III SA/Gl 2067/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys- Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2015 r. Pismem z dnia [...] r. skarżąca wniosła skargę do tut. Sądu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...]. Do skargi dołączyła wniosek o prawo pomocy. W uzasadnieniu wniosku, wnioskodawca oświadczyła, że od dnia [...] r. do dnia [...] r. przebywała na urlopie wychowawczym w związku z wychowaniem syna. Strona nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia i jest razem ze swoim synem na utrzymaniu męża. Obecnie skarżąca jest w drugiej ciąży i od dnia [...] r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Strona oświadczyła, że wszystkie bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego i wychowaniem dziecka ponoszone są przez jej małżonka, który dodatkowo ponosi wydatki z tytułu zobowiązań finansowych i kosztów jej kształcenia. Miesięczne wydatki i koszty utrzymania przewyższają możliwości finansowe skarżącej, która ze względu na ciążę i opiekę nad [...]tnim synem nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. W tej sytuacji wnioskodawca uzależniona jest także od stałej pomocy dalszej rodziny. Skarżąca oświadczyła na druku urzędowego formularza PPF, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim [...]tnim synem K.W.. Na jej majątek składa się [...] udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...] m2 wraz z garażem o powierzchni [...] m2. Szacunkowa wartość udziału wynosi [...] zł. Poza tym, wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Strona podkreśliła, że od dnia zawarcia związku małżeńskiego ze swoim mężem znajduje się w ustroju rozdzielności majątkowej. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 22 października 2015 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Odnosiło się ono do wykazania aktualnego stanu majątkowego męża wnioskodawcy, w tym źródeł i wysokości jego dochodów oraz ustalenia rodzaju, zakresu i częstotliwości pomocy udzielanej wnioskodawcy przez członków jej dalszej rodziny. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: szereg kserokopii faktur i rachunków zapłaty za szereg różnorodnych zakupów wraz z tabelkami dokumentującymi wydatki objęte ww. paragonami, potwierdzeniami zapłaty oraz wskazaniem dodatkowych dokumentów, które można przekazać. Do akt załączono rachunek opłaty za energię elektryczną. W piśmie przewodnim z dnia [...]r. pełnomocnik procesowy skarżącej oświadczył, że dane męża wnioskodawcy, K. W., nie zostały ujawnione ze względu na fakt, że nie jest on stroną postępowania, a ponadto uzasadnione jest to koniecznością ochrony jego danych osobowych. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż małżonkowie W. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dalej zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni nadesłała do akt jedynie kserokopie wielu faktur i paragonów obrazujących wydatki na gospodarstwo domowe (ujęła je również w odpowiednie, porządkujące tabele), oraz nadesłała wybiórcze potwierdzenia transakcji obrazujących przelewy dokonywane z rachunku bankowego prowadzonego przez jej męża. Ponadto skarżąca nie wykazała jaki jest dochód jej męża. Wskazała jedynie, jakie są obciążenia wspólnego gospodarstwa domowego, odstępując od wskazania jakie są jego dochody – i to zarówno odstąpiła od wskazania ich źródła, jak i ich wysokości. Jest to bardzo istotny brak, ponieważ, jak już wskazano wyżej, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, analizuje się nie tylko wydatki, lecz również i dochody wspólnego gospodarstwa domowego. O spełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy decydują w zasadzie relacje zachodzące pomiędzy tymi dwoma elementami: dochodami i wydatkami. Z przedłożonego natomiast przez stronę materiału źródłowego w ogóle nie można stwierdzić, jaki dochód osiąga mąż wnioskodawcy. Co więcej, skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się do tej kwestii, nie podała nawet szacunkowej kwoty tych dochodów. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również stosownych oświadczeń członków dalszej rodziny, z pomocy których, wg swojego oświadczenia, jest zmuszona korzystać. Do tej kwestii wnioskodawca również w żaden sposób się nie odniosła. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia [...] r. wniosła sprzeciw. Jednocześnie żądała uwzględnienia swojego wniosku i zwolnienia jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu referendarza sądowego, podkreślając, że pomimo wspólnego zamieszkiwania ona i mąż prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Składają oświadczenia majątkowe i posiadają odrębne konta. Następnie podniosła, że jest zmuszona do prowadzenia oszczędnego trybu życia i rezygnacji z wielu wydatków. Wsparcie rodziny nie stanowi pomocy finansowej, ograniczając się jedynei do doraźnego wsparcia w codziennych obowiązkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że I. W., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do jednego wniosku, zgodnie z którym, rozpoznający pierwotnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie uwzględnił tego, że w małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżąca stoi na stanowisku, że to, co zostało przez nią udokumentowane – czyli jej własna, osobista sytuacja majątkowa jest wystarczająca do rozpoznania wniosku. I w tym sensie zastosowała się ona do wezwania referendarza sądowego. Pozostałe kwestie, o wyjaśnienie których wzywał referendarz sądowy, w szczególności aktualna kondycja majątkowa męża – nie są w ocenie skarżącej istotne dla rozpoznania jej wniosku. Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela natomiast stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również małżonka wnioskodawcy. Analizy całokształtu sytuacji majątkowej małżonka wnioskodawcy należy dokonać niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Referendarz sądowy, słusznie przyjął iż na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Tymczasem skarżąca zdaje się nie akceptować powyższego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie i doktrynie. Poza tym, że skarżąca nie zgadza się z powyższą praktyką orzeczniczą, nie przedstawia jednak przy tym żadnych argumentów, mających doprowadzić do uwzględnienia jej wniosku. Reasumując, nie może odnieść skutku dezaprobata wnioskodawcy dla poglądu, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W sprzeciwie skarżąca przedstawiła fakty, które – jej zdaniem – mają usprawiedliwić niezastosowanie się do wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych na druku urzędowego formularza PPF. Tymczasem jej twierdzenia, nie są w zasadzie możliwe do zweryfikowania, a co więcej nie mogą stanowić usprawiedliwienia niezastosowania się do wezwania. Należy podkreślić, że nie znając sytuacji majątkowej męża skarżącej a wiedząc, co skarżąca oświadczyła wielokrotne, że wspiera ją majątkowo, nie można przyjąć, by uiszczenie wpisu od skargi, wynoszącego w niniejszej sprawie [...] złotych mogło wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.