III SO/Gl 1/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 24 czerwca 2013 r. sprawy z wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności osoby trzeciej) w kwestii sprzeciwu od postanowienia o zwolnieniu od każdorazowej opłaty sądowej w części postanawia 1/ zwolnić M. S. od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej [...] zł (słownie:[...] złotych), 2/ w pozostałym zakresie wniosek oddalić. 1. Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r., którą orzeczono o solidarnej odpowiedzialności M. S. ze Spółką jawną "A" oraz z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe tej Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: [...] r. w wysokości [...] zł i [...] r. w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę wynoszącymi [...] zł. 2. Przed wniesieniem skargi na powyższą decyzję Organu odwoławczego M. S. złożył wniosek (PPF) z dnia [...] r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jako zaskarżony akt podał wskazaną decyzję Organu odwoławczego. Sprawa ta została zarejestrowana pod niniejszą sygnaturą. 2.1. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że koszty utrzymania rodziny przekraczają wspólne dochody gospodarstwa domowego prowadzonego z konkubiną M. D. i małoletnią córką. W ramach stanu majątkowego podał, że posiada tylko mieszkanie o pow. [...] m², a jeśli chodzi o dochody, to otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości brutto [...] zł miesięcznie, a konkubina w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. 2.2. Natomiast wydatki określił na kwotę [...] zł, na które składały się: - opłaty - łącznie [...] zł, - kredyty - łącznie [...] zł (kredyty hipoteczne w wysokości [...] CHF i [...] zł oraz kredyt gotówkowy wynoszący [...] zł), - przedszkole – [...] zł, - utrzymanie, jedzenie i paliwo – [...] zł. 3. Już do złożonej skargi z dnia [...] r., zarejestrowanej pod sygnaturą III SA/Gl 591/13, Strona dołączyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podała podobne dane jak we wcześniejszym wniosku z tym, że wydatki określiła na kwotę [...] zł wyliczając; - czynsz średnio – [...] zł, - rata kredytu hipotecznego – [...] zł, - rata na Fundusz – [...] zł, - rata innego kredytu hipotecznego – [...] zł, - rata kredytu w A. – [...] zł, - opłata za przedszkole – [...] zł, - rata M. D. – [...] zł, - utrzymanie – [...] zł, - samochód – [...] zł. 4. W wyniku wezwania dokonanego w niniejszej sprawie (sygn. akt III SO/Gl 1/13) do akt tego postępowania Skarżący przedłożył określone dokumenty, z których wynikało, że: - w 2011 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł (PIT-37) w tym; z tytułu zatrudnienia na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży wynoszący [...] zł przy miesięcznym wynagrodzeniu netto [...] zł (wyciąg z rachunku bankowego) oraz w wyniku działalności wykonywanej osobiści [...] zł, - M. D. otrzymuje wynagrodzenie netto [...] zł (zaświadczenie o zarobkach i wyciąg z rachunku bankowego), - czynsz wynosi [...] zł, a zwrot pomocy z Funduszu [...] zł miesięcznie, przy czym zaległości w płatnościach obejmują należny czynsz w kwocie [...] zł i odsetki [...] zł (informacje B. i wydruk z rachunku bankowego), - miesięczne należności za energię elektryczną wynoszą [...] zł (faktura z przewidywanymi należnościami), - wydatki na przedszkole córki, to kwota [...] zł, - raty zaciągniętych kredytów i pożyczek wynoszą [...] zł (C.), [...] zł (D.), [...] zł (E.), [...] zł (F.), - w wyniku prowadzonej egzekucji administracyjnej zaległości podatkowych dokonano zajęć rachunków bankowych na łączną kwotę zaległości wraz z odsetkami [...] zł ([...]), [...] zł ([...]), - nieruchomość w postaci lokalu mieszkalnego została obciążona hipoteką przymusową na kwotę [...] zł (księga wieczysta [...]). 5. Rozpatrując wniosek z dnia [...] r. złożony w niniejszej sprawie Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 marca 2013 r. zwolnił Stronę od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. 6. W sprzeciwie z dnia [...] r. Strona wnosiła o zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych i wydatków w całości uznając, że w podanych okolicznościach nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. 6.1. Wskazując na swoją sytuację majątkową, finansową i osobistą zauważyła, że: - jedynym składnikiem majątku jest lokal mieszkalny, który zaspokaja potrzeby mieszkaniowe i jest obciążony hipoteką, - od [...] r. otrzymuje wynagrodzenie brutto w kwocie [...] zł, a konkubina w kwocie [...] zł brutto, - przed tym okresem utrzymywał się też z prac dorywczych uzyskując minimalne dochody przekazywane na bieżące zobowiązania oraz utrzymanie, - nie posiada żadnych oszczędności, - nie osiąga dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej w formie powyższej Spółki, - z uzyskiwanych wspólnych dochodów opłaca wszelkie koszty utrzymania rodziny (opłaty czynszowe – [...] zł, kredyt hipoteczny w restrukturyzacji – [...] zł, trzy raty pożyczek i kredytów – [...] zł, wpłaty na Fundusz – [...] zł, opłaty za przedszkole – [...] zł, opłaty za energię – [...] zł oraz wydatki na konieczne potrzeby życiowe, tj. abonament telefoniczny, paliwo, ubezpieczenie samochodu, odsetki od salda debetowego, spłata karty kredytowej, a także zaległości w opłatach za czynsz). 6.2. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że przy tak niskim dochodzie i konieczności dokonywania określonych wydatków, a także niemożliwości zbycia mieszkania, które zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny, zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 6. Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. 7. Złożony przez Skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Oznacza to, że Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] r. jest zobowiązany brać pod uwagę nie tylko okoliczności faktyczne zgłoszone w tym postępowaniu, czyli we wskazanym wniosku i sprzeciwie, ale też we wniosku z dnia [...] r. złożonym w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 591/13, jako tej sprawie, w której została złożona skarga i której dotyczy prawo pomocy. 8. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. 8.1. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1/ w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2/ w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 8.2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje przykładowo zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). 8.3. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. 8.3.1. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). 8.3.2. Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). 8.3.3. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). 8.3.4. Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486). 9. W przedmiotowej sprawie Strona wnosiła o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 9.1. Skarżący we wniosku oświadczył, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w formie Spółki i że On i konkubina mają określone dochody, które wystarczają tylko na bieżące wydatki związane z utrzymaniem rodziny i obsługą zaciągniętych zobowiązań z tytułu kredytów, pożyczek, zaległości czynszowych i pomocy udzielonej przez [...]. Jak wynika z przedłożonych dokumentów i informacji podanej w sprzeciwie Strona do [...] r. otrzymywała wynagrodzenie brutto w wysokości [...] zł, a od [...] r. już w kwocie [...] zł brutto. Od tego momentu łączne dochody z tytułu umów o pracę trzyosobowej rodziny wynoszą [...] zł brutto ([...] zł plus dochody konkubiny [...] zł brutto). W ten sposób przewyższają one wydatki związane z podanymi miesięcznymi zobowiązaniami z różnych tytułów, dlatego, zdaniem Sądu, dodatkowy jednorazowy wydatek w kwocie [...] zł na poczet należnego wpisu sądowego od skargi na tym etapie postępowania nie wpłynie negatywnie utrzymanie się rodziny. Poza tym nie można wykluczyć, że Strona uzyska również dodatkowe dochody z prac "dorywczych", tak jak to było do [...] r. i co potwierdzał przepływ gotówki na rachunkach bankowych, które również przekaże na bieżące zobowiązania oraz utrzymanie. 9.2. Należy zgodzić się z twierdzeniem, że kwestia dysponowania majątkiem obciążonym hipotecznie, podobnie jak spłacanie zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą Strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym, że brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (zob. postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II OZ 761/08, LEX nr 486700; z dnia 15 czerwca 2010 r., I OZ 427/10, LEX nr 647976; z dnia 7 października 2010 r., I OZ 749/10, LEX nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r., I OZ 535/10, LEX nr 672991). 10. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.