III SA/Gl 167/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Wraz ze skargą na ww. decyzję, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania, które przewyższają jej dochody. Z oświadczenia zawartego na druku PPF wynikało, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma żadnych oszczędności, ani majątku, a na jego dochód składa się kwota 1.360 zł, stanowiąca wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Wnioskodawca stwierdził, że jego ogólne zadłużenie zamyka się w kwocie około 200.000 zł i toczy się przeciwko niemu egzekucja. Jednocześnie obciążają go alimenty, zasądzone w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Z nadesłanych do akt sprawy materiałów (stosowne dokumenty znajdują się w aktach sprawy równoległej III SA/Gl166/17) wynikało, że skarżący rozwiódł się ze swoją pierwszą żoną I. S. z domu U. i w wyroku rozwodowym zasądzono alimenty na rzecz jego dwóch małoletnich synów w kwocie po 400 zł. Jednak skarżący ponownie zawarł związek małżeński z B. S.. Z wydruku z księgi wieczystej wynika, że jest ona właścicielem mieszkania położonego w B., przy ul. [...], stanowiącego miejsce zamieszkania skarżącego. Do akt nadesłano jedynie dokumentację odnosząca się bezpośrednio do skarżącego, pomijając jednocześnie całkowicie wykazanie aktualnej kondycji finansowej jego żony. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżący przedstawiając swoją sytuację majątkową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że jest ona trudna. Jednocześnie pominął on istotne informacje dotyczące dochodów i stanu majątkowego jego żony, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd o obowiązku małżonków udzielania sobie wzajemnej pomocy. Obowiązek ten obejmuje również prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów. Obowiązku tego nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy też pozostawanie w separacji faktycznej. Nie zgadzając się powyższym rozstrzygnięciem skarżący, pismem z dnia 16 maja 2017 r., złożył sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że zawarł ze swoją żoną majątkową umowę małżeńską ze względu na prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Umowa ta zawarta została na wniosek jego żony, która miała na uwadze szereg niebezpieczeństw finansowych – w tym także zawinionych przez skarżącego. Na dowód czego, wnioskodawca załączył do sprzeciwu oświadczenie swojej żony B. S.. W oświadczeniu z dnia 16 maja 2016 r., żona skarżącego, stwierdziła, że odmawia ponoszenia kosztów działalności gospodarczej swojego męża, w tym również kosztów postępowań sądowych związanych z tą działalnością. Żona skarżącego ciężko pracuje, aby zapewnić byt rodzinie, a przede wszystkim swoim dzieciom. Nie wyobraża sobie ona, aby kosztem wakacji dzieci, czy ich edukacji ponosić wielotysięczne wydatki. Z tego powodu żona skarżącego nie widzi potrzeby udzielania swojemu mężowi jakichkolwiek informacji o swoim stanie majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wniosek skarżącego złożony w tej sprawie obejmował przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca podjął jedynie polemikę z zasadnicza tezą zawartą w zaskarżonym postanowieniu, która miała bezpośredni wpływ na rozstrzygniecie referendarza sądowego, tj., odmowę przyznania prawa pomocy. Działanie takie nie mogło jednak odnieść zamierzonego przez stronę skutku. Faktem jest bowiem powszechnie przyjęta praktyka w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którą oceniając kondycję finansową wnioskodawcy w aspekcie jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych należy uwzględnić również aktualną kondycję finansową jego małżonka – i to niezależnie od obowiązującego w ich małżeństwie ustroju majątkowego, czy też trwania w małżeństwie separacji faktycznej (niestwierdzonej orzeczeniem sądowym). Kwestia ta została w sposób wyczerpujący przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący tymczasem podjął z tymi ustaleniami jedynie polemikę i w żaden sposób nie wykazał, ani nawet w przybliżeniu nie oszacował aktualnego stanu majątkowego swojej małżonki. Do sprzeciwu dołączył jedynie oświadczenie swojej żony, w którym stwierdziła, że nie widzi potrzeby udzielania swojemu mężowi jakichkolwiek informacji o swoim stanie majątkowym. Stwierdzić należy, że w przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. (tak w postanowieniu NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt: I GZ 375/13, LEX nr 1363597). Praktyka ta tym bardziej znajduje zastosowanie w przypadku, gdy wspólne gospodarstwo domowe tworzą małżonkowie. Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Tymczasem wnioskodawca, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, przedłożył szereg dokumentów obrazujących jego własną, osobistą sytuację majątkową – szczególnie w aspekcie ciążących na nim zobowiązań finansowych. Taki sam obowiązek nałożony został na niego cytowanym wezwaniem referendarza sądowego w odniesieniu do kondycji majątkowej jego żony B. S.. Wnioskodawca nie przedłożył jednak żadnych materiałów źródłowych obrazujących aktualną kondycję majątkową jego żony – brak takich materiałów w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Wnioskodawca nie dołączył również tych materiałów do wniesionego sprzeciwu. Tym samym pominięto cały szereg materiałów źródłowych mających zobrazować aktualny stan finansowy. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskodawca całkowicie pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej żony. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). W tym stanie rzeczy należało uznać, że przedłożony przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2017 r. materiał dowodowy jest niekompletny i nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Nie można bowiem rozstrzygać o zdolności wnioskodawcy do ponoszenia kosztów sądowych jedynie w oparciu o jego osobisty stan majątkowy z jednoczesnym pominięciem kondycji majątkowej jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.