III SA/Gl 1137/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył w skardze, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, wnioskodawca oświadczył, że jest rolnikiem na niewielkim areale (około 2 ha). W zasadzie nie prowadzi on jednak działalności rolniczej ze względu na jej niską opłacalność oraz z uwagi na zły stan swojego zdrowia. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną E. Z. i synem I. P. (19 lat), który jest aktualnie uczniem. Na majątek wnioskodawcy składa się dom o powierzchni 200 m2 (powierzchnia zarówno mieszkalna, jak i gospodarcza), trzy działki rolne o powierzchni około 3 ha, działka o powierzchni 7 arów (transformator) i dwie działki o łącznej powierzchni 22 arów. Ponadto, wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku, w tym papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jedynym dochodem wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego jest dochód uzyskiwany przez żonę wnioskodawcy z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej – 10.000 zł netto. Wnioskodawca oświadczył, że dom obciążony jest hipoteką zwykłą ([...] CHF) oraz hipoteką umowną kaucyjną ([...] CHF). Działki nierolne o łącznej powierzchni 22 arów obciążone są hipotekami przymusowymi. W chwili obecnej pozostaje do spłacenia kredyt hipoteczny – do spłaty około [...] zł (po przeliczeniu na polską walutę). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca nadesłał do akt sprawy zestaw materiałów źródłowych i dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację majątkową i uprawdopodobniających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF. Postanowieniem z dnia 9 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący, że rzeczywiście spełnia przesłanki uwzględnienia jego wniosku w całości, a de facto aby mógł korzystać z takiej formy dofinansowania z budżetu państwa. Z przedłożonych przez stronę dokumentów nie wynika, aby poniesienie kosztów sądowych narażało jego samego i jego rodzinę na zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie może sobie zapewnić minimum warunków socjalnych. Od postanowienia tego wniesiony został przez pełnomocnika procesowego wnioskodawcy sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdzono, że referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie osiąga stałych dochodów, lecz kwota dochodów osiąganych przez jego żonę jest w zupełności wystarczająca na poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Zdaniem pełnomocnika strony, ocena wniosku została dokonana bez sprawdzenia, czy przedmiotowa sprawa jest jedyną sprawą skarżącego rozpatrywaną aktualnie w tutejszym Sądzie. Pełnomocnik stwierdził, że skarżący wnosząc skargi zainicjował postępowania zarejestrowane w tutejszym Sądzie pod sygnaturami akt: III SA/Gl 1133 – 1141/15 i I SA/Gl 703 – 704/15. Z faktu tego wynika, że skarżący ma obowiązek ponosić koszty sądowe w więcej niż tylko jednej sprawie sądowoadministracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że L. P., składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał udowodnić w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta była jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego, sprowadzającą się de facto do jednego wniosku, zgodnie z którym rozpoznający pierwotnie wniosek nie uwzględnił, że skarżący zainicjował więcej niż jedną sprawę sądowoadministracyjną. Pozą powyższą konstatacją, pełnomocnik procesowy strony skarżącej nie zawarł w sprzeciwie żadnych argumentów, ani nie podniósł żadnych nowych okoliczności, które stawiałyby aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy w nowym świetle. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności zauważyć należy, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy wyniesie 383 zł. W ocenie Sądu wpis ten mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącego i jego rodziny. Należy bowiem zauważyć, że choć skarżący nie osiąga stałych dochodów (zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. w aktach o sygn. III SA/Gl 1133/15) to jego żona prowadzi Indywidualną Specjalistyczną Praktykę [...]. Jej przykładowe przychody miesięczne wynosiły: 32.042,00 zł (kwiecień 2015 r.), 16.100,00 zł (maj 2015 r.), 18.450,00 zł (czerwiec 2015 r.), podczas gdy wydatki zamykały się w kwocie: 2.074,07 zł (kwiecień 2015 r.), 1.044,45 zł (maj 2015 r.) i 1.148,54 zł (czerwiec 2015 r.). Natomiast w ubiegłym roku podatkowym jej przychody z powyższego tytułu wyniosły [...] zł i po potrąceniu o koszty ich uzyskania rzędu [...] zł przyniosły dochód w kwocie [...] zł (zeznanie PIT-36L w aktach o sygn. III SA/Gl 1133/15). Kwota ta w ocenie Sądu jest w zupełności wystarczająca na poniesienie wpisu sądowego zarówno w tej jak i równolegle prowadzonych 10 innych sprawach. Tym bardziej, że żona skarżącego dysponuje kartą kredytową (przelewy z [...], [...] i [...] r.), której dostępny limit nie jest przecież znany. Ponadto spłaca ona raty kredytu ze środków pochodzących z dwóch różnych rachunków bankowych (przelewy z [...] i [...] r.). Z kolei z zestawienia operacji bankowych wynika, że wydatki, które żona wnioskodawcy ponosi obejmują nie tylko koszty bieżącego utrzymania, albowiem część odnosi się do dokonywanych darowizn (przelewy z [...] i [...] r.) czy pielęgnacji zwierząt (przelewy z [...],[...], [...] i [...] r.), natomiast inna część dotyczy rozliczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (np. przelewy do ZUS czy urzędu skarbowego), a te z uwagi na to, że zaliczane są do kosztów uzyskania przychodu, które każdy przedsiębiorca ponosi pomniejszając tym samym podstawę opodatkowania, trudno zakwalifikować do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Powyższe odnosi się również do rat zaciągniętych kredytów, albowiem brak jest podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu, korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Tym bardziej, że w razie pojawienia się trudności z ich spłacaniem dłużnik może ubiegać się o tzw. wakacje kredytowe. Z przedłożonego do akt materiału źródłowego nie wynika jednak by skarżący wraz z żoną korzystali z takiej instytucji lub posiadali jakiekolwiek zadłużenie w spłacie ustalonych rat. Jako właściciele trzech działek rolnych o łącznej pow. ok. 2 ha, działki o pow. ok. 1 ha na współwłasność, a nadto działek o pow. ok. 9, 10 i 13 arów oraz ok. 7 arów (transformator) posiadają majątek, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków, także tych, które związane są z postępowaniem sądowym. Okoliczność ta wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 565/13, Lex nr 1347096 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, Lex nr 1319089). Dlatego przyjąć należało, że L. P. nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów. Co istotne, obowiązku tego nie niweczy nawet zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą go (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Nie może być też argumentem na rzecz przyznania skarżącemu prawa pomocy podniesiona w sprzeciwie kwestia wielości zawisłych spraw ze skarg L. P. przed tutejszym Sądem. Każda sprawa ma charakter indywidualny a fakt, że skarżący niewątpliwie jest w stanie uiścić 383 zł w niniejszej sprawie, w świetle okoliczności przedstawionych powyżej, uznać można za niebudzący wątpliwości. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.