej nałożenie jest sprzeczne z prawem. Obowiązek zapłaty kary nie jest wymagalny. Wskazano, że organ był w posiadaniu informacji o powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego (wynika ona z umowy kupna-sprzedaży) oraz posiadał dokumentację architektoniczną. Zatem niezrozumiałym jest nakładanie grzywny w takiej sytuacji. W dalszym ciągu sprawa nie jest rozstrzygnięta albowiem została złożona skarga do WSA w Gliwicach na wysokość podatku za 2018 r. Sprawa jest nieprawomocna. Zatem egzekucja nałożonej na skarżącego kary porządkowej jest przedwczesna i niezgodna z prawem. Skarżący wskazał, że zaskarżając decyzję o wysokości podatku do WSA zaskarżył całe postępowanie. Nie jest możliwym egzekwowanie kary [...] zł wydanej w sprawie, która nie jest jeszcze prawomocna. Nie ma tu znaczenia czy postanowienie o karze porządkowej [...] zł jest ostateczne czy nie, albowiem była to jedyna sprawa wpadkowa. Ponadto samo nałożenie kary odbyło się z naruszeniem przepisów postępowania i zasadami współżycia społecznego. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. 4.Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie w sprawie uznania zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione oraz w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. 5. W tych ramach wskazać przyjdzie, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2019 r. II FSK 22/17, www.orzczenia.nsa.gov.pl). Art. 33 § 1 u.p.e.a. w czasie kiedy wszczęto postępowanie egzekucyjne stanowił, iż podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Żadne inne powody nie mogą być podstawą do wniesienia zarzutów. Z unormowania tego wynika, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok NSA z 2 lutego 2012 r., II FSK 1469/10). Natomiast kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa wart. 33 pkt 1-5 i 7 stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a., po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 5 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie. W orzecznictwie przyjmuje się, że w wypadku gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania procedowania przewidzianego w art. 34 § 1 u.p.e.a. jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego, ale narusza ponadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 31 stycznia 2013 r., I SA/Go 1123/12; zob. także wyroki WSA: w Warszawie z dnia 21 lutego 2013 r., III SA/Wa 1954/12; w Poznaniu z dnia 21 lipca 2009 r., I SA/Po 506/09; wyroki NSA: z dnia 27 maja 2009 r., II GSK 980/08; z dnia 7 czerwca 2006 r., II FSK 775/05; z dnia 20 grudnia 2005 r., FSK 2677/04; z dnia 11 października 2005 r., II FSK 609/05; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 stycznia 2005 r., I SA/Sz 486/04). W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny był jednocześnie wierzycielem, dlatego nie był obowiązany uzyskać stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów. 6. W niniejszej sprawie zarzut dotyczy braku wymagalności obowiązku., Wprawdzie w piśmie stanowiącym zarzuty skarżący wskazał na pkt 1 art. 33 u.p.e.a., jednakże w toku całego postępowania wskazywał na brak wymagalności obowiązku zapłaty kary porządkowej, wymierzonej w toku postepowania podatkowego zakończonego zaskarżoną przez skarżącego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...]r. w przedmiocie ustalenia skarżącemu podatku od nieruchomości za 2018 r. Wyjaśnić należy, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego (P. Przybysz, Egzekucja..., s. 43). Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Obowiązek wynikający z decyzji (aktów indywidualnych) staje się wymagalny w dwóch sytuacjach: jeżeli decyzja, którą został nałożony, stała się ostateczna i nie doszło do wstrzymania jej wykonania (przy założeniu, że decyzja nie określa terminu wykonania obowiązku) albo jeżeli decyzja, którą został nałożony, wprawdzie nie jest ostateczna, ale nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności lub jest natychmiast wykonalna z mocy prawa. Przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji nakładającej obowiązek prowadzi do unicestwienia wymagalności tego obowiązku – por. Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX (publ. LEX). W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z [...]r., który obejmuje należności związane z nieuiszczeniem kary porządkowej, nałożonej postanowieniem Prezydenta Miasta R. z [...]r. w ramach toczącego się postępowania podatkowego dotyczącego wymiaru podatku od nieruchomości za 2018 r. Na postanowienie to strona wniosła zażalenie z uchybieniem prawem przewidzianego terminu, co stwierdził organ drugiej instancji postanowieniem z [...]r. Tym samym postanowienie, nakładające karę porządkową na skarżącego, stało się ostateczne, a należność wymagalna. Nie ma przy znaczenia, iż skarżący zaskarżył decyzję w zakresie wymiaru podatku od nieruchomości za 2018 r. Tytuł wykonawczy wystawiony w niniejszej sprawie dotyczy, albowiem należności związanej z nałożeniem w ramach wskazanego wyżej postępowania podatkowego, kary porządkowej. Zatem to jest obowiązek podlegający w niniejszej sprawie przymusowi egzekucyjnemu. Ponadto w przedmiotowej sprawie nie doszło do wstrzymania wykonania skarżonego postanowienia czy też odroczenia terminu wykonania lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej. W związku z tym zasadnie organy uznały, że obowiązek wynikający z postanowienia Prezydenta Miasta R. z [...]r. jest wykonalny, a zatem nie zaszła przesłanka określona w art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., mogąca stanowić podstawę do uwzględnienia zarzutu w sprawie prowadzenie egzekucji administracyjnej. 7. Prawidłowo także organy orzekły w zakresie odmowy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Przesłanki, których wystąpienie powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego, zostały wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie § 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. § 2. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Zresztą skarżący w toku postępowania nie wskazywał, która przesłanka miałaby być przyczyną umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak się jednakże zdaje wydawać skarżący również wnosił o umorzenie postępowania ze względu na brak wymagalności obowiązku, co z wyżej naprowadzonych powodów w niniejszej sprawie nie miało miejsca. 8. Jedynie na marginesie wytknąć należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie winny wydać dwa odrębne postanowienia, tj. jedno w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, z kolei drugie w zakresie rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Są to dwa odrębne postępowania, w trakcie których dochodzi do wydania orzeczeń na podstawie różnych podstaw prawnych. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym reguluje art. 33 u.p.e.a., z kolei umorzenie postępowania egzekucyjnego art. 59 u.p.e.a. Postępowania te zatem winny zostać zakończone wydaniem dwóch odrębnych aktów prawnych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Zgodnie, bowiem z treścią art. 123 § 1 k.p.a. mającego zastosowanie na mocy art. 18 u.p.e.a., w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia. Zgodnie z § 2 ww. przepisu, postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Jednakże pomimo powyższego uchybienia, Sąd nie stwierdził zasadności uchylania postanowienia Kolegium z tego powodu. Zgodnie albowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, "jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy", uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego (pogląd ten podziela również A. Kabat, Orzeczenia wojewódzkiego sądu..., s. 160, i WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 25 listopada 2010 r., II SA/Wr 433/10). Sąd, uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie, musi wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. W tym kontekście mówi się także o uprawdopodobnieniu możliwości odmiennego wyniku sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2014 r., II FSK 1224/13; z dnia 28 sierpnia 2014 r., I OSK 160/13 i z dnia 25 marca 2014 r., II GSK 62/13). W tej kategorii podstawy uchylenia mieści się brak należytej staranności wykazywany przez organy administracyjne w prowadzeniu sprawy, a wyrażający się w rozstrzyganiu bez pełnej znajomości jej stanu faktycznego oraz materiału dowodowego zebranego w danej sprawie. "Innym naruszeniem przepisów postępowania" jest między innymi nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy (por. Woś Tadeusz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI). 9. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.