III SA/Gl 1324/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K.-M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 6 września 2012 r., nadesłanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 9.682,00 zł, skarżąca działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika domagała się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W motywach powyższego podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małoletnią córką. Na jej utrzymanie wydatkuje 300,00 zł miesięcznie. Tymczasem zarejestrowana na jej nazwisko działalność gospodarcza przyniosła w 2011 r. dochód rzędu 750,00 zł brutto. Wprawdzie jak oświadczyła pozostaje w związku małżeńskim jednak w jej małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy dołączyła: - zeznania podatkowe za 2010 i 2011 r., w których zadeklarowano przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 3.005.976,51 zł (2.124.981,34 zł), koszty jego uzyskania rzędu 2.962.240,46 zł (2.092.819,18 zł) oraz dochód wielkości 43.736,05 zł (32.162,16 zł); - deklaracje VAT-7, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: 132.450,00 zł (styczeń), 11.872,00 zł (luty), 27.060,00 zł (marzec), 31.650,00 zł (kwiecień), 48.980,00 zł (maj), 67.390,00 zł (czerwiec), 73.550,00 zł (lipiec); - wyciągi z rachunków bankowych, których saldo końcowe na dzień 31 sierpnia 2012 r. wynosiło 0,00 zł. Ponieważ powyższe okazały się niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 24 września 2012 r. wezwano działającego w sprawie pełnomocnika do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych przez skarżącą w związku z utrzymaniem domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - udokumentowanie (odpisem z księgi wieczystej lub kopią stosownego aktu notarialnego) do kogo należy nieruchomość wskazana jako adres zamieszkania i jaka jest jej powierzchnia; - nadesłanie odpisu lub kserokopii prowadzonych przez skarżącą w ramach działalności gospodarczej ksiąg handlowych bądź podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych z powyższego okresu; - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego przez męża skarżącej za 2011 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętych w podanym wyżej okresie dochodów; - nadesłanie odpisu bądź kserokopii dokumentów obrazujących posiadane przez męża składniki majątku, tj. nieruchomości, oszczędności oraz przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, a nadto wysokość osiąganych przez niego w ciągu ostatnich trzech miesięcy dochodów oraz ich źródła. W odpowiedzi skarżąca nadesłała kserokopię wydruku z elektronicznej księgi wieczystej prowadzonej dla spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego o pow. 69,63 m2 należącego do jej męża. Ponadto wskazała, że koszty jego utrzymania wynoszą ok. 630,00 zł. Kwota ta obejmuje opłaty za czynsz, wodę, podatek od nieruchomości oraz wywóz nieczystości. Tymczasem za gaz i energię elektryczną wydatkuje średnio ok. 280,00 zł (vide: oświadczenie z dnia 22 października 2012 r.). Z zaświadczenia wystawionego przez Urząd Miasta W. wynika, że poza skarżącą i jej córką w mieszkaniu zameldowany jest również W. W. M. (mąż skarżącej). Jego źródłem utrzymania jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Z tego tytułu w roku 2011 wypracował przychód rzędu 1.460.641,10 zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości 1.451.532,02 zł przyniósł dochód wielkości 9.109,08 zł. Natomiast za ostatnie trzy miesiące jego zysk wynosił 1.500,00 zł (vide: oświadczenie z dnia 22 października 2012 r.). Tymczasem skarżąca jak wynika z "zestawienia obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej" za ostatnie trzy miesiące zadeklarowała po stronie Ma konta 860 zatytułowanego "wynik finansowy" saldo w kwocie: 4.856,45 zł (lipiec), 6.058,94 zł (sierpień) i 6.294,44 zł (wrzesień). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej powołanej jako "p.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, iż użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem nadesłany przez skarżącą materiał dowodowy nie pozwolił na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Zauważyć bowiem należy, że wśród podanych w treści urzędowego formularza danych skarżąca zadeklarowała za ubiegły rok podatkowy dochód z prowadzonej działalności gospodarczej rzędu 750,00 zł (vide: rubryka nr 5). Ten jednak nie pokrywał się z przedłożonym do akt zeznaniem podatkowym za powyższy okres, gdzie wykazany dochód wynosił 32.162,16 zł (tj. ok. 2.680,18 zł miesięcznie). Podobnie w rubryce nr 10 formularza skarżąca wpisała miesięczne dochody w kwocie 750,00 zł brutto, podczas gdy z "zestawienia obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej" wynika, że po stronie Ma (Credit) konta 860 zatytułowanego "wynik finansowy" zaksięgowane zostało saldo w następującej kwocie: 4.856,45 zł (lipiec), 6.058,94 zł (sierpień) i 6.294,44 zł (wrzesień). Powyższe stanowiło różnicę między kontami Ma (Credit) i Wn (Debet) prowadzonymi w sposób narastający, albowiem obroty tego konta w poszczególnych miesiącach po stronie Wn (Debet) wynosiły: 72.785,47 zł (lipiec), 103.797,51 zł (sierpień) i 48.774,50 zł (wrzesień), natomiast po stronie Ma (Credit) opiewały na następujące kwoty: 73.550,00 zł (lipiec), 105.000,00 zł (sierpień) i 49.010,00 zł (wrzesień). Z kolei na koncie 100 zatytułowanym "Kasa" obroty środków pieniężnych w gotówce po stronie Wn (Debet) wynosiły: 86.776,50 zł (lipiec), 121.942,20 zł (sierpień) i 48.010,00 zł (wrzesień), a po stronie Ma (Credit) zamykały się w kwotach: 86.693,00 zł (lipiec), 121.588,60 zł (sierpień) i 48.774,50 zł (wrzesień). W tej sytuacji nie sposób było uznać jakoby podane w treści urzędowego formularza dane odnoszące się do wysokości osiąganego przez skarżącą dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej były wiarygodne. Tym bardziej, że przeczył temu nie tylko przedłożony do akt materiał dowodowy w postaci "zestawienia obrotów i sald wszystkich kont księgi głównej" ale również zadeklarowane w związku z koniecznym utrzymaniem wydatki za czynsz, gaz i energię elektryczną, których łączna kwota przekraczała podany w rubryce nr 10 formularza dochód. Wobec powyższego przyjąć należało, iż skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Wątpliwości dotyczące posiadanych przez nią z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodów nie zostały do dnia dzisiejszego należycie wyjaśnione, a ponieważ mają one na tyle istotne znaczenie, nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Tym bardziej, że skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża. Wprawdzie dane te w odpowiedzi na wezwanie z dnia 24 września 2012 r. uzupełniła przedkładając zeznanie podatkowe męża za ubiegły rok podatkowy wraz z oświadczeniem o jego stanie majątkowym i osiąganych dochodach, niemniej jednak powyższe nie mogło być uznane za wystarczające. Skoro bowiem mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której w roku 2011 wypracował przychód rzędu 1.460.641,10 zł, niezbędne stało się udokumentowanie wielkości osiąganego przez męża w ciągu ostatnich trzech miesięcy dochodu przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych w postaci ksiąg podatkowych bądź podatkowej księgi przychodów i rozchodów, albowiem zeznanie podatkowe z ubiegłego roku powyższych danych nie zawiera. Tymczasem te stanowią istotny czynnik, który wpływa na sytuację majątkową strony, a zatem muszą zostać uwzględnione przy tej ocenie. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11, LEX nr 1083182). Dlatego też przyjąć należało, że skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku. Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.