III SA/Gl 978/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, skarżący stwierdził, że jego sytuacja finansowa jest obecnie bardzo ciężka. Strona cierpi na depresję, a jej stan pogarsza się, w związku z czym korzysta z pomocy lekarskiej. Skarżący utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 711 zł miesięcznie oraz otrzymuje kwotę 500 zł z tytułu świadczenia "rodzina 500+" na drugie dziecko. Strona posiada zadłużenie wobec banku w wysokości 90.000 zł i nie posiada żadnego majątku. W związku małżeńskim skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Strona oświadczyła, że aktualnie w utrzymaniu pomaga im rodzina jego aktualnej żony. Skarżący pozostaje w czteroosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną E., oraz córkami: K. (12 lat) i A. (4 lata). W rubryce nr 8 urzędowego druku PPF skarżący oświadczył, że jego żona posiada dom, mieszkanie oraz trzy działki (dwie rolne i jedną budowlaną). Żona skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 2.928 zł netto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy zamyka się więc w kwocie 4.139 zł netto. Skarżący oświadczył, że na zobowiązania i stałe wydatki miesięczne składają się: kredyt (1.900 zł); alimenty (1.000 zł) oraz media (około 600 zł). W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało w istocie na celu przedstawienie rzeczywistej aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy – również w aspekcie jego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał do akt sprawy następujące dokumenty: druk pracodawcy żony skarżącego, wskazujący na wysokość jej wynagrodzenia; wyrok zasądzający od skarżącego alimenty na rzecz córki K. P. w kwocie 1.000 zł miesięcznie; pokwitowanie odbioru tej kwoty przez matkę wierzyciela alimentacyjnego; szereg dokumentów obrazujących wysokość opłat za media; trzy decyzje w sprawie podatku rolnego za rok 2017, których adresatem jest żona skarżącego (nieruchomości te znajdują się w gminach: D., N. i M.); zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r., złożone przez wnioskodawcę; zaświadczenie o zameldowaniu skarżącego na pobyt stały pod adresem wskazanym przez niego, jako miejsce zamieszkania; harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego przez skarżącego; wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy prowadzonego w Banku "A" za okres od listopada 2017 r. do stycznia 2018 r. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący podkreślił, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie stwierdzić należy, że w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się ustalanie wysokości wpisu w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej. Jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wartość tę ustalić. Przedmiotem skargi jest decyzja o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako osoby trzeciej w podatku od towarów i usług. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że w sprawie takiej, pobierany jest wpis sądowy stały, który wynosi 500 zł, co wynika z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Przechodząc do rozpoznania wniosku, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał swojej aktualnej sytuacji majątkowej w sposób wyczerpujący i dostatecznie przejrzysty. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że dla pełnego zobrazowania wydolności finansowej wnioskodawcy w aspekcie ponoszenia kosztów sądowych, należy uwzględnić nie tylko jego osobisty stan majątkowy – lecz także stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Koszty sądowe obciążają bezpośrednio jedynie skarżącego, jednak jego możliwości finansowe rozpatrywać należy z uwzględnieniem możliwości jego pozostałych domowników. W pierwszej kolejności odnosi się to do małżonka wnioskodawcy. W tej sprawie wnioskodawca jedynie w drobnej części wykazał kondycję majątkową swojej żony, nadsyłając tylko dokument obrazujący wysokość jej miesięcznego wynagrodzenia. Pominął natomiast jej zeznanie (zeznania) podatkowe, wyciąg z jej rachunku bankowego (rachunków bankowych) – dokumenty, o które wzywał skarżącego referendarz sądowy. Co istotne, żona skarżącego posiada, wg oświadczenia złożonego na druku urzędowego formularza PPF, dom, mieszkanie oraz trzy działki (dwie rolne oraz jedną budowlaną). Trudno uznać więc żonę skarżącego za osobę ubogą. Jej stan majątkowy wywiera bezpośredni wpływ na zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Braki w wykazaniu kondycji finansowej żony skarżący uzasadnił tym, że w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Tymczasem w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) – niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą go (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. W tej sytuacji brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska skarżącego w zakresie skutków obowiązywania w jego małżeństwie ustroju rozdzielności małżeńskiej w aspekcie prawa pomocy. Abstrahując jednak od braku w zakresie wykazania aktualnego stanu majątkowego żony skarżącego, z analizy przedłożonych dokumentów wynikają dalsze nieścisłości. Wnioskodawca został w sposób wyraźny wezwany do przedłożenia zaświadczenia zawierającego informację o wszystkich osobach zamieszkałych pod adresem jego miejsca zamieszkania – a więc wszystkich jego domowników, co do których istnieje domniemanie, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Tymczasem, wnioskodawca nadesłał do akt sprawy jedynie zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały jedynie siebie samego. Wezwanie referendarza sądowego w tym zakresie nie zostało więc wykonane. Jest to istotny brak w zakresie dokumentacji, ponieważ nie wiadomo de facto ile osób tworzy wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy. Nie można wykluczyć, że wśród domowników skarżącego są inne osoby, aniżeli wymienione na druku formularza PPF, które osiągają dochód. A zdolność do ponoszenia kosztów sądowych skarżącego należy rozpatrywać również przez pryzmat stanu finansowego jego domowników. Na marginesie podkreślić należy, że skarżący sam oświadczył, że korzysta z pomocy rodziny swojej drugiej żony. Wnioskodawca oświadczył na druku formularza, że jego starsza córka (z pierwszego małżeństwa) K. P. pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – a wiec mieszka razem z nim. Jednocześnie skarżący płaci alimenty na córkę do rąk jej matki U. P. Jeżeli starsza córka wnioskodawcy pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (de facto: mieszka z nim), to skarżący w istocie bezpośrednio realizuje swój obowiązek alimentacyjny w stosunku do tej córki. Istnieją więc w tym przypadku wątpliwości co do zasadności wypłaty kwoty 1.000 zł tytułem alimentów na starszą córkę do rąk jej matki U. P. Ponadto, z analizy przedłożonego przez skarżącego wyciągu z jego rachunku bankowego wynika, że regularnie wpływają na ten rachunek relatywnie duże kwoty, a operacje te określone są jako wpłata gotówkowa. Na rachunek skarżącego wpłynęły następujące kwoty: 3.000 zł (15 listopada 2017 r.); 2.000 zł (18 grudnia 2017 r.) i 2.400 zł (29 stycznia 2018 r.). Wynika z tego, że wnioskodawca uzyskuje regularnie środki finansowe, które znaczne przekraczają kwotę pobieranego przez niego zasiłku dla osób bezrobotnych (który wg jego oświadczenia ma być jego jedynym źródłem dochodu). Jednocześnie kwota każdej z powyższych wpłat przekracza w sposób wyraźny kwotę wpisu sądowego w tej sprawie. Co istotne, skarżący nie podał skąd pochodzą środki pieniężne wpłacane przez niego na konto. W aspekcie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne jest natomiast to, że skarżący dysponuje taką gotówką. Niezależnie od powyższych wpłat, na rachunek ten wpływa również świadczenie z programu "rodzina 500+". Na rachunku tym występują również transakcje obciążeniowe tytułem spłaty kredytu. Dla porządku stwierdzić należy, że fakt spłacania zaciągniętego kredytu nie stanowi w tej sprawie argumentu przemawiającego z uwzględnieniem wniosku. Spłata rat kredytowych stanowi realizację zobowiązań cywilnoprawnych. Trzeba zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W efekcie stwierdzić, że skarżący powinien być w stanie wygospodarować kwotę 500 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Tym bardziej, że zasiłek dla bezrobotnych nie jest jedynym jego przychodem, dokonuje bowiem regularnie wpłat gotówkowych na swój rachunek bankowy, które przewyższają wielokrotnie kwotę wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Jednocześnie nie została przez skarżącego wyjaśniona kwestia liczby osób z którymi faktycznie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca pominął także praktycznie całkowicie kwestię stanu majątkowego swojej żony. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał w sposób jasny i nie budzący wątpliwości swojego aktualnego stanu majątkowego, jak również tego, że nie dysponuje gotówką umożliwiającą poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Jest to tożsame z niewykazaniem spełniania przesłanek ustawowych, skutkujących uwzględnieniem wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.