III SA/Gl 779/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 15 września 2014 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. "A" Sp. z o.o. w C., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 33.999 zł, złożyła na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka wskazała, iż prowadzi działalność od 2010 r., polegającą na sprzedaży hurtowej i detalicznej paliw ciekłych na terenie województwa [...] i [...]. W latach 2011-2012 spółka odnotowała straty na działalności operacyjnej, które były powodowane niekorzystną zmianą koniunktury na rynkach paliw. Jako stosunkowo nowy podmiot, bez ustabilizowanej pozycji rynkowej, "A" sp. z o.o. była szczególnie podatna na fluktuacje rynkowe. Obecnie kondycja spółki jest na tyle słaba, iż uniemożliwia jej poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Odmowa zwolnienia spółki z kosztów postępowania pozbawia ją możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej. Pismem z dnia 27 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych w wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - nadesłanie odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za 2013 r. obejmującego bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową; - przedłożenie deklaracji VAT-7 i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; - nadesłanie wydruków lub wyciągów z rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie zeznania podatkowego za 2013 r. lub zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości poniesionej straty. Wezwanie referendarza z 27 czerwca 2014 r. pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, opierając się na danych zawartych we wniosku oraz załączonych dokumentach, odmówił stronie skarżącej przyznanie prawa pomocy. Uznał, że skarżąca spółka nie udowodniła w sposób przekonujący, jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa. Pismem z dnia 28 sierpnia 2014 r. strona skarżąca złożyła sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sądowego. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) poprzez uznanie, że skarżąca posiada środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Do sprzeciwu skarżąca spółka załączyła sprawozdanie finansowe za 2013 r., deklaracje VAT-7 za m-ce: maj, czerwiec, lipiec, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r. po korekcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez stronę skarżącą sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Należy także zaznaczyć, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W przedmiotowej sprawie skarżąca spółka wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie zatem z art. 246 § 2 pkt 2 powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej zaznacza się, że obowiązane są one wykazać nie tylko, że nie mają odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, iż nie posiadają ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2012 r., II OZ 123/12, LEX nr 1121252). Należy ponadto zauważyć, że strata wynikająca z rachunku zysków i strat jest skutkiem ponoszonych kosztów prowadzonej działalności, w ramach których może się również znaleźć kwota należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też mając na uwadze przychód strony skarżącej trudno uznać jakoby ten nie pozwalał jej na partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania. Rozpoznając wniosek "A"Sp. z o.o. w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Sąd stanął na tym stanowisku, albowiem spółka w ostatnim roku obrotowym wykazała przychód z prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, podstawę opodatkowania za miesiące 2014 r.: maj: [...] zł, czerwiec: [...] zł, lipiec: [...]zł. Powyższe świadczy o tym, iż skarżąca prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. W ramach tej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu sądowego od skargi. Koszty działalności skarżącej spółki wynosiły bowiem w ubiegłym roku wynosiły [...] zł. Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby w ramach wspomnianych kosztów przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Skarżąca w sprzeciwie zarzuciła także, że osiągnięcie przez spółkę przychodu powoduje, że przyznanie prawa pomocy jest niedopuszczalne, co oznacza, że przewidziana w ustawie możliwość zwolnienia z kosztów nie mogłaby znaleźć zastosowania w żadnej sprawie. Jednakże załączone do sprzeciwu dokumenty ugruntowały Sąd w przekonaniu, że wysoki przychód skarżącej mógłby wystarczyć na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że wydatki, które weszły w skład kosztów jej działalności były konieczne, niezbędne, a bez nich spółka nie mogłaby nadal prowadzić działalności. Szereg pozycji zawartych z przedłożonych przez spółkę dokumentach wskazuje, że spółka dokonywała luksusowych wręcz zakupów takich jak "ekran diodowy" za kwotę [...] zł. Skarżąca między innymi wydatkowała kwotę [...] zł na zakup pakietu akcji "B" SA tym samym stała się akcjonariuszem większościowym. W 2013 r. u skarżącej nastąpiła zmiana kwalifikacji udzielonych przez nią pożyczek na długoterminowe a ich wartość koniec 2013 r. wyniosła [...] zł. W sumie długoterminowe aktywa finansowe skarżącej spółki na koniec 2013 r. wynosiły [...] , w tym w nieruchomości [...] zł. Analizując działania skarżącej, na dokonane przez nią inwestycje nie mają jak się wydaje wpływu jej zobowiązania w kwocie [...] w tym publicznoprawne w wysokości [...] zł (str. 4 Dodatkowych informacji i objaśnień za rok 2013.). Zgodnie z bilansem za 2013 r. skarżąca także pomniejszyła w znacznym stopniu wartość zobowiązań krótkoterminowych z [...] zł do [...] zł. Skarżąca w sprzeciwie uzasadniła nieprzedłużenie raportu kasowego, o który została wezwana, jego obszernością (ponad 1000 stron) oraz bezzasadnością wezwania. Sąd w tym miejscu zauważa, że o zasadności wezwania decyduje Sąd (w tym przypadku referendarz), natomiast strona nie zostałaby wezwana o raport kasowy, gdyby nie miał on znaczenia dla sprawy. Ponadto skarżąca spółka nie przedłożyła także wyciągów z kont bankowych, o które została wezwana (opisane w formularzu PPPr z 13 czerwca 2014 r.). Dokumenty te, zdaniem Sądu, mają zasadnicze znaczenie dla przyznania prawa pomocy, gdyż wskazują bezspornie na bieżący stan finansów spółki oraz stan gotówki w kasie i na rachunku bankowym jakim spółka w danym momencie dysponuje. Z przedłożonych dokumentów jednakże wynika, że na koniec 2013 r. stan środków pieniężnych spółki wynosił [...] zł. Oznacza to, że spółka na początku roku 2014 dysponowała dużą sumą pieniędzy, a więc wpis w wysokości [...] zł od skargi na decyzję z 28 lutego 2014 r. mógł być z tej kwoty wygospodarowany. Na marginesie można dodać, że dane dotyczące stanu środków pieniężnych spółki skarżąca mogła przesłać na nośniku np. płycie CD, której koszt zamyka się w kwocie 1-3 zł i nie zabiera dużo miejsca. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach nie są spójne a nawet pozostają ze sobą w sprzeczności. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, LEX nr 532271). Powyższe rozważania powodują, że Sąd nie ma wątpliwości, iż skarżąca spółka może w ramach prowadzonej działalności wygospodarować kwotę [...] zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Ponadto, podkreślenia wymaga fakt, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej przysługuje zwrot poniesionych kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia jej praw (art. 200 P.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, iż "A" Sp. z o.o. w C. nie wykazała, iż nie dysponuje odpowiednimi środkami na poniesienie kosztów postępowania, jak również nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne działania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów postępowania. Zatem zgodnie z art. 260 P.p.s.a. i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.