III SA/Gl 648/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego z urzędu. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem. Ich miesięczne dochody wynoszą [...] zł. Obejmują one wynagrodzenie za pracę skarżącego i jego żony w kwocie [...] zł i [...] zł. Tymczasem ponoszone wydatki oszacowane zostały w następujący sposób: 590,00 zł (czynsz za wynajmowane mieszkanie), 60,00 zł (abonament TV) oraz 140,00 zł (opłata za przedszkole syna). Dodatkowo wskazano, że między małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej z uwagi na spisaną przed zawarciem związku małżeńskiego umowę majątkową małżeńską. A zatem posiadany przez żonę majątek to: działka budowlana i działka rolna oraz 95 udziałów w "A" Sp. z o.o. z siedzibą w C. Natomiast majątek posiadany przez skarżącego to: 5 udziałów w Spółce z o.o. "A", z której należna za 2016 r. dywidenda w wysokości [...] zł nie została wypłacona z uwagi na zajęcia komornicze, 20 udziałów w Spółce z o.o. "B" w likwidacji, która od 2004 r. działalności gospodarczej nie prowadzi, 50 udziałów w Sp. z o.o. "C" z siedzibą w C., która nie składa sprawozdań finansowych do KRS, gdyż wobec zarządu toczy się postępowanie sądowe oraz nieściągalne wierzytelności w kwocie [...] zł od J. W. oraz w kwocie [...] zł od Spółki "D". Do wniosku dołączono zeznania podatkowe PIT-37 za 2016 r., z których ustalono, że dochody skarżącego i jego żony w tym okresie wynosiły [...] zł i [...] zł. Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia [...] r. wezwano do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni poprzez nadesłanie: - wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza; - stosownych wyjaśnień wskazujących do kogo należy mieszkanie przy ul. [...] w C. wymienione jako adres do korespondencji i na jakich warunkach skarżący z niego korzysta; - odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon itp.; - przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących na posiadane przez skarżącego i jego żonę udziały oraz ich wartość; - zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy w przedmiocie wysokości pobieranego przez skarżącego i jego żonę wynagrodzenia za pracę wraz z informacją o dokonywanych potrąceniach egzekucyjnych, o ile takie są dokonywane; - dokumentów źródłowych obrazujących wysokość zaciągniętych kredytów, ich oprocentowanie, wielkość płaconych rat oraz przewidywany termin spłaty; - wydruku z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych potwierdzającego posiadane przez żonę składniki majątku wymienione w rubryce nr 8 formularza; - stosownych dokumentów potwierdzających podane w treści formularza dane odnoszące się do posiadanych przez skarżącego i jego żonę udziałów (vide: rubryka nr 5) oraz wskazujących, iż za rok 2016 nie została wypłacona dywidenda; - dokumentów źródłowych obrazujących posiadane wierzytelności wymienione w rubryce nr 7.2.3 formularza. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono skarżącemu [...] r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał wezwania z [...] r., to jest nie nadesłał dokumentów źródłowych pozwalających na weryfikację złożonego oświadczenia. Tym samym brak było podstaw aby przyjąć, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący poprzestał jedynie na podanych w treści wniosku wyjaśnieniach, które uznano za niewystarczające w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To z kolei oznacza, że dopóki skarżący nie nadeśle żądanych dokumentów źródłowych jego wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Treść art. 255 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że to od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Tym bardziej, że skarżący i jego żona poza dochodami ze stosunku pracy, które łącznie wynoszą [...] zł (vide: rubryka nr 10 formularza) posiadają jeszcze majątek, który obejmuje nie tylko udziały w spółkach i nieściągalne jak podano we wniosku wierzytelności, ale również nieruchomości w postaci działki budowlanej i działki rolnej (vide: rubryka nr 7.2.2, 7.2.3 oraz 8 formularza). Ponieważ wydruk z księgi wieczystej nie został do akt nadesłany nie można było w żaden sposób ustalić czy majątek ten obciążony jest prawami osób trzecich czy też nie. Dotyczy to również podanego w rubryce nr 2.1 i 2.2 formularza mieszkania przy ul. [...] oraz mieszkania przy ul. [...], albowiem z informacji zawartych w rubryce nr 11 formularza wynika jedynie, że jedno z tych mieszkań wynajmowane jest od K. K., bez wskazania które, natomiast kwestia dotycząca drugiego mieszkania - jego statusu oraz powierzchni, podobnie jak zajmowanego mieszkania, nie zostały podane, choć mają istotne znaczenie w sprawie, albowiem jak wynika z zeznań podatkowych PIT-37 adres zamieszkania każdego z małżonków jest inny. Samo powołanie się na zawartą umowę majątkową małżeńską nie mogło być uznane za wystarczające, albowiem małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Wobec powyższego przyjąć należało, że skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczająco przekonywający jakoby zasługiwał na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy wynosi [...] zł, a po zastawieniu posiadanych przez skarżącego i jego żonę dochodów i ponoszonych wydatków pozostaje nadwyżka, której wysokość umożliwia partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Dlatego też, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.