III SA/Gl 764/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję, skarżąca, reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że aktualnie jest osoba bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów (działalności gospodarczej nie prowadzi już od dnia 1 marca 2013 r.). Aktualnie skarżąca znajduje się na utrzymaniu swojego męża, z którym pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Miesięczne wydatki i zobowiązania wnioskodawcy wynoszą w skali roku, wg jej oświadczenia, średnio około 1.000 zł miesięcznie. Kwota ta ma wyczerpywać wszystkie jej konieczne wydatki na żywność, środki czystości, kosmetyki, telefon i wszelkie inne opłaty. Z oświadczenia skarżącej wynika, że pozostaje ona w dwuosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoim mężem B. W.. Jest on osobą niepełnosprawną, pobiera z tego tytułu rentę w kwocie 1.400 zł, prowadzi także własną działalność gospodarczą. Posiada on samochód o wartości około 20.000 zł i maszyny budowlane wykorzystywane w działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie posiada wiedzy na temat dochodów uzyskiwanych przez jej męża, ani innych szczegółów dotyczących prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 17 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Strona miała między innymi wykazać, że aktualnie rzeczywiście nie osiąga żadnego dochodu oraz miała wskazać kompleksowo aktualny stan działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża oraz dochody, jakie ona przynosi. Należało wskazać również, czy skarżąca korzysta z pomocy osób trzecich. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżąca nadesłała do akt sprawy: swoje zeznanie PIT-36L za 2017 r.; odcinek potwierdzający wysokość świadczenia rentowego męża; akt notarialny ustanawiający rozdzielność majątkową w małżeństwie skarżącej; pismo [...] z dnia 1 sierpnia 2018 r. informujące, że skarżąca nie posiada już w tym banku rachunków bankowych; oświadczenia męża skarżącej oraz jej dwóch córek: N. W. i N. W. (oświadczenia z dnia 2 sierpnia 2018 r.). W piśmie przewodnim z dnia 3 sierpnia 2018 r. skarżąca oświadczyła, że nic nie wie o działalności gospodarczej swojego męża, ani o jego aktualnym stanie majątkowym. Nieruchomość w której mieszka razem ze swoim mężem stanowi własność jej dwóch córek. W nieruchomości tej mieszka skarżąca z mężem i jej dwie córki razem ze swoimi rodzinami – córki prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Sytuacja majątkowa córek skarżącej nie ma znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy dla skarżącej. Skarżąca nie ma żadnych kredytów, ani zobowiązań finansowych. Utrzymuje ją maż, płacąc miesięcznie około 1.000 zł w ramach dokonywanych na jej rzecz zakupów żywności i środków czystości i opłaca rachunek za telefon w kwocie 35 zł. Ponadto koszty utrzymania domu, w kwocie około 1.300 zł miesięcznie, ponoszą jej dwie córki oraz jej mąż po 1/3 części każde z nich. Informacja ta jest potwierdzona oświadczeniami, złożonymi przez córki skarżącej i jej męża (oświadczenia z dnia 2 sierpnia 2018 r.). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K. W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla niej samej i jej rodziny. Skarżąca nie zdołała wykazać, aby spełniała przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Należy stwierdzić, że przedłożone przez nią materiały źródłowe zawierają istotne luki – skarżąca, pomimo wezwania, w ogóle nie wykazała aktualnego stanu majątkowego i kondycji finansowej działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoim mężem. Pozostaje więc ona w dwuosobowym gospodarstwie domowym. Rozpoznający niniejszy wniosek aprobuje stanowisko, zgodnie z którym córki skarżącej nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami – prowadzą one bowiem swoje własne, odrębne gospodarstwa domowe. Skarżąca pozostaje jednak we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem. Strona nie uzyskuje aktualnie jakiegokolwiek dochodu i pozostaje de facto na utrzymaniu swojego męża. Z uwagi na pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym razem z mężem, nie sposób jest rozpoznać niniejszy wniosek, nie dokonując analizy aktualnego stanu majątkowego małżonka skarżącej – odnosi się to również do kondycji jego firmy. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z mężem – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Stan majątkowy małżonka ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy i nie ma znaczenia ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie wnioskodawcy. Tym bardziej, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej "funkcjonuje" w sferze szeroko pojętego prawa materialnego (np. zobowiązania cywilnoprawne, podatkowe) oraz w toku postępowania egzekucyjnego. A koszty sądowe nie zaliczają się do ww. kategorii relacji prawnych. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca przecież zamieszkuje razem z mężem i sama oświadczyła na urzędowym formularzu PPF, że prowadzi razem ze swoim mężem wspólne gospodarstwo domowe. Oczywistym zatem jest, że ocena wniosku musi uwzględniać precyzyjne dane odnoszące się do obu osób pozostających w związku małżeńskim. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskodawca całkowicie pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone analizą aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – w szczególności małżonka. Brak danych dotyczących aktualnej kondycji majątkowej małżonka uniemożliwia w istocie dokonanie tej analizy. W dalszej kolejności brak jest podstaw do stwierdzenia, czy strona spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W efekcie brak jest danych, na podstawie których można byłoby podjąć rozstrzygnięcie uwzględniające ten wniosek – w całości albo w części. Zaznaczyć również należy, że skarżąca korzysta w tej sprawie z pomocy dwóch profesjonalnych pełnomocników procesowych (doradcy podatkowego i radcy prawnego). Wynika z tego, że skarżącą stać jednak na ponoszenie fakultatywnych kosztów postępowania sądowego – i ponosi je. Jednocześnie skarżąca chce uniknąć ponoszenia kosztów obligatoryjnych postępowania w postaci opłat sądowych. W efekcie w sprawie tej występują istotne luki w dokumentacji źródłowej stanu majątkowego skarżącej, które uniemożliwiają rozpoznającemu wniosek dokonanie rzetelnej analizy tego stanu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.