III SA/Gl 710/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. (S.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, działający przy pomocy fachowego pełnomocnika, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że zaskarżonej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Okoliczność ta miała istotny wpływ na jego możliwości finansowe, albowiem będąca jedynym źródłem utrzymania działalność gospodarcza (usługi transportowe) na skutek zajęcia kont bankowych przestała być opłacalna. Rozpoczął zatem proces stopniowego jej wygaszania, celem ostatecznego zamknięcia, które zaplanował na dzień [...]r. Z powyższego tytułu uzyskuje minimalne dochody rzędu 2.000,00 zł. Ponieważ żadnych składników majątku nie posiada (vide: rubryka nr 7 formularza), nie ma zdolności kredytowej. Korzysta z pomocy finansowej rodziny, u której też zamieszkuje. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej. Podobnie dzieci (syn lat [...] i córka lat [...]) nią prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa. Tym samym wypracowany dochód, skarżący wydatkuje na bieżące utrzymanie, to jest należny czynsz za mieszkanie i inne media (300,00 zł). Dodatkowo 1.500,00 zł zobowiązany jest płacić na rzecz żony tytułem alimentów na podstawie zawartej umowy. Z uwagi na to, że dostatecznych środków od 1 stycznia 2018 r. nie posiada, zawiesił ich wypłatę. W chwili obecnej nie jest zatem w stanie partycypować w kosztach postępowania, którego wartość przedmiotu sporu wynosi 1.070.157,00 zł. W uzupełnieniu podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożył: - wydruk z CEIDG wskazujący na zawieszenie prowadzonej działalności z dniem [...] r.; - wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w "A" oraz "B", gdzie saldo końcowe wynosiło (-) 3.597,32 zł i (-) 563,83 zł; - potwierdzenie wymeldowania z pobytu stałego z dniem [...] r.; - zeznanie podatkowe PIT-36 za 2017 r., gdzie wykazano przychód rzędu 370.271,71 zł, który po potrąceniu o ponoszone koszty uzyskania przychodu przyniósł dochód w kwocie 1.372,80 zł oraz stratę rzędu 7.072,93 zł; - oświadczenia D. i M. S. w przedmiocie udzielanej pomocy finansowej w łącznej kwocie 1.000,00 zł miesięcznie. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej żony. W kontekście powyższego przedłożony przy piśmie z dnia [...] r. materiał źródłowy uznano za niekompletny. Nie pozwalał on bowiem na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, bo skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim to dochody, wydatki i posiadany przez żonę majątek należało wykazać w treści formularza. Z regulacji zawartej w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) wynika wszakże, iż małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy. Ta obejmuje swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się zatem, iż to czy małżonkowie znajdują się w separacji, czy prowadzą wspólne gospodarstwo rodzinne, czy też pozostają w rozdzielności majątkowej nie ma większego znaczenia. Jeśli trwa małżeństwo, to te osoby są członkami rodziny. W związku z tym dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy należy uwzględniać dochody jego współmałżonka i składniki posiadanego majątku (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412, z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 349/18, LEX nr 2530002). Stanowisko jakoby pozostawanie w separacji faktycznej zwalniało z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Podobnie jak pozostawanie małżonków w rozdzielności majątkowej. Ta bowiem jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich względem osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Dlatego też twierdzenie jakoby powyższe uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony skarżącego, nie mogło się ostać. Tym bardziej, że z nadesłanego przy piśmie z dnia [...] r. materiału źródłowego wynikało, iż za 2017 rok małżonkowie rozliczali się wspólnie (vide: zeznanie podatkowe PIT-36). Co więcej korzystali też wspólnie z ulgi na dziecko (vide: załącznik PIT-O). W tej sytuacji okoliczność płacenia do końca 2017 r. alimentów na żonę wymagała zweryfikowania, bo choć te zwolnione są z opodatkowania to zwolnienie w przypadku innych osób niż dzieci obejmuje tylko alimenty otrzymane na podstawie wyroku sądu lub ugody sądowej, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 700,00 zł. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie mowa o kwocie 1.500,00 zł i umowie ustnej. Czy kwota ta obejmowała również alimenty na córkę nie podano. Wprawdzie w odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 lipca 2018 r. skarżący poinformował, że na dzień przed złożeniem urzędowego formularza wymeldował się z pobytu stałego, i obecnie prowadzi osobne gospodarstwo domowe, gdyż mieszka u rodziny. Niemniej jednak okoliczność ta nie została ujęta w treści formularza (PPF). Podobnie jak dane osób, z którymi skarżący wspólnie zamieszkuje, bo choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego", to w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Tym samym skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący twierdzi, że mieszka u rodziny i opłat z tego tytułu nie ponosi, choć w treści formularza deklarował je na poziomie 200,00 zł, to złożony wniosek jako niekompletny nie zasługiwał na uwzględnienie. Jego zasadność rozpatrywana jest bowiem w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony z uwzględnieniem wysokości środków, którymi dysponuje po uiszczeniu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem. Ponieważ te budziły wątpliwości, albowiem w treści formularza skarżący wskazał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochód rzędu 2.000,00 zł, a którą zamierza zamknąć [...]r., podczas gdy z wydruku z CEIDG ustalono, że działalność ta była zawieszona jeszcze przed wypełnianiem urzędowego formularza, co więcej była prowadzona po adresem ul. [...], która to nieruchomość jak podano w piśmie z dnia [...] r. została sprzedana osobie trzeciej bez bliższych danych w tym zakresie. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący korzystał z pomocy rodziny (vide: oświadczenia D. i M. S.) nie mogło być uznane za wystarczające. Tym bardziej, że nie podano, czy osoby udzielające wsparcia, które skarżący traktuje jako formę pożyczki, wspólnie z nim zamieszkują, czy też nie, a jeżeli tak to jakie są ich dochody i wydatki. Okoliczność ta nie pozwala na uwzględnienie złożonego wniosku. W orzecznictwie ugruntował się nawet pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.