III SA/Gl 1298/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że od 2 lutego 2016 r. przebywa na urlopie macierzyńskim w związku z urodzeniem drugiego syna. Ponieważ do pobieranego z tego tytułu zasiłku skierowana została egzekucja do wypłaty pozostaje 743,77 zł. W tej sytuacji większość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego spoczywa na mężu, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Oszacowała je na łączną kwotę 4.742,00 zł. Dodatkowo wskazała na posiadane przez męża zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty w ustalonych ratach, które wynoszą 2.131,00 zł, a także na wydatki związane z kształceniem, tj. 355,00 zł i obsługą prawną - 1.200,00 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymieniła [...] udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2 wraz z garażem o pow. [...] m2, których wartość oszacowała na 70.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r., gdzie zadeklarowała dochód w kwocie 5.045,20 zł; - potwierdzenia wypłaty przez zakład ubezpieczeń społecznych następujących kwot: 751,75 zł (październik), 727,82 zł (wrzesień), 751,75 zł (sierpień); - zestawienie paragonów dokumentujących ponoszone w związku z utrzymaniem wydatki w łącznej kwocie 1.184,41 zł; - potwierdzenia transakcji dokonywanych z rachunku bankowego męża dotyczących opłat za energię elektryczną, raty zaciągniętego kredytu, czesnego za studia, abonamentu za telewizję cyfrową; - dokumenty dotyczące podatku od nieruchomości oraz wysokości opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi; - pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dokonywanych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym zajęciach kwoty 329,92 zł (lipiec i sierpień) oraz 319,28 zł (wrzesień); - wydruk z księgi wieczystej zabudowanej nieruchomości położonej w Z. o pow. [...]ha. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczyła się jedynie do przywołania swojej sytuacji finansowej. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W tej sytuacji, pismem z 28 października 2016 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści urzędowego formularza danych. Z uwagi jednak na to, że I. W. uchyliła się od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wprawdzie w piśmie z dnia 15 listopada 2016 r. wskazała, że mąż nie jest stroną niniejszego postępowania, niemniej jednak należy zauważyć, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, referendarze sądowi, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 ustawy p.p.s.a., uprawnieni są do wzywania w oparciu o art. 255 ustawy p.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową wszystkich domowników wnioskodawcy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FZ 68/15, Lex nr 1679135). Powoływanie się w tym zakresie na ochronę danych osobowych jest bezskuteczne, albowiem zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 922) gromadzenie i przetwarzanie tego rodzaju danych jest dopuszczalne, gdy jest niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Podobnie za błędne uznać należało stanowisko skarżącej jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jej uniemożliwiało podanie stosownych informacji w tym zakresie, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Dlatego też przyjąć należało, że I. W. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. To oznacza, że złożony przez nią wniosek jako niekompletny nie zasługiwał na uwzględnienie. A ponieważ w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.