II SA/Gl 781/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia wykonania rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W treści skargi z dnia 27 maja 2014 r. W.M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na poważne problemy zdrowotne swoje i małżonka oraz na trudną sytuację materialną. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 lipca 2014 r., skarżąca nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdziła, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie wnioskująca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i utrzymują się oni z emerytur w kwotach brutto odpowiednio 1.150 zł i 1.800 zł, co daje ogółem 2.950 zł miesięcznie. Nadto strona zadeklarowała, iż posiada mieszkanie o powierzchni 34 m2. Nie posiada natomiast żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 24 lipca 2014 r.), skarżąca nadesłała potwierdzenia wypłaty obrazujące wysokość emerytur pobieranych przez nią i jej męża, a także pismo procesowe datowane na 8 sierpnia 2014 r., gdzie podała wysokość kosztów utrzymania obciążających jej gospodarstwo domowe. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku W. M. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza okoliczności podniesionych we wniosku doprowadziła do konkluzji, że przedstawiony wyżej wymóg został zachowany, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca oraz jej małżonek znajdują się w niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej. Są osobami w podeszłym wieku, uskarżają się na poważne schorzenia oraz - jak sygnalizowała W. M. - ze względu na stan zdrowia wymagają obecnie opieki innych osób. Utrzymują się przy tym z emerytur, których wysokość nie pozwala na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku dla ich koniecznych potrzeb. Zdaniem rozpoznającego wniosek, relacja w jakiej pozostaje dochód tego dwuosobowego gospodarstwa domowego z rozmiarem ponoszonych przez rzeczoną rodzinę wydatków na utrzymanie, nie pozwala jednak na całkowite uwzględnienie zgłoszonego wniosku. Trzeba tu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jak wynika z nadesłanych potwierdzeń wypłaty, suma kwot netto emerytur skarżącej i jej małżonka wynosi 2.589,35 zł. Równocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, iż ponoszone przez nią niezbędne koszty stałe to: 85 zł - opłata za energię elektryczną, 70 zł - opłata za wodę, 50 zł - opłata za gaz, 25 zł - opłata za wywóz śmieci, 17 zł - abonament rtv, 50 zł - opłata za usługi telekomunikacyjne, 4000 zł - koszt zakupu węgla na opał (wydatek roczny, co daje średnio 333,33 zł miesięcznie), 20 zł - na zakup drewna, 200 zł - podatek od nieruchomości (wydatek roczny, co daje średnio 16,66 zł miesięcznie), 200 zł opłata za ubezpieczenie (wydatek roczny, co daje średnio 16,66 zł miesięcznie) oraz 600 zł - wydatki na zakup niezbędnych leków dla siebie i męża. Jak więc wynika z powyższego, średnia miesięczna suma koniecznych kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej małżonka wynosi 1.283,65 zł, a w rezultacie, po odliczeniu tych obciążeń, do ich dyspozycji pozostaje miesięcznie około 1.300 zł. Nawet zatem przyjąwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o niezbędne wydatki jakie mogą wiązać się z wyżywieniem oraz zakupem środków czystości i niezbędnej odzieży dla dwuosobowej rodziny, stwierdzić przyjdzie, że umożliwia ona wygenerowanie środków na przynajmniej częściową partycypację w kosztach postępowania i w tym zakresie uiszczenie kwoty 50 zł tytułem wpisu od skargi, a także w ramach innych ewentualnych opłat sądowych, do uiszczenia których strona może zostać zobowiązana w przyszłości, bez narażenia na uszczerbek dla podstawowych potrzeb życiowych jej oraz męża. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskodawczyni i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych przezeń na utrzymanie, nie sposób uznać, aby ona i jej mąż mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kwoty 50 zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.