III SA/Gl 23/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys- Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia i wydania utajnionych akt sprawy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 marca 2016 r. Pismem z dnia 3 grudnia 2015 r. I. W. wniosła skargę do tut. Sądu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] Do skargi dołączyła wniosek o prawo pomocy. W uzasadnieniu wniosku, wnioskodawca oświadczyła, że od dnia 1 września 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r. przebywała na urlopie wychowawczym w związku z wychowaniem syna. Strona nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia i jest razem ze swoim synem na utrzymaniu męża. Obecnie skarżąca jest w drugiej ciąży i od dnia 22 sierpnia 2015 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim (później w toku postępowania poinformowała w sprzeciwie o narodzinach drugiego dziecka w lutym 2016 r.). Strona oświadczyła, że wszystkie bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego i wychowaniem dziecka ponoszone są przez jej małżonka, który dodatkowo ponosi wydatki z tytułu zobowiązań finansowych i kosztów jej kształcenia. Miesięczne wydatki i koszty utrzymania przewyższają możliwości finansowe skarżącej, która ze względu na ciążę i opiekę nad trzyletnim synem nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. W tej sytuacji wnioskodawca uzależniona jest także od stałej pomocy dalszej rodziny. Skarżąca oświadczyła na druku urzędowego formularza PPF, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim trzyletnim synem K. W.. Na jej majątek składa się ¼ udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m2 wraz z garażem o powierzchni 54 m2. Szacunkowa wartość udziału wynosi 70.000 zł. Poza tym, wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Strona podkreśliła, że od dnia zawarcia związku małżeńskiego ze swoim mężem znajduje się w ustroju rozdzielności majątkowej. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 22 października 2015 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Odnosiło się ono do wykazania aktualnego stanu majątkowego męża wnioskodawcy, w tym źródeł i wysokości jego dochodów oraz ustalenia rodzaju, zakresu i częstotliwości pomocy udzielanej wnioskodawcy przez członków jej dalszej rodziny. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: szereg kserokopii faktur i rachunków zapłaty za szereg różnorodnych zakupów wraz z tabelkami dokumentującymi wydatki objęte ww. paragonami, potwierdzeniami zapłaty oraz wskazaniem dodatkowych dokumentów, które można przekazać. Do akt załączono rachunek opłaty za energię elektryczną. W piśmie przewodnim z dnia 11 lutego 2016 r. pełnomocnik procesowy skarżącej oświadczył, że dane męża wnioskodawcy, K. W. , nie zostały ujawnione ze względu na fakt, że nie jest on stroną postępowania, a ponadto uzasadnione jest to koniecznością ochrony jego danych osobowych. Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uznał w uzasadnieniu, że skarżąca w sposób wybiórczy wykonała jego zarządzenie ograniczając się jedynie do dokumentów wskazujących na jej trudną sytuację życiową. Ponadto skarżąca nie wykazała jaki jest dochód jej męża. Wskazała jedynie, jakie są obciążenia wspólnego gospodarstwa domowego, odstępując od wskazania jakie są jego dochody – i to zarówno odstąpiła od wskazania ich źródła, jak i ich wysokości. Z przedłożonego natomiast przez stronę materiału źródłowego w ogóle nie można stwierdzić, jaki dochód osiąga mąż wnioskodawcy. Co więcej, skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się do tej kwestii, nie podała nawet szacunkowej kwoty tych dochodów. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również stosownych oświadczeń członków dalszej rodziny, z pomocy których, wg swojego oświadczenia, jest zmuszona korzystać. Do tej kwestii wnioskodawca również w żaden sposób się nie odniosła. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia 11 marca 2016 r. wniosła sprzeciw. Jednocześnie żądała uwzględnienia swojego wniosku i zwolnienia jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu starszego referendarza sądowego, podkreślając, że pomimo wspólnego zamieszkiwania ona i mąż prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Składają oświadczenia majątkowe i posiadają odrębne konta. Następnie podniosła, że jest zmuszona do prowadzenia oszczędnego trybu życia i rezygnacji z wielu wydatków. Wsparcie rodziny nie stanowi pomocy finansowej, ograniczając się jedynie do doraźnego wsparcia w codziennych obowiązkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że I. W., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez starszego referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do jednego wniosku, zgodnie z którym, rozpoznający pierwotnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie uwzględnił tego, że w małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżąca stoi na stanowisku, że to, co zostało przez nią udokumentowane – czyli jej własna, osobista sytuacja majątkowa jest wystarczająca do rozpoznania wniosku. I w tym sensie zastosowała się ona do wezwania starszego referendarza sądowego. Pozostałe kwestie, o wyjaśnienie których wzywał starszy referendarz sądowy, w szczególności aktualna kondycja majątkowa męża – nie są w ocenie skarżącej istotne dla rozpoznania jej wniosku. Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela natomiast stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również małżonka wnioskodawcy. Analizy całokształtu sytuacji majątkowej małżonka wnioskodawcy należy dokonać niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Starszy referendarz sądowy, słusznie przyjął iż na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Tymczasem skarżąca zdaje się nie akceptować powyższego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie i doktrynie. Poza tym, że skarżąca nie zgadza się z powyższą praktyką orzeczniczą, nie przedstawia jednak przy tym żadnych argumentów, mających doprowadzić do uwzględnienia jej wniosku. Reasumując, nie może odnieść skutku dezaprobata wnioskodawcy dla poglądu, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W sprzeciwie skarżąca przedstawiła fakty, które – jej zdaniem – mają usprawiedliwić niezastosowanie się do wezwania starszego referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych na druku urzędowego formularza PPF. Tymczasem jej twierdzenia, nie są w zasadzie możliwe do zweryfikowania, a co więcej nie mogą stanowić usprawiedliwienia niezastosowania się do wezwania. Należy podkreślić, że nie znając sytuacji majątkowej męża skarżącej a wiedząc, co skarżąca oświadczyła wielokrotne, że wspiera ją majątkowo, nie można przyjąć, by uiszczenie wpisu od skargi, wynoszącego w niniejszej sprawie 100 złotych mogło wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.