III SA/Gl 23/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia i wydania utajnionych akt sprawy w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że od 1 września 2012 r. do 31 sierpnia 2015 r. przebywała na urlopie wychowawczym. Obecnie syn ma [...] lata, a ona jest w drugiej ciąży. Ponieważ przebywa na zwolnieniu lekarskim jej dochody to pobierany z ubezpieczenia społecznego zasiłek, który w okresie od 21 października do 17 listopada 2015 r. wynosił 1.155,52 zł. W tej sytuacji większość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego spoczywa na mężu, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Oszacowała je na łączną kwotę 4.191,00 zł. Dodatkowo wskazała na posiadane wspólnie z mężem zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty w ustalonych ratach, które wynoszą 2.347,00 zł, a także na wydatki związane z kształceniem, tj. 385,00 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymieniła ¼ udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m2 wraz z garażem o pow. 54 m2, których wartość oszacowała na 70.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - PIT-11A, gdzie kwota wypłaconych skarżącej w 2015 r. zasiłków wynosiła 3.662,23 zł; - potwierdzenia wypłaty przez zakład ubezpieczeń społecznych następujących kwot: 701,78 zł, 1.155,52 zł, 1.145,93 zł, 660,44 zł, 523,52 zł i 916,41 zł; - odpis skrócony aktu urodzenia drugiego syna; - kartę informacyjną leczenia szpitalnego wraz z zaświadczeniem lekarskim; - listy wydatków ponoszonych we wspólnym gospodarstwie domowym, które w miesiącu listopadzie, grudniu i styczniu wynosiły: 5.843,25 zł, 5.557,40 zł i 10.644,93 zł; - potwierdzenia transakcji dokonywanych z rachunku bankowego męża dotyczących rat zaciągniętego kredytu, czesnego za studia, abonamentu RTV i za telewizję cyfrową, opłat za energię elektryczną oraz wywóz odpadów. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczyła się jedynie do przywołania swojej sytuacji finansowej. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W tej sytuacji, pismem z 27 stycznia 2016 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści urzędowego formularza danych. Z uwagi jednak na to, że I. W. uchyliła się od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wprawdzie w piśmie z dnia 11 lutego 2016 r. wskazała, że mąż nie jest stroną niniejszego postępowania, niemniej jednak należy zauważyć, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, referendarze sądowi, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 ustawy p.p.s.a., uprawnieni są do wzywania w oparciu o art. 255 ustawy p.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową wszystkich domowników wnioskodawcy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FZ 68/15, Lex nr 1679135). Powoływanie się w tym zakresie na ochronę danych osobowych jest bezskuteczne, albowiem zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2135 ze zm.) gromadzenie i przetwarzanie tego rodzaju danych jest dopuszczalne, gdy jest niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Podobnie za błędne uznać należało stanowisko skarżącej jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jej uniemożliwiało podanie stosownych informacji w tym zakresie, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Dlatego też przyjąć należało, że I. W. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. To oznacza, że złożony przez nią wniosek jako niekompletny nie zasługiwał na uwzględnienie. A ponieważ w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.