III SA/Gl 1298/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że od 23 marca 2017 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Ponieważ nie uzyskuje żadnych dochodów jest wraz z dwójką małoletnich dzieci na utrzymaniu męża, z którym od dnia zawarcia związku małżeńskiego pozostaje w rozdzielności majątkowej. W tej sytuacji ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego spoczywa na mężu. Oszacowano je na łączną kwotę 4.742,00 zł. Dodatkowo wskazała na posiadane przez męża zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty w ustalonych ratach, które wynoszą ok. 1.000,00 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymieniła ¼ udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m2 wraz z garażem o pow. 54 m2, których wartość oszacowała na 70.000,00 zł. Ponieważ dom ten, a w szczególności instalacja centralnego ogrzewania oraz taras wymagają remontu, wypowiedziała pełnomocnictwo dotychczasowemu pełnomocnikowi (vide: pismo z dnia [...] r.). Tym bardziej, że posiadany przez skarżącą rachunek bankowy stanowi przedmiot zajęcia w postępowaniu zabezpieczającym. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r., gdzie zadeklarowała dochód w kwocie 16.726,54 zł; - decyzję z dnia [...] r. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego w kwocie 500,00 zł; - zestawienie paragonów dokumentujących ponoszone w związku z utrzymaniem wydatki; - potwierdzenia dokonywanych opłat za energię elektryczną, wodę, wywóz odpadów, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, gaz, przedszkole syna oraz kurs języka angielskiego i piłki nożnej; - dokumenty dotyczące udzielenia urlopu wychowawczego z tytułu urodzenia drugiego syna wraz z raportem o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczyła się jedynie do przywołania swojej sytuacji finansowej. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W tej sytuacji, pismem z dnia 1 września 2017 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści urzędowego formularza danych. Z uwagi jednak na to, że I.W. uchyliła się od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wprawdzie w piśmie z dnia [...] r. wskazała, że pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie ma dostępu do rachunków bankowych męża, niemniej jednak należy zauważyć, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, referendarze sądowi, na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 ustawy p.p.s.a., uprawnieni są do wzywania w oparciu o art. 255 ustawy p.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową wszystkich domowników wnioskodawcy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FZ 68/15, Lex nr 1679135). Tym bardziej, że rozdzielność majątkowa w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Dlatego też powołanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy zarówno w niniejszej jak również w innych zawisłych w tut. Sądzie sprawach. Była zatem świadoma konsekwencji niezastosowania się do wezwania w przedmiocie zobrazowania sytuacji finansowej swojego męża i choć dalej twierdzi, że nie ma wiedzy o rachunkach bankowych i wysokości uzyskiwanego przez męża dochodu to w sprawie o sygn. III SA/Gl 1531/16 dokumenty w tym zakresie nadesłała. W tej sytuacji przyjąć należało, że złożony wniosek jako niekompletny nie zasługuje na uwzględnienie. Braki w złożonych oświadczeniach i przedłożonym do akt materiale dowodowym nie pozwalają na jednoznaczną ocenę, czy oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości, skoro ponoszone wydatki oszacowano na 4.742,00 zł plus raty zaciągniętych przez męża kredytów rzędu 1.000,00 zł, a poza saldem zgromadzonych w ramach programu rodzina 500+ środkach rzędu 2.001,12 zł, które jak podano stanowią zabezpieczenie na dalsze wychowanie i edukację synów, innych źródeł dochodu nie podano. A ponieważ niemożliwym jest aby wydatki przewyższały zgromadzone środki zwłaszcza, gdy źródła utrzymania męża skarżącej nie zostały w żaden sposób podane. Dlatego też rozpoznający sprawę uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jej oświadczenie o wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. A ponieważ w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.