III SAB/Gl 770/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę. Pismem z 20 września 2024r. M. S. (dalej: Skarżący) złożył skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w C. (dalej: Prezes Sądu) w realizacji jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Z akt administracyjnych wynika, że Skarżący Pismem z 8 kwietnia 2024r. (data wpływu 17 kwietnia 2024r.) złożył wniosek do Prezesa Sądu o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii zanonimizowanych wyroków wraz z ich uzasadnieniami i protokołami rozpraw (z tych spraw) wydanych przez Sąd Rejonowy w C. w sprawach o czyn z art. 203 k.k. oraz art. 204 k.k., w latach 2018-2021 r. Decyzją z 29 kwietnia 2024 r., Prezes Sądu odmówił udzielenia żądanej informacji publicznej. Jako powód podał brak zagwarantowania ochrony prywatności osób, których sprawy dotyczą, przez co udzielenie informacji publicznej w tym zakresie, stanowiłoby naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych, stanowiących lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Skarżący na tę decyzję wniósł odwołanie. Po ponownej analizie sprawy Prezes Sądu Okręgowego w C. uchylił decyzję Prezesa Sądu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Pismem z 12 lipca 2024 r. Prezes Sądu udostępnił Skarżącemu kopie żądanych wyroków wraz z ich uzasadnieniami, po ich uprzednim zanonimizowaniu. Nie udostępnił natomiast protokołów z tych rozpraw. Uznał bowiem że nie są to informacje podlegające udostępnieniu na zasadach i w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący zarzucił Prezesowi Sądu bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publiczne i naruszenie naruszenia art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej podnosząc, że dostęp do żądanych dokumentów sporządzonych w postępowaniu karnym dla podmiotów nie będących jego uczestnikami jest regulowany autonomicznie i wyłącznie przez przepisy kodeksu postępowania karnego. Zdaniem Skarżącego Prezes Sądu błędnie przyjął, że udostępnienie protokołów może nastąpić wyłącznie w trybie i na zasadach określonych w kodeksie postępowania karnego mimo, że protokoły takie zawierają dane publiczne i są dokumentami urzędowymi. Wobec tak skonstruowanych zarzutów Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności Prezesa Sądu, zobowiązanie go do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej w żądanym zakresie, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniosła o oddalenie skargi. W jej uzasadnieniu, powołując się na art. 1 ust. 1 i 2 u.d.i.p wskazał, że w sprawie ma zastosowanie art. 156 § 1 k.p.k. Przyznaje on prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możliwość sporządzania odpisów stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k.; za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Z kolei § 129 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych stanowi, iż udostępnienie akt i zawartych w nich dokumentów w celu przejrzenia lub samodzielnego utrwalenia ich obrazu, a także wydanie przedmiotów lub dokumentów złożonych w sprawie albo wydanie dokumentów na podstawie akt stronie lub uczestnikowi postępowania nieprocesowego może nastąpić po wykazaniu przez nich tożsamości, a co do innych osób - po wykazaniu ponadto istnienia uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Przytoczone przepisy odnoszą się do dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych. Protokoły z rozpraw i posiedzeń sądowych stanowią informację publiczną, jednak ww. regulacje mają charakter przepisów szczególnych, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., w stosunku do wszystkich osób, nie tylko wobec stron postępowania. W ocenie Prezesa Sądu akta konkretnej sprawy dotyczą sprawy indywidualnej, a ich udostępnianie nie służy celom, które legły u podstaw tworzenia ustawy o dostępie do informacji publicznej. Uwzględnienie żądania Skarżącego prowadziłoby do obejścia art. 156 § 1 k.p.k. oraz § 129 ust. 1 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy organ pozostaje w zwłoce w rozpatrzeniu wniosku. W postępowaniu przed sądem wszczętym na podstawie skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przedmiotem kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji publicznej, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w określonej formie i w przewidzianym przez prawo terminie (wyrok WSA w Gliwicach z 21 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Gl 34/21). Nie ma wątpliwości, że kontrola sądowa - w trybie art. 149 p.p.s.a. -prowadzenia postępowania przez organ w następstwie skargi na bezczynność organu, a także - na przewlekłe prowadzenie takiego postępowania przez organ jest dokonywana na dzień wniesienia skargi, co potwierdzają uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 oraz z 7 marca 2022 r. o sygn. akt II OPS 1/21). W pierwszej kolejności Sąd przywołując stanowisko NSA uznał, że skarga na bezczynność organu w przedmiocie udzielenia informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej. Konsekwencją powyższego stanowiska jest uznanie, że skarga na bezczynność w sprawie dostępu do informacji publicznej może być wniesiona do sądu administracyjnego bez wezwania do usunięcia prawa (wyrok NSA z 21 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 678/11; wyrok NSA z 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1048/11). Wobec powyższego skargę wniesioną w niniejszej sprawie Sąd uznał za dopuszczalną. Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania Sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., który określa, że w tym przypadku sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzec skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Ponadto, stosownie do treści art. 119 pkt 4 ustawy p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Z tego względu Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym - bez wyznaczania rozprawy. Skarga w niniejszej sprawie dotyczy bezczynności Prezesa Sądu w rozpoznaniu wniosku Skarżącego o udostępnienie informacji publicznej z 17 kwietnia 2024r. W sprawie nie jest kwestionowane, że Prezes Sądy jako adresat wniosku jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 902; dalej: u.d.i.p.) obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Stosownie zaś do art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 334, z późn. zm.) organem sądu okręgowego jest prezes tego sądu. Prezes sądu należy zatem do organów władzy publicznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i z tego względu jest obowiązany do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu. W sprawie nie jest sporne, czy wnioskowana informacja jest informacją publiczną. Sporną natomiast kwestią jest to, w jakim trybie ta informacja ma zostać udostępniona. Według Skarżącego protokoły rozpraw zawierają informacje o danych publicznych i są dokumentami urzędowym co oznacza, że podlegają udostępnieniu w trybie ustawy dostępu do informacji publicznej. Inaczej uważa Prezes Sądu, wskazując na art. 156 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025r. poz. 46; dalej: k.p.k.) jako regulację szczególną, o której mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. określającą odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Przystępując do rozpatrzenia tak zarysowane sporu kluczowym staje się ustalenie, czy protokół z rozprawy jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p. Pojęcie informacji publicznej ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p. Z wymienionych przepisów wynika, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 u.d.i.p. Inaczej, o zakwalifikowaniu informacji jako informacji publicznej, decyduje jej treść, która ma dotyczyć spraw publicznych. Z kolei dokument urzędowy to szczególna postać informacji publicznej. Jest nim bowiem – co wynika z art. 6 ust. 2 u.d.i.p. - treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. Wskazać tutaj warto ma wyrok NSA z 6 sierpnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1588/21, w którym to Sąd akceptując utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd wskazał, że "nie każdy dokument zawierający informację publiczną jest dokumentem urzędowym i nie każdy dokument niebędący dokumentem urzędowym jest dokumentem wewnętrznym. Dokument urzędowy jest wyłącznie jedną z form inkorporacji informacji publicznej. Dowodzi tego struktura treści art. 3 i 6 u.d.i.p., która dokumenty urzędowe traktuje jako jedną z form informacji publicznej – art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. W tym też wyroku NSA podkreślił, że "zewnętrzność" pisma, rozumiana jako skierowanie go do innego podmiotu lub złożenie do akt sprawy, stanowi cechę definicyjną dokumentu urzędowego. Nie oznacza to jednak, że każde pismo, które nie cechuje się tak rozumianą zewnętrznością jest dokumentem wewnętrznym. Nieskierowanie pisma do podmiotu spoza struktur organizacyjnych jego autora dowodzi wyłącznie tego, że nie mamy do czynienia z dokumentem urzędowym, nie przesądza zaś o tym, że nie jest ono nośnikiem informacji publicznej. O tym decyduje jego treść. O zakwalifikowaniu określonej informacji, jako podlegającej udostępnieniu w rozumieniu u.d.i.p., decyduje kryterium rzeczowe tj. treść i charakter informacji (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., sygn. III OSK 3032/21). Przypomnieć należy, że skarga w przedmiotowej sprawie dotyczyła bezczynności Prezesa Sądu w udostępnieniu protokołów rozpraw wydanych przez Sąd Rejonowy w C. w sprawach o czyn z art. 203 k.k. oraz art. 204 k.k. w latach 2018-2021r. Protokół jest podstawowym dokumentem procesowym przeprowadzenia czynności i w zasadzie nie może być zastąpiony żadną inną formą dokumentacji procesowej. (por. T. Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003, art. 143). Czynności, które zostały wymienione w art. 143 § 1 k.p.k. muszą być zaprotokołowane. Spisania protokołu wymaga też przebieg rozprawy (art. 143 § 1 pkt. 11 k.p.k.) Stosownie do art. 148 § 1 pkt. 2 k.p.k. elementem protokołu jest przebieg czynności oraz oświadczenia i wnioski jej uczestników. Dalej - wyjaśnienia, zeznania, oświadczenia i wnioski oraz stwierdzenia określonych okoliczności przez organ prowadzący postępowanie zamieszcza się w protokole z możliwą dokładnością. Osoby biorące udział w czynności mają prawo żądać zamieszczenia w protokole z pełną dokładnością wszystkiego, co dotyczy ich praw lub interesów. (por. art. 148 § 2 k.p.k.). Oznacza to tym samym, że protokół z przebiegu rozprawy nie zawiera oświadczenia woli i wiedzy organu prowadzącego postępowanie, ale oświadczenia wiedzy składane przez uczestniczące w rozprawie podmioty (m.in. świadkowie, strony postępowania, biegli), które dotyczą okoliczności związanych ze zdarzeniami faktycznymi mającymi znaczenie w tym konkretnym postępowaniu, dotyczącego indywidualnie określonego sprawcy przestępstwa (por. art. 2 § 1 pkt. 1 k.p.k.) Koresponduje z tak skonstruowanym wnioskiem art. 2 § 2 k.p.k., według którego podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne. Jak stwierdził SN obowiązek czuwania, aby zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy nakazuje takie wyjaśnienie sprawy, by podstawę rozstrzygnięć stanowiły prawdziwe ustalenia faktyczne (wyrok SN z 27 marca 2024 r., sygn. akt V KK 5/24). Wynika z tego, że protokół z rozprawy nie jest dokumentem urzędowym, o którym mowa w art. 6 ust. 2 u.d.i.p. Treścią protokołu są informacje nie należące do sfery publicznej (dotyczą sprawy indywidualnej) i nie stają się one publicznymi tylko i wyłącznie dlatego, że zostały utrwalone w protokole przebiegu rozprawy a ten protokół podpisywany jest przez przewodniczącego i protokolanta (por. art. 149 § 1 k.p.k.). Tym samym Sąd nie podziela poglądu reprezentowanego przez orzecznictwie sądów administracyjnych, jakoby protokoły z rozpraw, jako dokument urzędowy stanowiły informację publiczną (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 43/21, wyrok WSA w Rzeszowie z 26 października 2017 r., sygn. akt II SAB/Rz 130/17, wyrok WSA w Gliwicach z 26 września 2017 r., sygn. akt IV SAB/Gl 7/17, wyrok WSA w Warszawie z 29 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 395/14, WSA w Gliwicach z 26 września 2017 r., sygn. akt IV SAB/Gl 7/17; wyrok WSA w Poznaniu z 13 listopada 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 108/24). W sprawie wymaga także oceny podnoszona przez Prezesa Sądu relacja u.d.i.p. w zw. z art. 156 k.p.k. W uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 7/13. NSA podkreślił, że art. 1 ust. 2 u.d.i.p. stanowi, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Przepisów u.d.i.p. nie stosuje się zatem wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisem takim jest m.in. art. 156 k.p.a. i art. 156 § 1 k.p.k. które prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możność sporządzania odpisów przyznaje stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Chociaż przepis nie stanowi tego expresis verbis należy przyjąć, że dotyczy on akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego - są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i nie ma do nich zastosowania u.d.i.p. Przyjęcie, że w pozostałych przypadkach strona postępowania, której żywotnych interesów dotyczy sprawa uzyskuje dostęp do akt na innych zasadach, bardziej sformalizowanych niż osoby działające w oparciu o art. 10 u.d.i.p., byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec tego nawet jeżeli osoba zainteresowana domaga się wydania konkretnych dokumentów z akt sprawy karnej, to choćby miały one status informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, również w tym zakresie zasady ich udostępniania uregulowane są przepisami k.p.k. Każdy taki dokument należy bowiem traktować przede wszystkim w kategoriach odpisu (kopii) wydawanej z akt sprawy, niekoniecznie zaś informacji publicznej w nich się znajdującej. Przepisy k.p.k., które w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt, w tym także do poszczególnych dokumentów w nich zawartych - wyłączają w tym zakresie stosowanie trybu i formy z u.d.i.p. (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2023r, sygn. akt III OSK 6466/21; wurok NSA , i z dnia 14 listopada 2024 r., III OSK 1866/23; wyrok NSA z 17 grudnia 2024 r., sygn.. akt III OSK 1510/23). Wobec tego rację ma Prezes Sądu twierdząc, że żądany dostęp do protokołów przebiegu rozprawy realizowany jest w trybie określonym art. 156 § 1 k.p.k. Przechodząc kolejno do zbadania zasadności wywiedzionej skargi w kontrolowanej sprawie o bezczynność stwierdzić należy, że ocena działań Prezesa Sądu podjęta w celu załatwienia wniosku Skarżącego o udostępnienie informacji publicznej nie uzasadnia postawienia mu zarzutu bezczynności. Ustawodawca ustalił, że o bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej można mówić wówczas, gdy zobowiązany do udzielenia tej informacji podmiot nie podejmuje w przewidzianym w ustawie terminie odpowiednich czynności tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno-technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia, bądź też w przypadku, gdy informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, a organ nie wydaje decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Natomiast w przypadku, gdy żądana informacja nie nosi cech informacji publicznej, albo podlega ona udostępnieniu w oparciu o inne podstawy prawne (art. 1 ust. 2 powołanej ustawy) lub w sytuacji nieposiadania przez organ żądanej informacji, wystarczające jest przekazanie wnioskodawcy wyjaśnienia o przyczynie nieudzielania informacji. W takich sytuacjach działanie organu powinno przybrać formę pisma (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2571/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Sz 73/13, CBOSA). Brak któregokolwiek ze wskazanych działań musi prowadzić do przyjęcia, że organ dopuszcza się bezczynności w sprawach z zakresu dostępu do informacji publicznej. Jak wynika z akt sprawy, wniosek Skarżącego dotyczył informacji publicznej udostępnianej w trybie innym niż ten, przewidziany w u.d.i.p. Działając zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Prezes Sądu powiadomił o tym Skarżącego pismem z 12 lipca 2024. W sprawie nie doszło zatem do bezczynności. Dlatego, mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd nie uwzględnił żądania strony skarżącej, oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.