III SO/Gl 1/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku H.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) H.K. wystąpiła do tut. Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podała, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córką. Ich dotychczasowym źródłem utrzymania była stacja paliw. Jednak z uwagi na posiadane zadłużenie i egzekucję komorniczą całego majątku zmuszona była ją zlikwidować. Obecnie nie posiadają żadnych dochodów, a w egzystencji na minimalnym poziomie pomaga im rodzina. Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej H.K. i jej możliwości płatniczych, pismem z dnia [...] r. wezwano do ich uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - poprzez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon oraz podatek od nieruchomości, a nadto wskazanie źródeł dochodu, z którego te są pokrywane; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych przy ul. [...] w C.; - udokumentowanie za pomocą odpisu z księgi wieczystej lub kopii stosownego aktu notarialnego do kogo należy wskazana wyżej nieruchomość, a nadto jaka jest jej powierzchnia; - wyjaśnienie czy wnioskodawczyni jest razem z mężem zarejestrowana w urzędzie pracy, jeżeli tak należało przedłożyć stosowne zaświadczenie o figurowaniu w ewidencji osób bezrobotnych z prawem bądź bez prawa do zasiłku; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych czy prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, a jeżeli jest w toku, to na jakim jest ono obecnie etapie; - przedłożenie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia potwierdzającego, iż wnioskodawczyni oraz jej mąż nie figurują w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą; - oświadczenie czy wnioskodawczyni lub jej mąż korzystają ze świadczeń z ośrodka pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie i w jakiej wysokości, natomiast w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej należało wskazać inne źródła dochodu, z których pokrywane są koszty bieżącego utrzymania; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez zakład ubezpieczeń społecznych wskazującego czy w okresie ostatnich trzech miesięcy były za wnioskodawczynię i jej męża odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - przedłożenie oświadczenia złożonego - pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 Kodeksu karnego - przez członków rodziny w przedmiocie udzielania pomocy finansowej ze wskazaniem jej rodzaju, zakresu i wysokości; - sprecyzowanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych wysokości posiadanego zadłużenia, o którym mowa w rubryce nr 5 formularza; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii składanych przez wnioskodawczynię i jej męża za 2011 r. zeznań podatkowych, a jeżeli te nie zostały jeszcze złożone to za 2010 r. oraz zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości wszystkich osiągniętych w podanym wyżej okresie dochodów bądź wskazującego, iż za ostatnie dwa lata nie były za wskazane wyżej osoby odprowadzane zaliczki na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy przedłożono plik dokumentów źródłowych, z których ustalono, iż pod wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza adresem, zameldowane są jeszcze inne osoby. To jest mąż H.K., ich córka oraz dwóch synów wraz z żonami i dziećmi. Z wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia [...] r. oraz z nadesłanego odpisu z księgi wieczystej wynika, iż położony tam dom należy do spółki z o.o. "A", której właścicielem jest syn H.K. Tym samym nie ponosi ona żadnych kosztów jego utrzymania. Ponadto nie korzysta z pomocy społecznej, jako że matka pokrywa jej wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w wysokości ok. 300,00 zł miesięcznie. Co więcej nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, gdyż jej dochód za 2010 r. wynosił 5.757,00 zł. Z kolei mąż, jak wyjaśniła, od dłuższego czasu przebywa za granicą. Przekazuje jedynie co miesiąc na rzecz córki alimenty w kwocie ok. 1.000,00 zł. Dodatkowo do akt sprawy dołączono postanowienie z dnia [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu planu podziału sumy [...] zł uzyskanej z egzekucji nieruchomości należącej do majątku wspólnego dłużników oraz wniosek kierowany do ZUS w przedmiocie wydania stosownych zaświadczeń wskazujących czy w okresie ostatnich trzech miesięcy były za wnioskodawczynię i jej męża odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, które mimo stosownych zapewnień w tym zakresie do dnia dzisiejszego nie zostały przedłożone. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku zarówno w całości jak i w części. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne należy do wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie H.K. przedstawiając swoją sytuację finansową pominęła fakt, iż pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania zameldowane są jeszcze inne osoby, to jest jej synowie wraz z żonami i dziećmi. W tej sytuacji nie można było w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ocenić stanu majątkowego wnioskodawcy. Pojęcie to nie jest bowiem tożsame z jej majątkiem. Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, LEX Nr 181557). Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy bowiem nie tylko rodziców, ale i dzieci oraz krewnych w linii prostej (por.: art. 87, 128 i 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Dlatego też możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej strony skarżącej. Dopóki zatem H.K. nie wskaże źródeł oraz wysokości osiąganych przez synów dochodów, należących do nich nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Oświadczenie niepełne nie może przecież stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Instytucja ta zastrzeżona jest bowiem wyłącznie dla osób, które w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę uzasadniającą jej zastosowanie, co w warunkach niniejszej sprawy nie miało jednak miejsca. Podobnie fakt, iż H.K. pozostaje w związku małżeńskim ma również istotne znaczenie w sprawie, jako że oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Tymczasem informacje podane w treści urzędowego formularza, z których wynikało, że mąż nie uzyskuje żadnych dochodów okazały się nieprawdziwe. Skoro bowiem mąż przebywa za granicą i przekazuje na rzecz córki kwotę ok. 1.000,00 zł to znaczy, iż wbrew złożonemu oświadczeniu posiada on jakieś źródła dochodu, których wysokość nie została podana. Dopóki zatem okoliczność ta nie zostanie wyjaśniona, wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy traktuje się jako na tyle istotne, iż nie pozwalają one uwzględnić złożonego wniosku nawet w części (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8 oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 328/07, LEX nr 1018907). Tym bardziej, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11, LEX nr 1083182). Mając zatem na uwadze powyższe, w tym również fakt, iż do dnia dzisiejszego nie nadesłano zaświadczenia z ZUS wskazującego czy w okresie ostatnich trzech miesięcy były za H.K. odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, brak było podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją przesłanki do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Ogólnikowe bądź nie do końca jasne informacje nie mogą bowiem stanowić za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r., gdzie jako cel ubiegania się o jego wydanie wskazano kredyt bankowy). Dlatego też przyjąć należało, iż przedłożony przez H.K. w sposób wybiórczy materiał dowodowy nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Co więcej jako niekompletny nie mógł w pełni zobrazować jej aktualnej sytuacji finansowej. Nie sposób przecież wykluczyć, iż strona celowo wykazała jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna, po to aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy. Tak można bowiem zinterpretować fakt pominięcia w oświadczeniu pozostałych członków rodziny, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, a nadto okoliczności przebywania męża poza granicami kraju. Działając zatem na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.